François Bozizé
![]() | |
Data i miejsce urodzenia | |
---|---|
4. Prezydent Republiki Środkowoafrykańskiej | |
Okres | |
Przynależność polityczna |
bezpartyjny |
Poprzednik | |
Następca | |
![]() |
François Bozizé Yangouvonda, wym. [fʀɑ̃ˈswa bɔziˈze] (ur. 14 października 1946 w Mouili) – środkowoafrykański polityk, prezydent Republiki Środkowoafrykańskiej od 15 marca 2003. Władzę przejął w wyniku rebelii skierowanej przeciw prezydentowi Ange-Félixowi Patassé. W maju 2005 uzyskał elekcję w wyborach prezydenckich. 24 marca 2013 uciekł z kraju po zajęciu stolicy przez rebeliantów z ugrupowania Seleka.
Początki kariery politycznej
[edytuj | edytuj kod]François Bozizé urodził się w Gabonie, jako członek ludu Gbaja. Uczęszczał do szkoły wojskowej w Republice Środkowoafrykańskiej w mieście Bouar. W 1969 uzyskał stopień porucznika, a w 1975 został kapitanem. W 1978 został mianowany generałem przez Jean-Bédela Bokassę.
Po odsunięciu od władzy Bokassy przez Davida Dacko w 1979, Bozizé objął stanowisko ministra obrony.
Po przejęciu władzy przez André Kolingbę we wrześniu 1981, Bozizé objął funkcję ministra komunikacji. Jednakże 3 marca 1982 wziął udział w nieudanym zamachu stanu pod przewodnictwem Ange-Félixa Patassé i zmuszony był uciekać razem z setką innych żołnierzy na północ kraju. Po pewnym czasie uzyskał azyl we Francji. W lipcu 1989 został jednak aresztowany w Kotonu w Beninie, a następnie uwięziony i torturowany
Oskarżony został o planowanie zamachu stanu i w latach 1989–1991 przebywał w więzieniu. We wrześniu 1991 został uniewinniony i uwolniony z więzienia 1 grudnia 1991. Po zwolnieniu wyjechał jako uchodźca do Francji i przebywał tam przez prawie dwa lata.
Prezydent André Kolingba pod naciskiem państw europejskich i USA oraz na fali zmian demokratycznych na świecie, przeprowadził w Republice Środkowoafrykańskiej reformy polityczne i zezwolił na pluralizm polityczny. We wrześniu 1993 odbyły się w kraju demokratyczne wybory prezydenckie. Wziął w nich również udział François Bozizé jako kandydat niezależny. Uzyskał jednak tylko 1,5% głosów. Wybory w drugiej turze wygrał Ange-Félix Patassé. Bozizé był wówczas uważany za jednego z jego głównych zwolenników. Pomógł mu m.in. stłumić bunt wojskowych w 1996 i w 1997. Zajmował również stanowisku szefa sztabu sił zbrojnych.
Wojskowa rebelia
[edytuj | edytuj kod]François Bozizé z czasem zmienił jednak pozycje na scenie politycznej i wystąpił przeciw prezydentowi. 28 maja 2001 w kraju miała miejsce próba zamachu stanu przeciw władzy prezydenckiej, stłumiona dzięki pomocy oddziałów libijskich i kongijskich[1]. Z powodu swego dwuznacznego zachowania w trakcie rebelii, Bozizé został usunięty ze sztabu armii w październiku 2001.
Walki wybuchły na nowo, gdy siły prezydenckie usiłowały aresztować Bozizé 3 listopada 2001[2]. Próba ta zakończyła się niepowodzeniem, gdyż Bozizé zbiegł na północ, do Czadu[3]. Starcia między siłami rządowymi a rebeliantami Bozizé trwały przez cały rok 2002. W październiku 2002 jego oddziały bezskutecznie próbowały opanować stolicę kraju, Bangi.
15 marca 2003 Bozizé odniósł ostateczny sukces i przejął władzę w republice podczas nieobecności w kraju prezydenta. Prezydent Patassé przebywał na spotkaniu w Nigrze, gdy siły rebeliantów opanowały stolicę wraz z lotniskiem, uniemożliwiając mu powrót[4]. Patassé uszedł do Kamerunu, a następnie do Togo.
Prezydent
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d1/Bozize.jpg/240px-Bozize.jpg)
W marcu 2004 François Bozizé na stanowisko premiera kraju wyznaczył Abela Goumbę[5], zastępując go w grudniu 2003 Célestinem Gaombaletem[6]. 5 grudnia 2004 w ogólnokrajowym referendum przyjęta została nowa konstytucja[7]. Zachęcony tym sukcesem Bozizé, wbrew wcześniejszym zapowiedziom, ogłosił swój start w wyborach prezydenckich.
W pierwszej turze wyborów, 13 marca 2005 zajął pierwsze, zdobywając 43% głosów[8]. W drugiej turze, 8 maja zwyciężył z wynikiem 64,6% głosów, pokonując Martina Ziguélé[9]. 11 czerwca 2005 został zaprzysiężony na stanowisku prezydenta[10].
Po objęciu urzędu szefa państwa, Bozizé objął również funkcję ministra obrony, którą sprawuje do dziś. W czerwcu 2005 nowym premierem kraju mianował Éliego Doté[11]. Od 1 stycznia do 31 marca 2006 zarządzał krajem za pomocą dekretów prezydenckich[12].
