Hymenoscyphus fraxineus
![]() Hymenoscyphus fraxineus | |
Systematyka | |
Domena | |
---|---|
Królestwo | |
Typ | |
Klasa | |
Rząd | |
Rodzina | |
Rodzaj | |
Gatunek |
Hymenoscyphus fraxineus |
Nazwa systematyczna | |
Hymenoscyphus fraxineus (T. Kowalski) Baral, Queloz & Hosoya IMA Fungus 5(1): 79 (2014) |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1e/Hymenoscyphus_fraxineus_%2836072948861%29.jpg/220px-Hymenoscyphus_fraxineus_%2836072948861%29.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/52/Chalara_ash_dieback_-_symptoms_-_41.jpg/220px-Chalara_ash_dieback_-_symptoms_-_41.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/97/Chalara_ash_dieback_-_symptoms_-_29.jpg/220px-Chalara_ash_dieback_-_symptoms_-_29.jpg)
Hymenoscyphus fraxineus (T. Kowalski) Baral, Queloz & Hosoya – gatunek grzybów z rodziny tocznikowatych (Helotiaceae)[1].
Systematyka i nazewnictwo
[edytuj | edytuj kod]Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Hymenoscyphus, Helotiaceae, Helotiales, Leotiomycetidae, Leotiomycetes, Pezizomycotina, Ascomycota, Fungi[1].
Po raz pierwszy takson ten zdiagnozował w roku 2006 Tadeusz Kowalski[2] nadając mu nazwę Chalara fraxinea. Obecną, uznaną przez Index Fungorum nazwę nadali mu w roku 2014 Hans-Otto Baral, Valentin Quelo i Tsuyoshi Hosoya[1][3].
- Chalara fraxinea T. Kowalski 2006
- Hymenoscyphus pseudoalbidus Queloz, Grünig, Berndt, T. Kowalski, T.N. Sieber & Holdenr. 2011
Morfologia
[edytuj | edytuj kod]Teleomorfa to apotecjum białawe do kremowego, z wiekiem brązowiejące, zbudowane z płaskiego kapelusza o średnicy 1,5–3,0 mm i krótkiego trzonka o wymiarach 0,4–2,0 × 0,2–0,5 mm powiększonego lub wąskiego u podstawy, część podstawy często czarna[5][6][7].
- Cechy mikroskopowe
Worki cylindryczno-maczugowate, 8-zarodnikowe, o rozmiarach około 80–107 × 6–12 µm. Zarodniki cylindryczno-wrzecionowate, szkliste, dekstrynoidalne, w stanie dojrzałym z 1(-2) przegrodą, o rozmiarach około 13–17 (–21) × 3,5–5,0 µm. Wstawki z przegrodą, szkliste, lekko żółtawe, cylindryczne o szerokości 2,0–2,5 µm, powiększone do 3 µm na szczycie[5][6][7].
Występowanie i siedlisko
[edytuj | edytuj kod]Hymenoscyphus fraxineus ma dwie fazy swojego cyklu życiowego: płciową i bezpłciową. Etap bezpłciowy (anamorfa) rośnie w dotkniętych drzewach, atakując korę oraz gałązki i gałęzie. Etap płciowy, reprodukcyjny (teleomorfa) rośnie latem na poczerniałych obszarach opadłych ogonków liści jesionu wyniosłego (Fraxinus excelsior L.) z poprzedniego roku lub martwych pędach[6][8][9][10][11].
Wywołuje on groźną chorobę powodującą zamieranie jesionu wyniosłego[12][13][14][15]. Zarażenie jesionu powoduje ograniczenie przepływu wody i składników odżywczych, co prowadzi do szybkiego obumierania, a ostatecznie do śmierci[16]. W sierpniu 2011 r. w nadleśnictwach Myślenice i Dynów na południu Polski przeprowadzono badania występowania owocników (apotecjum) Hymenoscyphus fraxineus na opadłych liściach jesionu wyniosłego. Z analizy wynika, że szacunkowa liczba owocników H. fraxineus może jednorazowo sięgać od 370 tys. do ponad 13 mln na hektar[17]. Prowadzone są badania mające na celu biologiczne ograniczenie rozprzestrzeniania się H. fraxineus na liściach jesionu wyniosłego[18][19].
Choroba zamierania jesionów została po raz pierwszy zaobserwowana w Europie Północnej i Środkowej w latach 90. XX wieku i od tego czasu H. fraxineus rozprzestrzenił się na większą część Europy. Gatunek został znaleziony na jesionie mandżurskim (Fraxinus mandshurica Rupr.) w Japonii i Chinach, gdzie wydaje się być niepatogenny dla swojego rodzimego żywiciela. W połączeniu z brakiem odporności jesionu europejskiego sugeruje to azjatyckie pochodzenie H. fraxineus[6][20].
Gatunki podobne
[edytuj | edytuj kod]W Polsce występuje ponad 20 gatunków pucharków[21]. Bardziej pospolite to:
- pucharek owocowy (Hymenoscyphus fructigenus) występujący na opadłych owocach drzew i krzewów, głównie buka i dębu,
- tzw. pucharek bukowy (Phaeohelotium fagineum) rozwijający się na opadłych owocach buka[22]
- pucharek kielichowaty (Hymenoscyphus calyculus) występujący na drewnie i gałązkach drzew liściastych[21].
- pucharek źdźbłowy (Hymenoscyphus herbarum) rozwija się na martwych łodygach roślin zielnych[22].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b c Index Fungorum – Names Record [online], www.indexfungorum.org [dostęp 2020-11-21] (ang.).
