Ulica Dworcowa w Katowicach
Śródmieście | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||
![]() Fragment ulicy Dworcowej w lipcu 2023 roku | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Państwo | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Województwo | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Miejscowość | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Długość |
673 m | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Przebieg | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Położenie na mapie Katowic ![]() | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Położenie na mapie Polski ![]() | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Położenie na mapie województwa śląskiego ![]() | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||
![]() |
Ulica Dworcowa w Katowicach (do 1922[1] i w latach 1939–1945 Bahnhofstraße[2]) – jedna z ważniejszych ulic w katowickiej dzielnicy Śródmieście. Jej nazwa wywodzi się od starego dworca kolejowego, który się przy niej znajduje.
Przebieg
[edytuj | edytuj kod]Swój bieg zaczyna od skrzyżowania z ul. Juliusza Słowackiego. Następnie biegnie tunelem pod Galerią Katowicką i Dworcem PKP, krzyżuje się z ul. Młyńską (dawniej Mühlstraße), ul. Pocztową, ul. św. Jana i ul. Dyrekcyjną (deptak). Kończy swój bieg przy skrzyżowaniu z ulicami Andrzeja Mielęckiego i Mariacką Tylną, za którym zamienia się w deptak (jako ul. Mariacka).
Historia
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4c/Kattowitz_-_Bahnhofstrasse.jpg/225px-Kattowitz_-_Bahnhofstrasse.jpg)
U zbiegu ulic Dworcowej i Pocztowej powstała pierwsza przychodnia w Katowicach (w budynku zwanym Białą Willą)[3]. W latach międzywojennych pod numerem 5 swoją siedzibę miała dyrekcja kolei[4], a pod numerem 9 – „Bar Bufet”, którego właścicielem był Jan Strużyna[5]. Przy ul. Dworcowej do 1939 działały[6]: kawiarnia Grang (ul. Dworocwa 11), sklep z wódkami Destylacja Filipa Taterka (ul. Dworocwa 17)[5], hotel „Central” z 30 pokojami (ul. Dworcowa 11)[7], restauracja „Kaiser-Automat” Karola Kriegera (ul. Dworcowa 11), restauracja Monopolowa (ul. Dworcowa 7), jadłodajnia Mleczarnia Zdrowia[8] (ul. Dworcowa 13)[5], Bank Agrar u Commerzbank[9] (ul. Dworcowa 13), Dresdener Bank (ul. Dworcowa 3), Kolejkowa Kasa Oszczędności (ul. Dworcowa 18, Książnica Śląska – antykwariat i wypożyczalnia książek (ul. Dworcowa 18). W hotelu „Central” (obecnie „Diament”) początkiem lat dwudziestych XX wieku swoją siedzibę miał Niemiecki Komisariat Plebiscytowy[10].
W 1945 powstała Dworcowa Kawiarnia i Restauracja pod numerem 9, bar Cristal (pod numerem 14), kawiarnia Skala (pod numerem 13). W latach sześćdziesiątych XX wieku pod numerem 9 istniał antykwariat Domu Książki[11].
Na ulicy Dworcowej świętowano 140-lecie Katowic[12].
W ramach przebudowy katowickiego dworca przebudowany został węzeł komunikacyjny w rejonie ulic Pocztowej, Dworcowej i Świętego Jana[13][14]. Prace w ciągu ulicy Dworcowej rozpoczęły się 24 stycznia 2011[15]. Oferty do przetargu na przebudowę tzw. „węzła wschodniego” firmy mogły zgłaszać do 4 maja 2011[16]. Ulica Dworcowa w części biegnie teraz tunelem pod galerią handlową i dworcem. Prace zakończono w 2013.
W latach 2019–2020 zmodernizowano ulicę na odcinku od skrzyżowania z ul. św. Jana do skrzyżowania z ul. A. Mielęckiego i ul. Mariacką.
