Bernikla rdzawoszyja
Branta ruficollis[1] | |||
(Pallas, 1769) | |||
![]() | |||
Systematyka | |||
Domena | |||
---|---|---|---|
Królestwo | |||
Typ | |||
Podtyp | |||
Gromada | |||
Podgromada | |||
Infragromada | |||
Rząd | |||
Rodzina | |||
Podrodzina | |||
Plemię | |||
Rodzaj | |||
Gatunek |
bernikla rdzawoszyja | ||
Synonimy | |||
| |||
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[4] | |||
![]() | |||
Zasięg występowania | |||
![]() Obszary lęgowe, zimowiska i trasa migracji |
Bernikla rdzawoszyja[5] (Branta ruficollis) – gatunek średniej wielkości wędrownego ptaka z podrodziny gęsi (Anserinae) w rodzinie kaczkowatych (Anatidae). Zamieszkuje północno-zachodnią Syberię, zimuje na wybrzeżu Morza Czarnego i Kaspijskiego.
Systematyka
[edytuj | edytuj kod]Takson ten bywał czasami umieszczany w monotypowym rodzaju Rufibrenta[6]. Na wolności ptak ten hybrydyzuje się niekiedy z berniklą obrożną (B. bernicla)[6]. Nie wyróżnia się podgatunków[7][6][8].
Zasięg występowania
[edytuj | edytuj kod]Gniazduje na trzech półwyspach Rosji: Tajmyr (około 70% populacji[9]), Gydańskim i Jamał[9][8]. Środowiskiem życia jest lasotundra i tundra. Zimuje u wybrzeży Morza Czarnego i Kaspijskiego[8]; przebywa wtedy na stepach[10]. Nielicznie zimuje także na Węgrzech[9]. Na zimowiska przybywa w październiku lub listopadzie[10]. Do lat 50. XX wieku większość osobników zimowała na zachodnim wybrzeżu Morza Kaspijskiego, głównie w Azerbejdżanie, oraz w Iraku i Iranie; później jednak nastąpiła szybka zmiana obszarów zimowania i ptaki w przeważającej większości zaczęły zimować u zachodnich i północnych wybrzeży Morza Czarnego – w Bułgarii, Rumunii i na Ukrainie, w Azerbejdżanie już tylko nielicznie[9].
W Polsce pojawia się nielicznie na przelotach, choć z wyraźnym trendem wzrostowym – do 2011 roku stwierdzono jej obecność 220 razy, głównie w zachodniej części kraju (łącznie około 383 osobników). Szczególnie licznie obserwowano ją w Dolinie Baryczy (47 stwierdzeń). Większość obserwacji miała miejsce jesienią (głównie październik/listopad), mniej wiosną (głównie marzec), a jeszcze mniej zimą. Wzrastająca liczba stwierdzeń bernikli rdzawoszyjej spowodowała wykreślenie jej z listy gatunków podlegających weryfikacji przez Komisję Faunistyczną Sekcji Ornitologicznej Polskiego Towarzystwa Zoologicznego[11].
Morfologia
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0d/Branta_ruficollis_portrait.jpg/220px-Branta_ruficollis_portrait.jpg)
- Wygląd
- Brak dymorfizmu płciowego. Czoło, wierzch głowy, tył szyi, plecy i ogon oraz skrzydła czarne. Brzuch i pokrywy podogonowe białe. Na boku głowy duża, rdzawoczerwona, kwadratowa plama. Ten sam kolor mają przód i boki szyi oraz wole. Niemal wszystkie barwne połacie oddzielone szerokimi białymi pasami. Nogi i dziób czarne. Młode w szacie juwenalnej mają 4-5 wąskich, białych pasów na skrzydle, poza tym mają mniej rudego na policzkach[12].
- Wymiary średnie
- Długość ciała ok. 53–56 cm; rozpiętość skrzydeł ok. 116–135 cm. Masa ciała u samic – 1058–1130 g, u samców – 1200–1625 g[8].