- ↑ Marcin Zarek , Zakład Fitopatologii Leśnej, Mykologii i Fizjologii Drzew WL w Krakowie – pracownicy – Tadeusz Kowalski [online], www.les.ar.krakow.pl [dostęp 2020-11-22] [zarchiwizowane z adresu 2019-09-11] .
- ↑ Hans-Otto Baral , Valentin Queloz , Tsuyoshi Hosoya , Hymenoscyphus fraxineus , the correct scientific name for the fungus causing ash dieback in Europe, „IMA Fungus”, 5 (1), 2014, s. 79–80, DOI: 10.5598/imafungus.2014.05.01.09, ISSN 2210-6359, PMID: 25083409, PMCID: PMC4107900 [dostęp 2020-11-21] (ang.).
- ↑ Species Fungorum – Species synonymy [online], www.speciesfungorum.org [dostęp 2020-11-21] (ang.).
- ↑ a b Hymenoscyphus fraxineus, [w:] Thomas Læssøe , Jens H. Petersen , Fungi of Temperate Europe, Princeston and Oxford: Princeston University Press, 2019, s. 1422, ISBN 978-0-691-18037-3 .
- ↑ a b c d Hymenoscyphus fraxineus (ash dieback) [online], www.cabi.org [dostęp 2020-11-22] (ang.).
- ↑ a b Katarína Adamčíková i inni, Identification of Hymenoscyphus fraxineus, the causal agent of ash dieback in Slovakia, „Biologia”, 70 (5), DOI: 10.1515/biolog-2015-0075, ISSN 1336-9563 [dostęp 2020-11-21] (ang.).
- ↑ T. Kowalski , Chalara fraxinea sp. nov. associated with dieback of ash ( Fraxinus excelsior ) in Poland: Association of C. fraxinea with F. excelsior in Poland, „Forest Pathology”, 36 (4), 2006, s. 264–270, DOI: 10.1111/j.1439-0329.2006.00453.x [dostęp 2020-11-22] (ang.).
- ↑ Astrid Koehl , Confirmation of the colonization path of Hymenoscyphus fraxineus from leaves to shoots in Fraxinus excelsior [online], 28 czerwca 2018 [dostęp 2020-11-21] (ang.).
- ↑ Karolina Duszczyk , Epidemia zabija europejskie jesiony [online], Nauka w Polsce [dostęp 2020-11-22] (pol.).
- ↑ Hymenoscyphus pseudoalbidus [online], ETH – Forest Pathology and Dendrology, 14 kwietnia 2010 [dostęp 2012-10-31] [zarchiwizowane z adresu 2012-11-05] (ang.).
- ↑ Anna Żółciak i inni, Fungi isolated from shoots showing ash dieback in the Wolica Nature Reserve in Poland and artificially inoculated seedlings with Hymenoscyphus fraxineus, „Folia Forestalia Polonica”, 61 (1), 2019, s. 42–50, DOI: 10.2478/ffp-2019-0004, ISSN 2199-5907 [dostęp 2020-11-22] (ang.).
- ↑ Michał Orzechowski , Jakub Kacprzak , Wojciech Kędziora , Dying of ash (Fraxinus excelsior L.) in the ‘Jesionowe Góry’ Nature Reserve, „Forest Research Papers”, 77 (2), 2016, s. 124–133, DOI: 10.1515/frp-2016-0014, ISSN 2082-8926 [dostęp 2020-11-22] (ang.).
- ↑ V. Queloz i inni, Cryptic speciation in Hymenoscyphus albidus: Speciation in Hymenoscyphus albidus, „Forest Pathology”, 41 (2), 2011, s. 133–142, DOI: 10.1111/j.1439-0329.2010.00645.x [dostęp 2020-11-22] (ang.).
- ↑ Ash dieback (Hymenoscyphus fraxineus) [online], Forest Research, 7 marca 2019 [dostęp 2020-11-22] (ang.).
- ↑ Ash dieback [online], Test Valley Borough Council [dostęp 2020-11-22] (ang.).
- ↑ Tadeusz Kowalski , Maciej Białobrzeski , Agnieszka Ostafińska , The occurrence of Hymenoscyphus pseudoalbidus apothecia in the leaf litter of Fraxinus excelsior stands with ash dieback symptoms in southern Poland, „Acta Mycologica”, 48 (2), 2013, s. 135–146, DOI: 10.5586/am.2013.031, ISSN 2353-074X [dostęp 2020-11-22] (ang.).
- ↑ Tadeusz Kowalski , Mykobiota liści Fraxinus excelsior, jej taksonomia i potencjał biokontrolny względem inwazyjnego grzyba Hymenoscyphus fraxineus, sprawcy zamierania jesionu, [w:] Wyszukiwarka projektów finansowanych przez NCN, projekty.ncn.gov.pl [dostęp 2020-11-22] (pol.).
- ↑ Karolina Duszczyk , Jak zniszczyć sprawcę zamierania jesionów [online], Nauka w Polsce, 20 lutego 2017 [dostęp 2020-11-22] (pol.).
- ↑ R. Drenkhan , K. Adamson , M. Hanso , Fraxinus sogdiana, a Central Asian ash species, is susceptible to Hymenoscyphus fraxineus , „Plant Protection Science”, 51 (No. 3), 2016, s. 150–152, DOI: 10.17221/89/2014-PPS [dostęp 2020-11-22] .
- ↑ a b Maria Alicja Chmiel: Checklist of Polish Larger Ascomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów workowych Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2006. ISBN 978-83-89648-46-4.
- ↑ a b Barbara Gumińska, Władysław Wojewoda: Grzyby i ich oznaczanie. Warszawa: PWRiL, 1985. ISBN 83-09-00714-0.