Obiekty i zabytki
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e2/Katowice_-_Ul._Dworcowa_01.jpg/225px-Katowice_-_Ul._Dworcowa_01.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/63/Katowice_-_Dworcowa_17.jpg/225px-Katowice_-_Dworcowa_17.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0a/Katowice_-_Squeder%27_House.jpg/225px-Katowice_-_Squeder%27_House.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/41/Katowice_-_Dworcowa_Street.jpg/225px-Katowice_-_Dworcowa_Street.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b5/Katowice_-_Hotel_Diament.jpg/225px-Katowice_-_Hotel_Diament.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/ac/Katowice_-_Stary_dworzec_-_biurowiec.jpg/225px-Katowice_-_Stary_dworzec_-_biurowiec.jpg)
Ulica Dworcowa została zabudowana w drugiej połowie XIX wieku według planu Nepilly'ego z 1875 (blok zamknięty ulic na wschód od Rynku). W latach trzydziestych XX wieku pod numerem 4 zlokalizowany był Komisariat Kolejowy Policji[17][18].
Przy ul. Dworcowej znajdują się następujące historyczne obiekty:
- kompleks zabudowań dworca kolejowego, wpisany do rejestru zabytków (nr rej.: A/1218/75 z 18 grudnia 1975); granice ochrony obejmują całość założenia usytuowaną w obrębie ulic: Dworcowej, świętego Jana (dawnej 15 Grudnia), Andrzeja Mielęckiego oraz linii torów kolejowych; najstarsze zabudowania kompleksu powstały w roku 1859[19]; w późniejszych latach został przebudowany w partii środkowej w stylu modernizmu historycznego[20];
- kamienica narożna (ul. Dworcowa 1, róg z ul. A. Mielęckiego), wzniesiona na początku XX wieku w stylu modernistycznym[21]; w latach 70./80. XX w. mieścił się tam Instytut Ekonomiki Transportu ówczesnej Akademii Ekonomicznej w Katowicach[22].
- budynek dawnej administracji kolei (ul. Dworcowa 3, róg z ul. Dyrekcyjną), wzniesiony w latach siedemdziesiątych XIX wieku w stylu późnego klasycyzmu, przebudowany w 1894[21]. Grupa Epione, która w 2016 r. kupiła od PKP siedem połączonych kamienic funkcjonujących pod wspólnym adresem Dworcowa 3, planuje otworzyć w nich kompleks z dwiema, nieobecnymi jeszcze na polskim rynku, markami hotelowej sieci Marriott: Fairfield Inn & Suites oraz Tribute Portofio. Przewidziano rewitalizację i nadbudowę dwóch kondygnacji budynku wraz z historyczną, narożną kopułą. Łącznie znaleźć ma się tam ok. 200 pokoi[23].
- Hotel Monopol (ul. Dworcowa 5/7), wpisany do rejestru zabytków 30 kwietnia 1993 (nr rej.: A/1526/93, A/860/2021[24]), wzniesiony około 1900 w stylu eklektycznym z elementami secesji i neogotyku[20][25], według projektu L. Goldsteina[26];
- budynek dawnego Hotelu Cechowego – obecnie Hotel Diament Plaza (ul. Dworcowa 9), wzniesiony na początku XX wieku w stylu modernistycznym[21], w latach 1919–21 mieścił się tu Niemiecki Komisariat Plebiscytowy;
- budynek dawnej administracji kolei, później hotelu „Central” (ul. Dworcowa 11), wzniesiony w drugiej połowie XIX wieku w stylu historyzmu/neoklasycyzmu, przebudowywany[21]; w 2009 obiekt rozebrano[27], a w latach 2018–2019 wzniesiono w tym miejscu nowy budynek jako drugą część sąsiedniego hotelu Diament Plaza[28];
- dawny dom mieszkalny inżyniera J. Squedera (ul. Dworcowa 13, róg z ul. św. Jana), wzniesiony w 1937 w stylu funkcjonalizmu[21], d. siedziba Galerii Art Nova 2;
- kamienica mieszkalna (ul. Dworcowa 15)[21];
- kamienica mieszkalna (ul. Dworcowa 17)[21].
