Junko
Junco hyemalis[1] | |||||
(Linnaeus, 1758) | |||||
![]() Samiec J. h. hyemalis | |||||
![]() Samica J. h. hyemalis | |||||
Systematyka | |||||
Domena | |||||
---|---|---|---|---|---|
Królestwo | |||||
Typ | |||||
Podtyp | |||||
Gromada | |||||
Podgromada | |||||
Infragromada | |||||
Rząd | |||||
Podrząd | |||||
Rodzina | |||||
Rodzaj | |||||
Gatunek |
junko | ||||
Synonimy | |||||
| |||||
| |||||
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[3] | |||||
![]() | |||||
Zasięg występowania | |||||
![]() letnie lęgowiska występuje całorocznie zimowiska |
Junko[4] (Junco hyemalis) – gatunek małego ptaka z rodziny pasówek (Passerellidae). Zamieszkuje Amerykę Północną – Kanadę, USA (w tym Alaskę) oraz skrajnie północno-zachodni Meksyk. Większość populacji wędrowna, migruje na południe od zasięgu letniego, na południu po północny Meksyk. Sporadycznie zalatuje do Europy; do Polski – wyjątkowo[5], jedyne stwierdzenie pochodzi z maja 1963 roku z Mierzei Helskiej[6]. Ptak bardzo liczny, nie jest zagrożony.
Podgatunki i zasięg występowania
[edytuj | edytuj kod]Wyróżniono kilkanaście podgatunków J. hyemalis[7][4]:
- J. hyemalis aikeni – junko białoskrzydły – zachodnio-środkowe USA.
- J. hyemalis hyemalis – junko (zwyczajny) – Alaska, północna, środkowa oraz wschodnia Kanada, północno-środkowe i północno-wschodnie USA.
- J. hyemalis carolinensis – wschodnio-środkowe USA.
- J. hyemalis cismontanus – śródlądzie zachodniej Kanady.
- J. hyemalis oreganus – junko czarnogłowy – południowo-wschodnia Alaska i zachodnio-środkowa Kolumbia Brytyjska.
- J. hyemalis shufeldti – wybrzeża południowo-zachodniej Kolumbii Brytyjskiej i wybrzeża północno-zachodniego USA.
- J. hyemalis montanus – śródlądzie południowo-zachodniej Kanady oraz północno-zachodniego USA.
- J. hyemalis thurberi – południowy Oregon i północno-zachodnia Kalifornia.
- J. hyemalis pinosus – środkowa i południowa Kalifornia.
- J. hyemalis pontilis – Sierra de Juárez (północna Kalifornia Dolna).
- J. hyemalis townsendi – Sierra de San Pedro Mártir (północna Kalifornia Dolna).
- J. hyemalis mutabilis – południowo-wschodnia Kalifornia i południowa Nevada.
- J. hyemalis mearnsi – junko rdzawoboczny – Kanada (południowo-zachodnia do południowo-środkowej), północno-środkowe USA.
- J. hyemalis caniceps – junko szarogłowy – zachodnio-środkowe USA.
- J. hyemalis dorsalis – Arizona, Nowy Meksyk i zachodni Teksas.
Niektóre z tych podgatunków bywały wydzielane przez różnych autorów do osobnych gatunków[2]. Za podgatunek junko uznawano dawniej także junko wyspowego (J. insularis)[2], klasyfikowanego obecnie jako odrębny gatunek[4][7].
Morfologia
[edytuj | edytuj kod]Długość ciała 14–16 cm[8]. Rozpiętość skrzydeł 18–25 cm[8]. Masa ciała 18–30 g[8].
Młode junko są szarobrązowe. U dorosłych osobników skrzydła są koloru ciemnobrązowego, spód ciała jest biały, dziób lekko różowy z ciemnym końcem. Ogon koloru czarnego z białymi brzegami.
