Gorączka reumatyczna
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/97/Rheumatic_heart_disease%2C_gross_pathology_20G0013_lores.jpg/220px-Rheumatic_heart_disease%2C_gross_pathology_20G0013_lores.jpg)
Gorączka reumatyczna (łac. morbus rheumaticus) – choroba ogólnoustrojowa o podłożu autoimmunologicznym. Gorączka reumatyczna jest powikłaniem ostrego zapalenia gardła wywołanego przez paciorkowce β-hemolizujące grupy A (PBHA), co jest uwarunkowane podobieństwem antygenów paciorkowcowych i ludzkich. W patogenezie choroby mają udział predyspozycje genetyczne. Gorączka reumatyczna jest najczęstszą na świecie przyczyną nabytych wad serca u dzieci i ludzi młodych.
Autorstwo przysłowia medycznego opisującego naturę tej choroby: "Gorączka reumatyczna liże stawy, kąsa serce" przypisywane jest Charlesowi Lasègue.
Epidemiologia
[edytuj | edytuj kod]Szczyt zachorowań przypada na 10.-12. rok życia. Obserwuje się tendencję spadkową zachorowalności na gorączkę reumatyczną. Jest powikłaniem około 3% przypadków[1] nieleczonego antybiotykami paciorkowcowego zapalenia gardła i migdałków.
Etiologia
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/61/Streptococcus_pyogenes_01.jpg/220px-Streptococcus_pyogenes_01.jpg)
Wywołana jest zakażeniem paciorkowcem beta-hemolizującym grupy A (Streptococcus pyogenes), przy istniejącym hiperergicznym odczynie na zakażenie bakteryjne z elementami autoagresji. Pojawia się najczęściej po przebyciu anginy paciorkowcowej, lub płonicy. Wrażliwość na antygeny paciorkowców uwarunkowana jest obecnością antygenu HLA II DR4. Najczęściej wywołującymi nieprawidłową odpowiedź immunologiczną typami paciorkowców są M 1, 3, 5, 6 i 18.
Patogeneza
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0e/Aschoff_Body_in_Rheumatic_Myocarditis.jpg/220px-Aschoff_Body_in_Rheumatic_Myocarditis.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/44/Anitschkow_Myocytes_in_an_Aschoff_Body%2C_Rheumatic_Myocarditis.jpg/220px-Anitschkow_Myocytes_in_an_Aschoff_Body%2C_Rheumatic_Myocarditis.jpg)
Istotą choroby są zmiany zapalne w tkance łącznej serca i naczyń, gdzie powstają nacieki komórkowe (guzki Aschoffa), które martwieją i bliznowacieją.
Objawy i przebieg
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b4/Aortic_stenosis_rheumatic%2C_gross_pathology_20G0014_lores.jpg/220px-Aortic_stenosis_rheumatic%2C_gross_pathology_20G0014_lores.jpg)
Choroba ujawnia się po około 3 tygodniach od przebytego paciorkowcowego zapalenia gardła. Przebiega w ostrych rzutach, które trwają około 4–6 tygodni, przejawiają się dolegliwościami stawowymi. Okresy utajenia choroby mogą trwać kilka lat. Podczas pozornego wygaśnięcia choroby procesy reumatyczne przebiegają w mięśniu sercowym i wsierdziu.
Objawami są:
- zmiany zapalne dużych stawów (u ponad 90% chorych): utrzymują się kilka lub kilkanaście dni, następnie przechodzą i pojawiają się w innym stawie. Nigdy nie dochodzi do destrukcji i zmian radiologicznych w stawach, co odróżnia chorobę reumatyczną od reumatoidalnego zapalenia stawów;
- zapalenie serca – zapalenie wsierdzia, zapalenie mięśnia sercowego, zapalenie osierdzia (ponad 50% chorych); objawia się szmerem niedomykalności mitralnej, rzadziej szmerem mezodiastolicznym (szmer Careya Coombsa), mogą pojawić się zmiany w EKG typu bloku AV I° – daje objawy duszności, kołatania serca i bólu za mostkiem[1]
- pląsawica Sydenhama: ruchy mimowolne mięśni twarzy i kończyn, osłabienie, labilność emocjonalna, ustępuje bez leczenia w ciągu 1–2 tygodni
- rumień brzeżny (5% pacjentów)
- guzki podskórne Meyneta.
Mają średnicę 0,5–2 cm. Zlokalizowane są na powierzchniach wyprostnych stawów (zwłaszcza łokciowych i kolanowych). Są niebolesne, przesuwalne względem podłoża, bez zaczerwienienia skóry nad nimi. Obecne są zwykle u chorych z zajęciem serca.
Powikłania
[edytuj | edytuj kod]Najpoważniejsze komplikacje związane są z zajęciem serca, głównie zastawki mitralnej. Doprowadza to w przebiegu choroby, do jej zwężenia niekiedy krytycznego, skutkując niewydolnością krążenia i koniecznością wymiany zastawki.
Rozpoznanie
[edytuj | edytuj kod]Za kryteria rozpoznania choroby uznaje się tzw. kryteria Jonesa, które dzielą się na większe i mniejsze:
- Kryteria większe
- wędrujące zapalenie stawów
- zapalenie serca (pancarditis)
- guzki podskórne
- rumień obrączkowaty (brzeżny)
- pląsawica Sydenhama
- Kryteria mniejsze
Do rozpoznania potrzebne jest stwierdzenie dwóch objawów większych lub jednego większego i dwóch mniejszych. Nie można brać pod uwagę objawu małego jeżeli został uwzględniony jako objaw duży.
Leczenie
[edytuj | edytuj kod]W leczeniu przeciwpaciorkowcowym i w prewencji pierwszego rzutu choroby stosuje się penicyliny. U pacjentów uczulonych na penicylinę lekiem z wyboru jest erytromycyna lub sulfadiazyny. W leczeniu objawowym przeciwzapalnym zastosowanie znajdują kortykosteroidy i kwas acetylosalicylowy.
Lek | Dawka | Czas podawania |
Penicylina benzylobenzatynowa (Debecylina) | 600 000 j. (u dzieci <30 kg) | 1× co 3–4 tyg. |
Penicylina benzylobenzatynowa | 1 000 000 j. (u dzieci >30 kg i dorosłych) | 1× co 3–4 tyg. |
Pencylina fenoksymetylowa | 500 j. | 2×dziennie doustnie |
V-cylina | 400 000 j. | 2×dziennie doustnie |
Prednizolon | 1 mg/kg m.c. | 1× dziennie przez 3 tyg., potem zmniejszyć dawkę |
Kwas acetylosalicylowy | 0,75 mg/kg m.c. | 1× dziennie 6–12 tyg. |
Zalecane jest pozostanie w łóżku i stopniowy powrót do normalnej aktywności[1].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b c Witold S. Gumułka. , Wojciech Rewerski , Encyklopedia zdrowia, wyd. 6, t. I, Wydawnictwo Naukowe PWN, 1998, s. 890-891, ISBN 83-01-11680-3 .
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Andrzej Szczeklik (red.): Choroby wewnętrzne. Przyczyny, rozpoznanie i leczenie, tom I. Kraków: Wydawnictwo Medycyna Praktyczna, 2005, s. 283-284. ISBN 83-7430-031-0.
- Pediatria. Podręcznik do Państwowego Egzaminu Lekarskiego i egzaminu specjalizacyjnego. Anna Dobrzańska, Józef Ryżko (red.). Wrocław: Urban&Partner, 2005. ISBN 83-89581-25-6.