Ekologia
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/28/Branta_ruficollis_MHNT.ZOO.2010.11.14.2.jpg/220px-Branta_ruficollis_MHNT.ZOO.2010.11.14.2.jpg)
- Lęgi
- Okres lęgowy rozpoczyna się w czerwcu; młode są opierzone na przełomie sierpnia i września[8]. Gniazda w luźnych koloniach; także w okolicy miejsc gniazdowania sokołów wędrownych (Falco peregrinus) i sów śnieżnych (Nyctea scandiaca), które zwiększają bezpieczeństwo gęsi i ich lęgu. W zniesieniu 3–10 jaj. Samica wysiaduje je przez około 25 dni. Młode są w pełni opierzone po około 5–6 tygodniach[10].
- Pożywienie
- Żywi się pokarmem roślinnym – zbożami, trawami i pączkami roślinnymi[10].
Status i ochrona
[edytuj | edytuj kod]W Czerwonej księdze gatunków zagrożonych Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody od 2015 roku bernikla rdzawoszyja jest klasyfikowana jako gatunek narażony (VU – Vulnerable); wcześniej, od 2007 roku uznawano ją za gatunek zagrożony (EN – Endangered), a od 1994 jako gatunek narażony (VU). W 2015 roku liczebność światowej populacji, według szacunków organizacji Wetlands International, wynosiła około 56 tysięcy osobników. Trend liczebności populacji uznawany jest za spadkowy. Główne zagrożenie dla gatunku to polowania, w mniejszym stopniu także pogorszenie jakości i utrata siedlisk żywieniowych i noclegowych na obszarach zimowania oraz zmiany klimatu[4].
W Polsce podlega ścisłej ochronie gatunkowej[13].
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Branta ruficollis, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).
- ↑ P.S. Pallas: Spicilegia zoologica, quibus novae imprimis et obscurae animalium species iconibus, descriptionibus atque commentariis illustrantur. Cz. 1. Berolini: Prostant apud Gottl. August. Lange, 1769, s. 21, ryc. 4. (łac.).
- ↑ D. Lepage: Red-breasted Goose (Branta ruficollis). [w:] Avibase - Światowa baza danych ptaków [on-line]. [dostęp 2021-05-05]. (ang.).
- ↑ a b BirdLife International, Branta ruficollis, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2020, wersja 2020-2 [dostęp 2020-07-11] (ang.).
- ↑ Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Plemię: Anserini Vigors, 1825 (1815) (wersja: 2020-01-10). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2020-07-11].
- ↑ a b c Carboneras, C., Kirwan, G.M. & Sharpe, C.J.: Red-breasted Goose (Branta ruficollis). [w:] del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.). Handbook of the Birds of the World Alive [on-line]. 2016. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-05-19)].
- ↑ F. Gill, D. Donsker & P. Rasmussen (red.): Screamers, ducks, geese, swans. IOC World Bird List (v11.1). [dostęp 2021-05-05]. (ang.).
- ↑ a b c d e C. Carboneras, G.M. Kirwan & C.J. Sharpe: Red-breasted Goose (Branta ruficollis), version 1.0. W: J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D.A. Christie & E. de Juana (red.): Birds of the World. Ithaca, NY: Cornell Lab of Ornithology, 2020. DOI: 10.2173/bow.rebgoo1.01. [dostęp 2020-07-11]. (ang.).
- ↑ a b c d Species factsheet: Branta ruficollis. BirdLife International, 2021. [dostęp 2021-05-05]. (ang.).
- ↑ a b c d Red-breasted goose (Branta ruficollis). ARKive. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-07-17)].
- ↑ Ł. Ławicki, T. Stawarczyk. Występowanie bernikli rdzawoszyjej Branta ruficollis w Polsce. „Ornis Polonica”. 53, s. 188–201, 2012.
- ↑ Lars Svensson i inni, Ptaki Europy i obszaru śródziemnomorskiego, Wydanie III, poprawione i zaktualizowane, Przewodnik Collinsa, Warszawa: Multico Oficyna Wydawnicza, 2023, s. 22,23, ISBN 978-83-7763-647-3 [dostęp 2024-02-18] .
- ↑ Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 16 grudnia 2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt (Dz.U. z 2016 r. poz. 2183).
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Zdjęcia, nagrania audio i krótkie filmy. [w:] eBird [on-line]. Cornell Lab of Ornithology. (ang.).