Fizyk
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/ca/1911_Solvay_conference.jpg/375px-1911_Solvay_conference.jpg)
Siedzą od lewej do prawej: W. Nernst, M. Brillouin, E. Solvay, H. Lorentz, E. Warburg, J.B. Perrin, W. Wien, M. Skłodowska-Curie, H. Poincaré
Stoją od lewej do prawej: R. Goldschmidt, M. Planck, H. Rubens, A. Sommerfeld, F. Lindemann, M. de Broglie, M. Knudsen, F. Hasenöhrl, G. Hostelet, É. Herzen, J.H. Jeans, E. Rutherford, H. Kamerlingh Onnes, A. Einstein, P. Langevin
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c2/Archimede_bain.jpg/220px-Archimede_bain.jpg)
Fizyk – uczony rozwijający fizykę lub nauczyciel tej dziedziny nauki. Fizycy-naukowcy badają materię i zjawiska zachodzące w naturze[1][2]. Pojęcie to czasem obejmuje astronomów.
Fizyk naukowiec bada i wyjaśnia zjawiska oraz procesy zachodzące we Wszechświecie, od mikroświata po kosmos[2]. Prowadzi badania naukowe, których celem jest poznanie podstawowych praw fizyki i stosowanie wyników tych badań w praktyce, na przykład przy konstruowaniu urządzeń. Fizyk odkrywa związki i zależności między zdarzeniami i zjawiskami fizycznymi oraz opisuje je za pomocą aparatu matematycznego[1][3][4].
Fizyk nauczyciel prowadzi zajęcia z uczniami lub studentami, przekazując im wiedzę z zakresu praw fizyki[1][2].
Fizycy zatrudnieni przez wyższe uczelnie często łączą obie funkcje – naukowca i dydaktyka[2]. Docelowym miejscem pracy fizyka są uczelnie i szkoły, laboratoria i placówki badawcze oraz przemysł[1].
Zróżnicowanie
[edytuj | edytuj kod]Główne specjalności fizyków to:
- fizyka doświadczalna – domeną fizyki doświadczalnej są głównie obserwacje i eksperymenty. Przed przystąpieniem do eksperymentów fizyk doświadczalny musi skonstruować i zbudować stanowisko pomiarowe. Wyniki doświadczeń mogą inspirować formułowanie teorii fizycznych, które są następnie akceptowane lub nie, w oparciu o obserwacje i eksperymenty[4].
- fizyka teoretyczna – domeną fizyki teoretycznej jest twórcze myślenie i wnioskowanie indukcyjne. Fizyk teoretyk poszukuje prawidłowości ukrytych w danych doświadczalnych, formułuje na ich podstawie wnioski, hipotezy, uogólnienia, nowe pojęcia i idee, modele i teorie, prawa i zasady;
- fizyka matematyczna – odpowiada na pytania matematyczne postawione przez teorie fizyczne, np. rozwiązuje ich równania.
Niektórzy fizycy działali na więcej niż jednym z tych frontów; przykłady to:
- Isaac Newton – przeprowadził znaczące doświadczenia w optyce, stworzył teoretyczne podstawy mechaniki klasycznej, model ciążenia oraz rozwiązał problem brachistochrony;
- Enrico Fermi – skonstruował pierwszy reaktor jądrowy oraz wytworzył nowe nuklidy, a jako teoretyk opisał oddziaływanie jądrowe słabe (teoria Fermiego).
W ramach tych specjalizacji fizyk wybiera bardziej szczegółowe specjalności, na przykład fizykę ciała stałego, fizykę medyczną, kosmologię fizyczną, fizykę jądrową[3].
- Zobacz więcej w artykule
Wykształcenie
[edytuj | edytuj kod]Do pracy w zawodzie fizyka zwykle wymagane jest wykształcenie wyższe w obszarze fizyki. Zdarzają się jednak fizycy bez takiego dyplomu, wykształceni w innych dziedzinach jak Roger Penrose (matematyka) i Michał Heller (filozofia); fizycy z tej grupy również bywają wybitni – w 2020 roku Penrose został noblistą. Studia z fizyki prowadzą zarówno uniwersytety, jak i politechniki[3]; w Polsce w latach 20. XXI wieku było to kilkanaście uczelni:
- Akademia Górniczo-Hutnicza im. Stanisława Staszica w Krakowie (AGH)[5],
- Politechnika Gdańska (PG)[6],
- Politechnika Krakowska im. Tadeusza Kościuszki (PK)[7],
- Politechnika Poznańska (PP)[8],
- Politechnika Warszawska (PW)[9],
- Politechnika Wrocławska (PWr)[10],
- Uniwersytet Gdański (UG)[11],
- Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu (UAM)[12],
- Uniwersytet Jagielloński (UJ)[13],
- Uniwersytet Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy (UKW)[14],
- Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu (UMK)[15];
- Uniwersytet Warszawski (UW)[16],
- Uniwersytet Wrocławski (UWr)[17].
