Ray Bradbury
![]() Ray Bradbury (1975) | |
Imię i nazwisko |
Raymond Douglas Bradbury |
---|---|
Data i miejsce urodzenia |
22 sierpnia 1920 |
Data i miejsce śmierci |
5 czerwca 2012 |
Dziedzina sztuki | |
Ważne dzieła | |
![]() | |
Odznaczenia | |
![]() | |
Strona internetowa |
Raymond Douglas Bradbury (ur. 22 sierpnia 1920 w Waukegan, zm. 5 czerwca 2012 w Los Angeles) – amerykański pisarz, należący do czołówki światowych twórców fantastyki. Używał pseudonimów: Edward Banks, William Elliot, D.R. Banat, Leonard Douglas, Leonard Spaulding. Publikował pod nimi głównie w pismach głównego nurtu.
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]Urodził się w Waukegan w stanie Illinois. Jego rodzina przenosiła się kilka razy, by osiąść w 1934 roku w Los Angeles w Kalifornii. Jego dziadek i pradziadek byli wydawcami gazet, więc nic dziwnego w tym, że Bradbury jako dziecko wiele czytał i pisał. Ukończył liceum w Los Angeles, ale z powodów finansowych nie mógł pozwolić sobie na studia. By mieć za co żyć, sprzedawał gazety. Uczył się sam w bibliotece. Pod wpływem bohaterów science fiction takich jak Flash Gordon czy Buck Rogers, Bradbury zaczął publikować opowiadania fantastyczne. W 1939 roku zaczął wydawać swój fanzin „Futuria Fantasia”. W 1941 roku wspólnie z Henrym Hasse napisał swoje pierwsze opowiadanie „Pendulum”. Opublikował je w piśmie „Super Science Stories”. Pierwsza książka (zbiór opowiadań napisanych w latach 1943–1947) Dark Carnival, została wydana w 1947. Większość tych opowiadań ukazała się wcześniej, głównie w magazynie „Weird Tales”. Drugi zbiór opowiadań, Październikowa kraina, został wydany w 1955 roku. Znajdowały się w nim tylko cztery nowe utwory. Resztę stanowiły przerobione teksty z Dark Carnival. W 1950 roku Bradbury wydał zbiór Kroniki marsjańskie, który przyniósł mu sławę i uznanie krytyki. Kroniki marsjańskie to zbiór luźno ze sobą powiązanych opowiastek, w specyficzny, oniryczny sposób opowiadających o historii kolonizacji Marsa. W roku 1951 opublikował zbiór Człowiek ilustrowany. W 1953 r. wydał swoją najsłynniejszą powieść – 451 stopni Fahrenheita.
W 1947 ożenił się z Marguerite McClure (zmarła w 2003). Mieli cztery córki: Susan, Ramonę, Bettinę i Aleksandrę[1]. Zmarł 5 czerwca 2012 roku w Los Angeles[2]
Adaptacje
[edytuj | edytuj kod]Kilka jego powieści zostało przeniesionych na duży ekran. Jedną z najbardziej znanych jest filmowa adaptacja książki 451 stopni Fahrenheita w reżyserii François Truffauta z 1966 roku[3]. W 1979 roku na podstawie Kronik marsjańskich stworzono miniserial, w którym występował Rock Hudson. Kilka jego opowiadań zostało adaptowane na komiksy przez EC Comics.
Wyróżnienia i nagrody
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/cd/GeorgeRayLaura.jpg/220px-GeorgeRayLaura.jpg)
451 stopni Fahrenheita zostało w 1954 nagrodzone nagrodą Amerykańskiej Akademii Sztuki i Literatury oraz w 2004 nagrodą Retro Hugo.
Otrzymał Nagrodę World Fantasy i Nagrodę Brama Stokera, obydwie za całokształt twórczości. W 1989 roku został uhonorowany, również za całokształt twórczości, nagrodą Damon Knight Memorial Grand Master. W 1984 został wprowadzony do Hall of Fame Nagrody Prometeusza za 451 stopni Fahrenheita. Otrzymał również nagrody SF Hall of Fame Living Inductee, oraz Pierwszą Nagrodę Fandomu.
W 2004 został odznaczony amerykańskim Narodowym Medalem Sztuki[4], a w 2007 francuskim Orderem Sztuki i Literatury. W 2007 otrzymał specjalne wyróżnienie jury Nagrody Pulitzera „za wybitną, płodną i głęboko wpływową karierę jako niezrównanego autora science fiction i fantasy”[5].
Jest patronem Nagrody za Wyjątkową Prezentację Dramatyczną za scenariusz filmowej bądź telewizyjnej produkcji z dziedziny fantastyki[6]. W 1994 otrzymał Nagrodę Daytime Emmy za scenariusz filmu The Halloween Tree[7]. Za wkład w rozwój przemysłu filmowego w 2002 otrzymał gwiazdę na hollywoodzkiej Alei Gwiazd[8].
Na cześć pisarza jedna z planetoid została nazwana (9766) Bradbury. Z kolei krater na Księżycu otrzymał nazwę „Krater Dandelion” od tytułu powieści Dandelion Wine. W 2012 miejsce, gdzie wylądował łazik NASA Curiosity Rover (4.5895°S 137.4417°E) na Marsie zostało nazwane „Bradbury Landing”[9].