W styczniu 2008 w Republice Środkowoafrykańskiej wybuchnął strajk pracowników służb państwowych, domagających się wypłaty zaległych wynagrodzeń. W tych okolicznościach prezydent Bozizé mianował nowym szefem rządu Faustina-Archange Touadérę. W nowym rządzie stanowisko wiceministra obrony objął syn prezydenta, Francis Bozizé[13].
W celu zakończenia niestabilności politycznej w Republice Środkowoafrykańskiej, w 2008 w Gabonie odbyły się trzy konferencje międzynarodowe z udziałem prezydenckiej partii rządzącej, ugrupowań opozycyjnych oraz przedstawicieli ONZ, UE i Międzynarodowej Organizacji Frankofonii. 21 czerwca 2008 w Libreville podpisano "wszechstronne porozumienie pokojowe", które kończyło polityczny konflikt między dwoma stronami po tym, jak Bozizé przejął władzę w 2003 w wyniku zamachu stanu. Dodatkowo zakładało objęcie amnestią wszystkich więzionych członków opozycji, co otwierało drogę pod dalsze wielostronne negocjacje. W wyniku prowadzonych od 8 do 20 grudnia rozmów w Bangi, w dniu 20 grudnia 2008 opozycja i obóz prezydencki podpisali ostateczne porozumienie pokojowe. Przewidywało ono włączenie do rządu przedstawicieli opozycji, zorganizowanie wyborów parlamentarnych w 2009 i prezydenckich w 2010 oraz utworzenie specjalnej komisji nadzorującej wprowadzanie w życie porozumienia[14].
Po roku urzędowania, 18 stycznia 2009 prezydent Bozizé rozwiązał rząd Touadéry, aby na jego miejsce powołać nowy rząd jedności narodowej[15]. 19 stycznia 2009 prezydent Bozizé na czele nowego gabinetu ponownie postawił niezależnego Touadérę[16]. Tego samego dnia został powołany cały 31-osobowy gabinet. Część miejsc objęli w nim członkowie APRD (Powszechna Armia na rzecz Odnowy Republiki i Demokracji) oraz dwóch innych partii opozycyjnych[17].
- Osobny artykuł:
10 grudnia 2012 rebelianci z koalicji Seleka rozpoczęli rebelię zmierzającą do obalenia prezydenta Bozizé. Po kilkutygodniowych walkach Seleka zajęła większość kraju i zmierzała ku stolicy. W tym momencie rolę mediatora w konflikcie podjęła Wspólnota Gospodarcza Państw Afryki Środkowej (ECCAS), z inicjatywy której 11 stycznia 2013 podpisano w Libreville porozumienie na podstawie którego rebelianci zrezygnowali z żądania ustąpienia prezydenta, którego kadencja została ustalona do 2016. Bozizé zrekonstruował rząd, powołując na stanowisko premiera Nicolasa Tiangaye'a i Michela Djotodię jako wicepremiera. Ponadto miały zostać powołane nowe struktury armii narodowej w skład których znaleźć się mieli rebelianci z Seleki.
Jednak 22 marca 2013 rebelianci oskarżyli Bozizé'a o złamanie ustaleń z Libreville i wznowili natarcie na Bangi. Po trzech dniach walk zajęli stolicę, z której Bozizé uciekł przez Zongo do Demokratycznej Republiki Konga. Jeszcze tego samego dnia czyli 24 marca 2013 lider Seleki, Michel Djotodia mianował się prezydentem kraju.
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ "CENTRAL AFRICAN REPUBLIC: Situation “confused” after apparent coup attempt", IRIN, 28 maja 2001.
- ↑ "CENTRAL AFRICAN REPUBLIC: Rebel general, overpowered, flees ", IRIN, 8 listopada 2001.
- ↑ "CENTRAL AFRICAN REPUBLIC-CHAD: Regional efforts underway to calm tensions", IRIN, 28 listopada 2001.
- ↑ "CENTRAL AFRICAN REPUBLIC: Rebel leader seizes power, suspends constitution ", IRIN, 17 marca 2003.
- ↑ "CENTRAL AFRICAN REPUBLIC: Bozize appoints prime minister", IRIN, 24 marca 2003.
- ↑ "CENTRAL AFRICAN REPUBLIC: New premier forms government, Goumba appointed VP", IRIN, 15 grudnia 2003.
- ↑ "CENTRAL AFRICAN REPUBLIC: New constitution adopted, 15 to vie for presidency", IRIN, 20 grudnia 2004.
- ↑ "CENTRAL AFRICAN REPUBLIC: Two to face off in second round of presidential poll ", IRIN, 1 kwietnia 2005.
- ↑ "CENTRAL AFRICAN REPUBLIC: Incumbent wins presidency", IRIN, 24 maja 2005.
- ↑ "Central Africa Gets Chief", The New York Times, 12 czerwca 2005.
- ↑ "CENTRAL AFRICAN REPUBLIC: Newly-appointed premier names cabinet", IRIN, 21 czerwca 2005.
- ↑ "CAR: Prime minister declares rule by decree a success", IRIN, 9 czerwca 2006.
- ↑ "Central African leader names son in new government", Reuters, 28 stycznia 2008.
- ↑ "Central African Republic dialogue concluded with peace accords", People's Daily Online, 22 grudnia 2008.
- ↑ "Central African Republic president dissolves government". google.com. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-02-04)]., AFP, 18 stycznia 2008.
- ↑ "Touadera names rebels in new Central African Republic govt". google.com. [zarchiwizowane z tego adresu (2009-04-04)]., AFP, 19 stycznia 2009.
- ↑ "Roundup: Central African Republic forms new government", People's Daily Online, 22 stycznia 2009.