Obrost gwiazdkowaty
Systematyka | |
Domena | |
---|---|
Królestwo | |
Typ | |
Klasa | |
Rząd | |
Rodzina | |
Rodzaj | |
Gatunek |
obrost gwiazdkowaty |
Nazwa systematyczna | |
Physcia stellaris (L.) Nyl. Act. Soc. linn. Bordeaux 21: 307 (1856) |
Obrost gwiazdkowaty (Physcia stellaris (L.) Nyl. – gatunek grzybów z rodziny obrostowatych (Physciaceae)[1]. Ze względu na współżycie z glonami zaliczany jest do porostów[2].
Systematyka i nazewnictwo
[edytuj | edytuj kod]Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Physcia, Physciaceae, Caliciales, Lecanoromycetidae, Lecanoromycetes, Pezizomycotina, Ascomycota, Fungi[1].
Po raz pierwszy gatunek ten opisany został w 1753 r. przez Karola Linneusza jako Lichen stellaris (porost gwiazdkowaty). Do rodzaju Physcia przeniósł go w 1856 r. William Nylander i nazwa nadana przez tegoż autora jest według Index Fungorum prawidłowa.
Niektóre synonimy nazwy naukowej[3]:
- Anaptychia tenella (Scop.) A. Massal. 1853
- Anaptychia stellaris (L.) A. Massal. 1853
- Borrera stellaris (L.) Mudd 1860
- Dimelaena stellaris (L.) Norman 1853
- Geissodea stellaris (L.) J. St.-Hil. 1805
- Hagenia stellaris (L.) De Not. 1846
- Imbricaria stellaris (L.) DC. 1805
- Lichen stellaris L. 1753
- Lobaria stellaris (L.) Hoffm. 1796
- Parmelia stellaris (L.) Ach. 1803
- Parmelia stellaris var. rosulata Ach. 1810
- Physcia retrogressa Stirt. 1876
- Squamaria stellaris (L.) Frege 1812
- Xanthoria stellaris (L.) Horw. 1912
Nazwa polska według Krytycznej listy porostów i grzybów naporostowych Polski[2].
Morfologia
[edytuj | edytuj kod]Plecha listkowata, tworząca rozetki o średnicy do 7 cm. Jest głęboko wcinana i ściśle przylegająca do podłoża. Czasami sąsiednie plechy zlewają się z sobą. Odcinki plechy mają szerokość 0,3-3 mm, mogą być od siebie oddalone, przylegające lub zachodzące. Są widełkowato lub nieregularnie wcinane i wypukłe. Górna powierzchnia o barwie białawej lub szarej, matowa, bez soraliów i izydiów, zazwyczaj nieoprószona i bez plamek. Dolna powierzchnia plechy ma barwę od białawej do jasnobrunatnej i posiada nieliczne chwytniki o tej samej barwie. Górna warstwa plechy zbudowana jest z pseudoparenchymy. Rdzeń biały, znajdują się w nim glony protokokkoidalne[4][5].
Reakcje barwne: Kora: K+ żółty, C–, KC–, P+ żółty. Rdzeń K–, C–, KC–, P–[6].
Owocniki występują zazwyczaj licznie. Są to lekanorowe apotecja o średnicy 1–5 mm. Mają płaskie tarczki o barwie ciemnobrunatnej lub brunatnoczarnej, czasami niebieskawo oprószone i gładki lub karbowany brzeżek. W jednym worku powstaje po 8 dwukomórkowych, brunatnych askospor o zgrubiałych ścianach. Mają rozmiar 15–23 × 7–13 μm[4]. Występują także mniej lub bardziej liczne pyknidy. Powstają w nich konidiospory o rozmiarach 4–6 × 1 μm[6].
Kwasy porostowe: w górnej korze występuje atranorin[6].
Występowanie i siedlisko
[edytuj | edytuj kod]Jest szeroko rozprzestrzeniony; poza Antarktydą występuje na wszystkich kontynentach, a także na wielu wyspach. W Europie północna granica jego zasięgu przebiega przez Islandię i najdalej na północ wysunięte skrawki Półwyspu Skandynawskiego. Na Grenlandii go brak, ale występuje na leżącej u jej zachodnich wybrzeży wyspie Disko[7]. W Polsce występuje na całym obszarze kraju i jest dość częsty[4].
Rośnie na korze drzew liściastych na terenach otwartych, poza zwartymi kompleksami leśnymi[4]. Często rośnie razem ze złotorostem ściennym (Xanthoria parietina).
Czasami na plesze obrostu gwiazdkowatego można zobaczyć różowe grudki. Są to sporodochia pasożytującego na nim grzyba Illosporiopsis christiansenii[8].
Gatunki podobne
[edytuj | edytuj kod]Liczne apotecja, rozmiary i brak reakcji miąższu z KOH odróżnia ten gatunek od innych obrostów[6]. Podobny morfologicznie jest obrost sinawy (Physcia aipolia). Można go odróżnić po białych plamkach na plesze, oraz reakcjami barwnymi: miąższ pod wpływem KOH barwi się na żółto. W Polsce jest rzadki[4].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b Index Fungorum [online] [dostęp 2020-10-13] (ang.).
- ↑ a b Wiesław Fałtynowicz: The Lichenes, Lichenicolous and allied Fungi of Poland.Krytyczna lista porostów i grzybów naporostowych Polski. Kraków: Instytut Botaniki im. W. Szafera PAN, 2003. ISBN 83-89648-06-7.
- ↑ Species Fungorum [online] [dostęp 2013-11-12] (ang.).
- ↑ a b c d e Hanna Wójciak: Porosty, mszaki, paprotniki. Warszawa: Multico Oficyna Wydawnicza, 2010. ISBN 978-83-7073-552-4.
- ↑ Grzegorz Gajkowski. Obrost gwiazdkowaty. [dostęp 2015-01-12]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-02-06)].
- ↑ a b c d North American Lichen Herbaria. [dostęp 2015-02-05].
- ↑ Discover Life Maps. [dostęp 2015-01-10].
- ↑ Images of British Lichenicolous Fungi. [dostęp 2016-10-10].