Przy ulicy swoją siedzibę mają: stary dworzec kolejowy[29], siedziba Polskiego Ruchu Monarchistycznego, Galeria Art Nova 2 (należąca do ZPAF).
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]- Kolejowa wieża ciśnień w Katowicach
- Ulica Mariacka w Katowicach
- Ulica Staromiejska w Katowicach
- Zmiany nazw ulic i placów w Katowicach
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ J. Lipońska-Sajdak, Katowice wczoraj. Kattowiz gestern, Gliwice 1995, s. 5.
- ↑ Alle Straßen bzw. Straßennamen von Kattowitz Deutsch – Polnisch. grytzka-genealogie.de. [dostęp 2013-06-18]. [zarchiwizowane z tego adresu (2011-07-19)]. (niem.).
- ↑ Historia. OLK Katowice. [dostęp 2011-08-15]. (pol.).
- ↑ Jerzy Abramski: Ulice Katowic. Zawiercie: Graf−Mar, 2000, s. 90. ISBN 83-913341-0-4.
- ↑ a b c Wojciech Janota: Katowice między wojnami. Miasto i jego sprawy 1922–1939. Łódź: Księży Młyn, 2010, s. 95. ISBN 978-83-7729-021-7.
- ↑ Jerzy Abramski: Ulice Katowic. Zawiercie: Graf−Mar, 2000, s. 92. ISBN 83-913341-0-4.
- ↑ Wojciech Janota: Katowice między wojnami. Miasto i jego sprawy 1922–1939. Łódź: Księży Młyn, 2010, s. 87. ISBN 978-83-7729-021-7.
- ↑ Wojciech Janota: Katowice między wojnami. Miasto i jego sprawy 1922–1939. Łódź: Księży Młyn, 2010, s. 86. ISBN 978-83-7729-021-7.
- ↑ Wojciech Janota: Katowice między wojnami. Miasto i jego sprawy 1922–1939. Łódź: Księży Młyn, 2010, s. 51. ISBN 978-83-7729-021-7.
- ↑ Śladami powstańców śląskich po Katowicach (pol.) www.katowice.gazeta.pl [dostęp 2011-08-15]
- ↑ Jerzy Abramski: Ulice Katowic. Zawiercie: Graf−Mar, 2000, s. 93. ISBN 83-913341-0-4.
- ↑ 140-lecie Katowic świętowaliśmy na Dworcowej. miasta.gazeta.pl. [dostęp 2011-08-15]. (pol.).
- ↑ Urząd Miasta Katowice: Obwieszczenie o wszczęciu postępowania w sprawie wydania decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej pn.: „Przebudowa Węzła Wschodniego w rejonie ulic Pocztowa, Dworcowa, Św.Jana (zad. 7-9) w Katowicach, ulice Pocztowa, Dworcowa, Św. Jana.”. bip.um.katowice.pl. [dostęp 2011-08-15]. (pol.).
- ↑ Urząd Miasta Katowice: Obwieszczenie w sprawie wydania decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej pn. „Przebudowa Węzła Wschodniego w rejonie ulic Pocztowa, Dworcowa, Św.Jana (Zadanie 7-9) w Katowicach, ulice Pocztowa, Dworcowa, Św. Jana.”. bip.um.katowice.pl. [dostęp 2011-08-15]. (pol.).
- ↑ Od 24 stycznia plac Szewczyka wyłączony z ruchu!. katowice.eu. [dostęp 2011-08-15]. (pol.).