Nagrody
[edytuj | edytuj kod]- Zobacz też kategorię:
Najwyższym wyróżnieniem naukowym dla fizyka jest Nagroda Nobla w dziedzinie fizyki[18], przyznawana corocznie od 1901 roku, przez Królewską Szwedzką Akademię Nauk, za „najważniejsze odkrycie lub wynalazek w dziedzinie fizyki”[19]. Istnieją też dziesiątki innych nagrody dla fizyków; między innymi, według daty pierwszego przyznania:
- 1927: Medal Lorentza[20],
- 1929: Medal Maxa Plancka[21],
- 1951: Nagroda Alberta Einsteina,
- 1953: Medal Eddingtona,
- 1956: Nagroda Enrica Fermiego,
- 1959: Dannie Heineman Prize for Mathematical Physics,
- 1965: Medal Mariana Smoluchowskiego,
- 1970: William F. Meggers Award,
- 1978: Nagroda Wolfa w dziedzinie fizyki,
- 1980: Dannie Heineman Prize for Astrophysics,
- 1985: Nagroda Sakurai[22],
- 1985: Medal Diraca (ICTP),
- 1986: Nagroda Gentnera-Kastlera,
- 1986: Maria Goeppert-Mayer Award,
- 1987: Medal Diraca (IOP),
- 1997: Nagroda im. Mariana Mięsowicza,
- 1997: Nagroda Henriego Poincarégo,
- 2008: Medal Isaaca Newtona,
- 2012: Nagroda Fizyki Fundamentalnej[23].
- 2020: Nagroda im. Franka Wilczka.
Fizykom przyznaje się też nagrody wielodyscyplinarne jak:
- Medal Copleya,
- Medal Rumforda,
- Royal Medal,
- Medal Hughesa,
- National Medal of Science (USA),
- Nagroda Templetona,
- Nagroda Fundacji na rzecz Nauki Polskiej (FNP).
Fizyk Józef Rotblat otrzymał pokojową Nagrodę Nobla.
Reprezentacja w kulturze
[edytuj | edytuj kod]Życiorysy fizyków bywają inspiracją dla filmów fabularnych jak Teoria wszystkiego poświęcona Stephenowi Hawkingowi. Powstały też seriale poświęcone fizykom fikcyjnym jak Teoria wielkiego podrywu (ang. The Big Bang Theory) i Młody Sheldon.
Dawne znaczenie
[edytuj | edytuj kod]- Terminem „fizyk” (z łac. physicus) określano w Polsce i w Niemczech od średniowiecza do drugiej połowy XIX wieku „lekarza miejskiego lub powiatowego” (pol. „fizyk miejski”, niem. Stadtphysicus)[potrzebny przypis].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b c d Fizyk. eipd.pl. [dostęp 2016-03-22].
- ↑ a b c d Fizyk, praca-enter.pl, 2013 [zarchiwizowane 2016-04-02] .
- ↑ a b c Fizyk. uczelnie.info.pl. [dostęp 2016-03-21].
- ↑ a b Włodzimierz Salejda , Wprowadzenie do kursów fizyki [online], 25 września 2010, s. 2–4 .
- ↑
Wydział Fizyki i Informatyki Stosowanej [dostęp 2023-05-04].
- ↑
Fizyka techniczna [dostęp 2023-05-04].
- ↑
Fizyka techniczna [dostęp 2023-05-04].
- ↑
Fizyka techniczna [dostęp 2023-05-04].
- ↑
Studia na Wydziale Fizyki [dostęp 2023-05-04].
- ↑
Fizyka techniczna [dostęp 2023-05-04].
- ↑
Fizyka. Studia stacjonarneI stopnia [dostęp 2023-05-04].
- ↑
Fizyka [dostęp 2023-05-04].
- ↑
Fizyka – oferta dydaktyczna UJ [dostęp 2023-05-04].
- ↑
Fizyka jako kierunek studiów [dostęp 2023-05-04].
- ↑
Oferta studiów [dostęp 2023-05-04].
- ↑
Studia na Wydziale Fizyki UW [dostęp 2023-05-04].
- ↑
Wszystko o kierunkach i specjalnościach / Fizyka [dostęp 2023-05-04].
- ↑ B. Richter i S. Ting laureatami nagrody Nobla w r. 1976. „Postępy fizyki”. 28, zeszyt 2 (1977), s. 206, 1977-04. PTF. PWN.
- ↑ The Nobel Prize in Physics. nobelprize.org. [dostęp 2016-03-25]. (ang.).
- ↑ Lorentz medal. [dostęp 2016-03-25]. (ang.).
- ↑ Max-Planck-Medaille. dpg-physik.de, 2015-11-19. [dostęp 2016-03-25]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-12-25)]. (niem.).
- ↑ J. J. Sakurai Prize for Theoretical Particle Physics. aps.org, 2016. [dostęp 2016-03-25]. (ang.).
- ↑ Kenneth Chang: 9 Scientists Receive a New Physics Prize. nytimes.com, 2012-07-31. [dostęp 2016-03-25]. (ang.).
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]Gerardus ’t Hooft, How to become a GOOD Theoretical Physicist (ang.), goodtheorist.science [dostęp 2024-05-17] – poradnik noblisty, jak zostać dobrym fizykiem-teoretykiem.