Anatolij Łunaczarski
![]() | |
Data i miejsce urodzenia |
23 listopada 1875 |
---|---|
Data i miejsce śmierci | |
Zawód, zajęcie |
rewolucjonista, |
Anatolij Wasiljewicz Łunaczarski (ros. Анатолий Васильевич Луначарский, ur. 11 listopada?/23 listopada 1875 w Połtawie, zm. 26 grudnia 1933 w Mentonie) – rosyjski rewolucjonista, radziecki filozof, teoretyk kultury i publicysta.
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]Urodził się w rodzinie inteligenckiej jako syn rosyjskiego radcy Aleksandra Iwanowicza Antonowa, jednak nazwisko i otczestwo otrzymał po ojczymie, Wasiliju Łunaczarskim; dzieciństwo spędził wśród książek. W latach 1885–1892 pobierał nauki w szkole średniej w Kijowie; w tym okresie miały też miejsce początki jego działalności politycznej. W 1892 r. Łunaczarski wyjechał do Zurychu na studia filozoficzne, odbył także podróże do Włoch i Francji. Od 1907 związany był z grupą literacko-edukacyjną Capri, założoną przez Maksyma Gorkiego[1].
W latach 1917–1929 był ludowym komisarzem oświaty w rządzie bolszewickim i rzecznikiem oraz propagatorem organizowania państwowej opieki nad dziećmi i młodzieżą, zastąpienia rodziny przez organizacje społeczne. Łunaczarski był autorem licznych prac z zakresu pedagogiki i, obok Nadieżdy Krupskiej, uważany jest za twórcę radzieckiego systemu oświaty i wychowania[2].
W 1930 roku został członkiem Akademii Nauk ZSRR. W 1933 r. został mianowany ministrem pełnomocnym ZSRR w Hiszpanii; zmarł w drodze na tę placówkę.
Lew Trocki powiedział o Łunaczarskim, że jest bolszewikiem wśród intelektualistów i inteligentem wśród bolszewików[3].
Wydania dzieł Łunaczarskiego
[edytuj | edytuj kod]- A. W. Łunaczarskij, Sobranije soczinienij. Litieraturowiedienije. Kritika. Estietika, Moskwa 1963–1967 (8 tomów);
- A. W. Łunaczarskij, Izbrannyje statji po estietikie, pod red. F. Jermakowej, Moskwa 1975;
- A. W. Łunaczarskij, O wospitanii i obrazowanii, pod. red. A. M. Arsieniejewa, N. K. Gonczarowa, I. A. Kairowa, M. A. Prokofjewa, W. A. Razumnogo, Moskwa 1976.
Prace Łunaczarskiego w języku polskim
[edytuj | edytuj kod]- A. W. Łunaczarski, O oświacie ludowej. Wybór pism, przekład Wiktora Woroszylskiego. Zasady szkoły pracy w tłumaczeniu anonimowym według wyd. Szkoła pracy, Warszawa 1921. Wyboru dokonał i wstępem opatrzył Michał Szulkin, Warszawa 1961;
- A. Łunaczarski, Szkice literackie, przełożył Wiktor Woroszylski, wstępem poprzedził Jerzy Lenarczyk, Warszawa 1962;
- A. W. Łunaczarski, Pisma wybrane, wyboru dokonał M. Orlański, przedmową i przypisami opatrzył Leszek Turek, t. 1-3, Warszawa 1963–1964, 1969;
- A. Łunaczarski, Moje wspomnienia o Leninie, przekład Szymona Marycha, wstępem poprzedził Kazimierz Więch, Warszawa 1978.
Ważniejsze opracowania w języku polskim
[edytuj | edytuj kod]- Irena Wojnar, A. W. Łunaczarski jako teoretyk sztuki i wychowania, „Kwartalnik Pedagogiczny” 1968, Rok XIII, nr 2;
- Leszek Turek, Antropologia filozoficzna i estetyka Anatola Łunaczarskiego, w: Leszek Turek, Kultura i rewolucja, Wrocław 1973;
- Irena Wojnar, Łunaczarski, wyd. Wiedza Powszechna, Warszawa 1980.
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Słownik europejskich kierunków i grup literackich XX wieku. Grzegorz Gazda (redaktor). Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2009, s. 72. ISBN 978-83-01-15724-1.
- ↑ Kadykało 2012 ↓, s. 94.
- ↑ Лев Троцкий: Силуэты: политические портреты. Москва: 1991, s. 369—370. (ros.).
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Anna Kadykało: Dzieciństwo jako rosyjski temat kulturowy w XX wieku. Warszawa: Uniwersytet Warszawski, 2012, seria: Rozprawa doktorska napisana pod kierunkiem Andrzeja Dudka.
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Prace Anatolija Łunaczarskiego
- Anatol Łunaczarski – Metoda materializmu dialektycznego w historii literatury (plik pdf). filozofia.uw.edu.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2006-10-05)].;
- Anatol Łunaczarski – Rewolucja i sztuka (plik pdf). filozofia.uw.edu.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2006-10-05)].;
- Anatol Łunaczarski – Sztuka jako zjawisko społeczne (plik pdf). filozofia.uw.edu.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2006-10-05)]..
- ISNI: 0000000430780968
- VIAF: 74003029
- ULAN: 500321748
- LCCN: n50043006
- GND: 118818694
- NDL: 00448207
- LIBRIS: pm13zwz74hfjhq6
- BnF: 134832006
- SUDOC: 035498730
- SBN: IEIV016087
- NLA: 36225635
- NKC: jn19981001778
- RSL: 000081508
- BNE: XX1023355
- NTA: 07019646X
- BIBSYS: 90063154
- CiNii: DA00650593
- Open Library: OL63868A, OL4565260A
- PLWABN: 9810659868305606
- NUKAT: n97013091
- J9U: 987007274862705171
- PTBNP: 118012
- CANTIC: a2013907x
- NSK: 000024386
- CONOR: 56316771
- BNC: 000463352
- ΕΒΕ: 66026
- LIH: LNB:V*107744;=BJ
- PWN: 3935410
- Britannica: biography/Anatoly-Vasilyevich-Lunacharsky
- Treccani: anatolij-vasilevic-lunacarskij
- Universalis: anatoli-vassilievitch-lounatcharski
- ЕСУ: 59267
- NE.se: anatolij-lunatjarskij
- SNL: Anatolij_Lunatsjarskij
- VLE: anatolij-lunaciarskij
- Catalana: 0038754
- DSDE: Anatolij_Lunatjarskij
- Hrvatska enciklopedija: 37559
- Bolszewicy
- Deputowani do Zgromadzenia Ustawodawczego Rosji 1918
- Filozofowie i teoretycy marksistowscy
- Ludzie urodzeni w Połtawie
- Pochowani na Cmentarzu przy Murze Kremlowskim
- Postacie rewolucji październikowej
- Rosyjscy filozofowie XX wieku
- Rosyjscy komuniści
- Teoretycy kultury
- Teoretycy socrealizmu
- Urodzeni w 1875
- Zmarli w 1933
- Wykładowcy Instytutu Czerwonej Profesury