Ekologia
[edytuj | edytuj kod]- Biotop
W sezonie lęgowym junko przebywa głównie w lasach, zarówno iglastych (z sosną, daglezją, świerkiem i jodłą), mieszanych, jak i liściastych (z osiką i innymi topolami, dębem, klonem czy hikorą). Zimą i podczas migracji zasiedla bardziej różnorodne siedliska, w tym otwarte zadrzewienia, pola uprawne, pobocza dróg, parki i ogrody[9].
- Rozród
Wyprowadza od jednego do trzech lęgów w sezonie. Samce wykazują wtedy silny terytorializm. Gniazdo zazwyczaj na ziemi w zagłębieniu lub niszy na pochyłym terenie, skalnej ścianie lub wśród splątanych korzeni drzewa; czasami nad ziemią na poziomych gałęziach, w budynkach, na parapetach okiennych, w wiszących doniczkach czy oprawach oświetleniowych[9]. Budową gniazda zajmuje się samica, samiec pomaga jej, przynosząc część materiałów na gniazdo. Gniazdo ma kształt głębokiego kubka i wykonane jest z traw, korzonków, chwastów i mchów, wyłożone bardziej miękkimi trawami, mchem i włosiem[8].
W zniesieniu 3–6[9] (zwykle 4–5) najczęściej białych lub niebieskawobiałych jaj z jasnobrązowym lub cynamonowym plamkowaniem na szerszej stronie. Wysiadywanie trwa 11–13 dni, a zajmuje się nim wyłącznie samica. Opieką nad pisklętami zajmują się oboje rodzice. Młode są w pełni opierzone i opuszczają gniazdo po 9–13 dniach od wyklucia[8].
- Pożywienie
Żywi się głównie nasionami, które stanowią około 75% jego całorocznej diety. W okresie lęgowym zjada także owady i ich larwy (w tym chrząszcze, ćmy, motyle, mrówki, osy i muchy)[9].
Status i ochrona
[edytuj | edytuj kod]IUCN uznaje junko za gatunek najmniejszej troski (LC, Least Concern). W 2019 roku organizacja Partners in Flight szacowała liczebność populacji na około 220 milionów dorosłych osobników. Trend liczebności populacji uznawany jest za spadkowy[3].
Na terenie Polski gatunek ten jest objęty ścisłą ochroną gatunkową[10].
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Junco hyemalis, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).
- ↑ a b c Dark-eyed Junco (Junco hyemalis). IBC: The Internet Bird Collection. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-04-04)]. (ang.).
- ↑ a b BirdLife International, Junco hyemalis, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2021, wersja 2022-2 [dostęp 2023-02-07] (ang.).
- ↑ a b c Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Rodzina: Passerellidae Cabanis & Heine, 1850-51 - pasówki - New world sparrows and allies (wersja: 2021-01-20). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2021-02-10].
- ↑ Lista awifauny krajowej. Gatunki ptaków stwierdzone w Polsce – stan z 31.12.2022. Komisja Faunistyczna Sekcji Ornitologicznej Polskiego Towarzystwa Zoologicznego. [dostęp 2023-02-07].
- ↑ wynik wyszukiwania: Junco hyemalis. [w:] Tarsiger.com [on-line]. [dostęp 2021-06-25]. (ang.).
- ↑ a b F. Gill, D. Donsker & P. Rasmussen (red.): New World Sparrows, Bush Tanagers. IOC World Bird List (v11.1). [dostęp 2021-02-10]. (ang.).
- ↑ a b c d e N. Bouglouan: Dark-eyed Junco. [w:] oiseaux-birds.com [on-line]. [dostęp 2021-06-25]. (ang.).
- ↑ a b c d Dark-eyed Junco Life History. [w:] All About Birds [on-line]. Cornell Lab of Ornithology. [dostęp 2021-06-25]. (ang.).
- ↑ Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 16 grudnia 2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt (Dz.U. z 2016 r. poz. 2183).
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Zdjęcia i nagrania audiowizualne. [w:] eBird [on-line]. Cornell Lab of Ornithology. (ang.).