Twórczość
[edytuj | edytuj kod]Powieści
[edytuj | edytuj kod]- 1953 451 stopni Fahrenheita (Fahrenheit 451)
- 1957 Słoneczne wino (Dandelion Wine, wyd. Mag 2020 – zbiór 'Green Town', seria 'Artefakty')
- 1962 Jakiś potwór tu nadchodzi (Something Wicked this Way Comes, wyd. Mag 2020 – zbiór 'Green Town', seria 'Artefakty')
- 1965 Autumn People
- 1972 The Halloween Tree
- 1985 Death Is a Lonely Business
- 1990 A Graveyard for Lunatics
- 1992 Green Shadows, White Whale
- 1998 Ahmed and the Oblivion Machines: A Fable
- 1999 From the Dust Returned
- 2002 Let’s All Kill Constance
- 2006 Pożegnanie lata (Farewell Summer, wyd. Mag 2020 – zbiór 'Green Town', seria 'Artefakty')
Zbiory opowiadań
[edytuj | edytuj kod]- 1947 Dark Carnival
- 1950 Kroniki marsjańskie (The Martian Chronicles)
- 1951 Człowiek ilustrowany (The Illustrated Man)
- 1953 Złociste jabłka słońca (The Golden Apples of the Sun)
- 1955 Październikowa kraina (The October Country)
- 1959 A Medicine for Melancholy
- 1960 R is for Rocket
- 1966 K jak kosmos (S is for Space)
- 1969 I Sing The Body Electric!
- 1988 The Toynbee Convector
- 1998 Driving Blind
- 2002 One More for the Road
- 2007 Letni ranek, letnia noc (Summer Morning, Summer Night, wyd. Mag 2020 – zbiór 'Green Town', seria 'Artefakty')
Inne
[edytuj | edytuj kod]- 1985 The Art of Playboy
- 1989 Zen in the Art of Writing
- 1990 Folon’s Folons
- 1991 Yestermorrow: Obvious Answers to Impossible Futures
- 2000 Rod Steiger: Memoirs of a Friendship
- 2001 Imagining Space: Achievements, Predictions, Possibilities: 1950-2050 (razem z Rogerem D. Launiusem)
- 2001 60 Greatest Science Fiction Shows Selected By Ray Bradbury
- 2004 Conversations with Ray Bradbury (razem ze Stevenem L. Aggelisem)
- 2005 Bradbury Speaks: Too Soon from the Cave, Too Far from the Stars
- 2006 Match to Flame: The Fictional Paths to Fahrenheit 451
- 2010 Listen to the Echoes (razem z Samem Wellerem)
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Telegraph obituary. The Daily Telegraph, 6 czerwca 2012. [dostęp 2018-07-24]. (ang.).
- ↑ Author Ray Bradbury dies, aged 91. BBC.co.uk. [dostęp 2012-06-06].
- ↑ Fahrenheit 451 (1966). IMDB. [dostęp 2018-07-24]. (ang.).
- ↑ Lifetime Honors National Medal of Arts. [dostęp 2018-07-24]. (ang.).
- ↑ 2007 Pulitzer Prizes. Pulitzer.org. [dostęp 2018-07-24]. (ang.).
- ↑ Ray Bradbury Award. Science Fiction Awards Database. [dostęp 2018-07-24]. (ang.).
- ↑ Daytime Emmy Awards USA 1994 Awards. IMDB. [dostęp 2018-07-24]. (ang.).
- ↑ About Ray Bradbury. raybradbury.com. [dostęp 2018-07-24]. [zarchiwizowane z tego adresu (14 kwietnia 2016)]. (ang.).
- ↑ Dwayne Brown, Steve Cole, Guy Webster, D.C. Agle: NASA Mars Rover Begins Driving at Bradbury Landing. NASA.gov, 22 sierpnia 2012. [dostęp 2018-07-24]. (ang.).
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Oficjalna strona Raya Bradbury’ego (ang.)
- Ilustrowany przewodnik po opowiadaniach Raya Bradbury’ego. immersion.raybradbury.ru. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-01-27)]. (ang. • ros. • pol.)
- ISNI: 0000000368633990, 0000000120955961
- VIAF: 12305881
- ULAN: 500292267
- LCCN: n79139258
- GND: 118659723
- NDL: 00434120
- LIBRIS: 0xbd73sj535vf06
- BnF: 118937366
- SUDOC: 026749327
- SBN: CFIV007830
- NLA: 35021120
- NKC: jn19990001008
- BNE: XX1641453
- BNR: 000029762
- NTA: 069162476
- BIBSYS: 90083059
- CiNii: DA00913681
- Open Library: OL24137A
- PLWABN: 9810605244405606
- NUKAT: n93080367
- J9U: 987007277129905171
- PTBNP: 16396
- CANTIC: a10053797
- LNB: 000016022
- NSK: 000039485
- BNA: 000033633
- CONOR: 20764515
- BNC: 000034592
- ΕΒΕ: 65884
- BLBNB: 000619157
- KRNLK: KAC199603219
- LIH: LNB:V*13178;=BG
- Amerykanie odznaczeni Orderem Sztuki i Literatury
- Amerykańscy autorzy fantastyki naukowej
- Amerykańscy autorzy fantasy
- Amerykańscy autorzy horrorów
- Amerykańscy prozaicy XX wieku
- Amerykańscy prozaicy XXI wieku
- Komandorzy Orderu Sztuki i Literatury
- Ludzie urodzeni w Waukegan
- Odznaczeni National Medal of Arts
- Pisarze – laureaci Nagrody Hugo
- Pisarze związani z Los Angeles
- Prozaicy anglojęzyczni
- Urodzeni w 1920
- Zmarli w 2012