Mecz śmierci
Ten artykuł od 2009-08 wymaga zweryfikowania podanych informacji. |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e5/Death_match_bill.jpg/220px-Death_match_bill.jpg)
Mecz śmierci (ukr. Матч смерті, ros. Матч смерти) – określenie nieoficjalnego meczu piłkarskiego z 1942 roku, który odbył się pomiędzy byłymi piłkarzami radzieckiej ligi (w większości Dynama Kijów) a żołnierzami Luftwaffe 9 sierpnia w Kijowie[1]. Mecz wygrali piłkarze ukraińscy. Wielu z nich zostało później aresztowanych i wysłanych do obozów pracy, gdzie niektórzy z nich zmarli.
Tło
[edytuj | edytuj kod]Piłka nożna stała się bardzo popularna w Związku Radzieckim, a szczególnie na Ukrainie w latach 30. XX wieku. W tamtym czasie najlepszą ukraińską drużyną było Dynamo Kijów. W ZSRR piłka nożna była zarządzana przez państwo. Dynamo w lidze w roku 1938 było czwarte, ale gorzej szło tej drużynie w sezonach 1939 oraz 1940.
Sezonu 1941 nie dokończono z powodu ataku Niemiec na ZSRR, który rozpoczął się 22 czerwca 1941 roku. Niektórzy z zawodników Dynama, którzy bronili Kijowa, trafili do obozów koncentracyjnych.
Bramkarz Dynama Mykoła Trusewicz znalazł pracę w kijowskiej Piekarni nr 1. Dołączyło do niego później kilku innych byłych kolegów z drużyny, a Józef Kordik, inżynier z Moraw i dyrektor piekarni zachęcił ich do utworzenia drużyny piłkarskiej. W ciągu następnych kilku tygodni sformowano drużynę i nazwano ją Start. Składała się ona z ośmiu byłych graczy Dynama i trzech Łokomotywu. 7 czerwca 1942 roku Start rozegrał pierwszy mecz w lokalnej lidze, utworzonej przez Georgija Szwecowa, wygrywając 7:2 z jego drużyną, Ruchem.
W 1942 Start rozegrał kilka meczów, głównie z drużynami złożonymi z żołnierzy garnizonów okupacyjnych, wygrywając wszystkie:
Data | Przeciwnik | Wynik |
---|---|---|
21 czerwca | ![]() |
6:2 |
5 lipca | ![]() |
11:0 |
12 lipca | pracownicy kolejowi[potrzebny przypis] | 9:1 |
17 lipca | ![]() |
6:0 |
19 lipca | ![]() |
5:1 |
21 lipca | ![]() |
3:2 |
6 sierpnia | ![]() |
5:1 |
Mecz
[edytuj | edytuj kod]Skład drużyny Start
[edytuj | edytuj kod]- Mykoła Trusewicz
- Ołeksij Kłymenko
- Iwan Kuźmenko
- Mychajło Swiridowski
- Mykoła Korotkych
- Fedir Tiutczew
- Mychajło Putystin
- Wasyl Suchariew
- Wołodymyr Bałakin
- Mychajło Melnyk
- Makar Honczarenko
Protokół meczu
[edytuj | edytuj kod]Zespół Luftwaffe, Flakelf, poprosił o rewanż, który został zaplanowany na 9 sierpnia na stadionie Zenitu, przy widowni liczącej 2000 osób. Według wersji wydarzeń spopularyzowanej w czasach ZSRR, piłkarze Startu zostali ostrzeżeni, że jeśli wygrają, to mogą ponieść kary.
Przebieg jedynie pierwszej połowy został udokumentowany – drużyna Flakelfu pierwsza zdobyła bramkę, jednak Start zdołał wyrównać – Iwan Kuźmenko zdobył gola strzałem z dystansu. Następne 2 bramki zdobył Honczarenko i po 45 minutach było 3:1. W drugiej połowie obie drużyny strzeliły po 2 bramki i mecz zakończył się wynikiem 5:3.
Po meczu
[edytuj | edytuj kod]Tydzień później, 16 sierpnia, Start pokonał Ruch 8:0. Wkrótce po tym meczu, kilku piłkarzy Startu zostało zaaresztowanych i torturowanych przez Gestapo; oskarżono ich o bycie członkami NKWD. Część zesłano do obozu koncentracyjnego w Babim Jarze; w lutym 1943 zginęli tam Kuźmenko, Kłymenko i Trusewicz[2].
Popularyzacja
[edytuj | edytuj kod]Izwiestija była pierwszą gazetą, która wspomniała o egzekucji na piłkarzach. Relacja ta miała miejsce w wydaniu z 16 listopada 1943, ale nie wspomniano w niej o meczu.
Na „mecz śmierci” zaczęto w ZSRR zwracać uwagę szczególnie po roku 1958, kiedy to Petro Sewerow napisał w gazecie „Wieczorny Kijów” artykuł pt. „Ostatni pojedynek”. Rok później Sewerow, wraz z Naumem Chalemskim, wydał książkę pod tym samym tytułem.
Historia stała się bardzo popularna w Związku Radzieckim, szczególnie na Ukrainie. Na podstawie tej historii nakręcono dwa filmy: Trzecia część (1964) oraz Mecz śmierci.
Inspirowane „meczem śmierci” są również dwa filmy spoza ZSRR: węgierski pt. Dwie połowy w piekle (1961) oraz amerykański pt. Ucieczka do zwycięstwa (1981). O meczu opowiada także powieść Jamesa Riordana, Mecz śmierci.
We współczesnej kulturze najbardziej spopularyzował temat rosyjski film Mecz Andrieja Maljukowa (2012), przez środowiska nacjonalistyczne na Ukrainie odebrany jako antyukraiński[3].
Wątpliwości
[edytuj | edytuj kod]Źródła nie wskazują, jakoby aresztowania i śmierć piłkarzy miały związek z rozegraniem „meczu śmierci”. Naoczni świadkowie (w tym Honczarenko, w wywiadzie przeprowadzonym z nim przez Radio Kijów) zaprzeczają wysuwaniu gróźb pod adresem radzieckich zawodników przed meczem[4]. Aresztowanie i śmierć Mykoły Korotkycha nastąpiły prawdopodobnie w związku z jego rzeczywistą przynależnością do NKWD[2].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ James Riordan: „The Match of Death: Kiev”, 9 August 1942 [w:] Soccer & Society, cz. 4, 1 marca 2003.
- ↑ a b 65 лет Победы! Футбол в оккупированном Киеве. [dostęp 2014-10-20]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-10-20)].
- ↑ Фильм "Матч" - антиукраинский - Украина - Новости Репортер - Новый канал [online], ru.reporter.old2014.novy.tv [dostęp 2017-11-25] [zarchiwizowane z adresu 2016-11-25] .
- ↑ "МАТЧА СМЕРТИ" В 1942 В КИЕВЕ НЕ БЫЛО , Русский центр Америки