- ↑ Jest przetarg na przebudowę ulic wokół dworca kolejowego www.katowice.naszemiasto.pl [dostęp 2011-08-15]
- ↑ Wojciech Janota: Katowice między wojnami. Miasto i jego sprawy 1922–1939. Łódź: Księży Młyn, 2010, s. 67. ISBN 978-83-7729-021-7.
- ↑ Jerzy Abramski: Ulice Katowic. Zawiercie: Graf−Mar, 2000, s. 17. ISBN 83-913341-0-4.
- ↑ Michał Bulsa, Grzegorz Grzegorek, Beata Witaszczyk: Domy i gmachy Katowic. Katowice: Prasa i Książka, 2013, s. 18. ISBN 978-83-63780-00-5. (pol.).
- ↑ a b Śląski Wojewódzki Konserwator Zabytków w Katowicach: Rejestr zabytków w Katowicach. www.wkz.katowice.pl. [dostęp 2011-08-15]. (pol.).
- ↑ a b c d e f g Urząd Miasta Katowice: Wartości dziedzictwa kulturowego (załącznik 1.9). bip.um.katowice.pl. [dostęp 2011-08-15]. (pol.).
- ↑ Janusz Kalinowski: Katowice i okolice. Przewodnik. Wyd. I. Warszawa: Sport i Turystyka, 1981, s. 58. ISBN 83-217-2352-7.
- ↑ W Katowicach powstanie dwumarkowy kompleks Marriotta. 2022-02-02. [dostęp 2023-07-21]. (pol.).
- ↑ SPIS OBIEKTÓW NIERUCHOMYCH WPISANYCH DO REJESTRU ZABYTKÓW Z TERENU WOJEWÓDZTWA ŚLĄSKIEGO (pol.) wkz.katowice.pl [dostęp 2021-10-13]
- ↑ Rejestr zabytków nieruchomych – województwo śląskie [online], Narodowy Instytut Dziedzictwa, 23 lipca 2024 [dostęp 2011-08-15] .
- ↑ Michał Bulsa: Ulice i place Katowic. Katowice: Prasa i Książka, 2012, s. 62. ISBN 978-83-933-665-8-3. (pol.).
- ↑ Katowice: Wielka rozbiórka kamienicy na Dworcowej (pol.) www.mmsilesia.pl [dostęp 2011-08-15]
- ↑ Michał Bulsa, Barbara Szmatloch , Katowice, których nie ma, Łódź: Księży Młyn Dom Wydawniczy, 2019, s. 28, ISBN 978-83-7729-502-1 .
- ↑ Urząd Miasta Katowice: Protokół nr 47/10 z posiedzenia Komisji Górniczej Rady Miasta Katowice. (pol.) www.bip.um.katowice.pl [dostęp 2011-08-15]
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- E. Wieczorek; Spacery po Katowicach, Urząd Miasta Katowice: Wydział Promocji i Współpracy z Zagranicą, Katowice Grudzień 2003, ISBN 83-918152-5-0.
- Katowice - Informator, red. S. Adamczyk, wyd. Urząd Miasta w Katowicach, Katowice 1993, ss. 11, 14, 15, 17.
- Georg Hoffmann, Historia Miasta Katowice, przeł. D. Makselon, M. Skop, Muzeum Śląskie, Katowice 2003, ISBN 83-87455-97-0, s. 145.
- K. Szaraniec, L. Szaraniec, K. Szarowski, Katowice i Górnośląski Okręg Przemysłowy, Katowickie Towarzystwo Społeczno-Kulturalne, Katowice 1980, ss. 38, 55.
- Lech Szaraniec, Górny Śląsk - Przewodnik, wyd. Muza, Warszawa 1997, ISBN 83-7079-875-6, s. 70.
- Katowice - Plan miasta, wyd. Demart SA, Warszawa 2009/2010.
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Górnośląskie Dziedzictwo: Nie bójmy się historii i zabytków Katowic. gornoslaskie-dziedzictwo.com. [dostęp 2011-08-15]. (pol.).