Ludwig Windthorst
![]() Ludwig Windthorst (1889) | |
Data i miejsce urodzenia | |
---|---|
Data i miejsce śmierci | |
Zawód, zajęcie |
prawnik, polityk Niemieckiej Partii Centrum |
Ludwig Windthorst (ur. 17 stycznia 1812 w posiadłości Caldenhof, gmina Ostercappeln koło Osnabrück, zm. 14 marca 1891 w Berlinie) – niemiecki prawnik, polityk, współzałożyciel i nieformalny przywódca Niemieckiej Partii Centrum w latach 1870–1891.
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]Młodość
[edytuj | edytuj kod]Urodził się w nieszlacheckiej rodzinie katolickiej w protestanckim Królestwie Hanoweru. Po początkowych trudnościach ukończył gimnazjum w Osnabrück jako jeden z najlepszych uczniów. Studia prawnicze odbył na uniwersytecie w Getyndze i Heidelbergu[1]. Po stażu jako asesor, otworzył własną kancelarię adwokacką. Dzięki pomocy elit katolickich uzyskał w 1848 roku urząd sędziego przy najwyższym sądzie Hanoweru z siedzibą w Celle.
Działalność polityczna w Hanowerze
[edytuj | edytuj kod]Wybrany w roku 1849 na posła parlamentu w Hanowerze piastował także urząd prezydenta sejmu, a w latach 1851–1853 i 1862–1865 urząd ministra sprawiedliwości[2]. Jako minister sprawiedliwości przeprowadził reformę organizacyjną[1]. Podczas swej działalności w parlamencie hanowerskim zebrał bogate doświadczenie polityczne, uczestniczył w między innymi w pracach legislacyjnych nad kwestiami dotyczącymi rozdziału państwa i kościoła, w tym spraw nadzoru szkolnego, ślubów cywilnych i kwestii małżeństw mieszanych. Jako legalista stał się zwolennikiem równouprawnienia bez względu na wyznanie i narodowość. Po aneksji Królestwa Hanoweru przez Prusy w 1866 roku nie wycofał się z polityki.
Działalność polityczna w Berlinie
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/20/%D0%91%D0%B8%D1%81%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%BA_%D0%B8_%D0%92%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%82%D1%85%D0%BE%D1%80%D1%81%D1%82.jpg/220px-%D0%91%D0%B8%D1%81%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%BA_%D0%B8_%D0%92%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%82%D1%85%D0%BE%D1%80%D1%81%D1%82.jpg)
Powiązania z katolicką hierarchią kościelną zapewniły mu od roku 1867 mandat poselski w okręgu wyborczym Meppen na deputowanego do sejmu pruskiego, a także Związku Niemieckiego względnie Rzeszy Niemieckiej[2]. Był współzałożycielem partii Centrum, mającej na celu obronę praw Kościoła katolickiego oraz zwiększenie kontroli parlamentu nad władzą wykonawczą. Ze względu na swoje drobnomieszczańskie pochodzenie i stanowisko wpływowej grupy arystokratów katolickich kierował partią Centrum nie będąc nigdy jej formalnym przywódcą. Składającej się w większości z polityków katolickich partii Centrum nadał charakter frakcji ponadwyznaniowej, starając się włączyć w jej szeregi posłów innych wyznań, orientacji politycznych czy grup narodowych, w tym Polaków. W okresie działalności parlamentarnej Windthorsta miały miejsce najgorętsze konflikty polityczne zjednoczonych Niemiec, w tym Kulturkampf. W obronie praw Kościoła katolickiego współpracował z kołami polskimi, przede wszystkim z jej liderem Ferdynandem Radziwiłłem. Mimo nieustających prób rządu Bismarcka osłabienia wpływów partii Centrum i szczególnie jej przywódcy Windthorsta, Centrum stało się na początku lat osiemdziesiątych najsilniejszym ugrupowaniem politycznym w parlamentach niemieckich. Windthrost był zdecydowanym przeciwnikiem Kulturkampfu, który uznał za wytwór liberalnych profesorów. Całą politykę walki z katolicką kulturą nazwał "wojną profesorów przeciwko Kościołowi"[3].
Pomimo prawie całkowitej utraty wzroku, aż do swojej śmierci w 1891 roku, Windthorst uczestniczył czynnie w życiu parlamentarnym. Cześć zmarłemu oddali oprócz rządu i parlamentu Rzeszy, przeciwnicy polityczni a także pośrednio cesarz niemiecki pozwalając m.in. na przejazd konduktu żałobnego przez środkowy łuk Bramy Brandenburskiej, zarezerwowany wyłącznie dla członków rodziny cesarskiej. Windthorst został pochowany w kościele Najświętszej Marii Panny w Hanowerze.
Polacy z punktu widzenia Windthorsta
[edytuj | edytuj kod]Windthorst o Polakach: "Całkowicie rozumiem, że Polacy zachowali w sercu przeszłość, miłość do ojczyzny, do rodziców, do historii. Byliby według mojej opinii ludźmi bez charakteru, gdyby tego nie czynili"[4].
Windthorst z polskiego punktu widzenia
[edytuj | edytuj kod]Arcybiskup poznański i gnieźnieński Florian Stablewski: "Cześć Windthorstowi za to, że to [przyjwiązanie do języka ojczystego Polaków] czcił i rozumiał z nami! Cześć wielkiemu przyjacielowi, który nas nie opuszczał, gdy nas wszyscy opuszczali dla tego, że nasza sprawa jest sprawą sprawiedliwości, sprawą wiary"[5].
Poseł sejmu pruskiego Roman Komierowski: "My Polacy śmiało twierdzić możemy, że nie było człowieka, któryby tak szczeremi sympatyami otaczał nasz naród, jak on właśnie"[6].
Windthorst z niemieckiego punktu widzenia
[edytuj | edytuj kod]Kanclerz Bismarck: "Nienawiść jest równie wielkim bodźcem do życia jak miłość. Moje życie utrzymują i upiększają dwie rzeczy: moja żona i Windthorst. Ta pierwsza jest do miłości, ten drugi do nienawiści"[7].
Pisarz i historyk Golo Mann: "Najgenialniejszy parlamentarzysta, jakiego kiedykolwiek posiadały Niemcy"[8].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b Felix Rachfahl: Windthorst, Ludwig. W: Allgemeine Deutsche Biographie (ADB). T. 55. 1910, s. 97–104. (niem.).
- ↑ a b Bundesarchiv: Akten der Reichskanzlei. Weimarer Republik online: Windthorst, Ludwig. [dostęp 2011-05-22]. (niem.).
- ↑ Grzegorz (1969- ). Kucharczyk , Nienawiść i pogarda : dwa stulecia walki z Kościołem, Kraków: Stowarzyszenie Kultury Chrześcijańskiej im. Ks. Piotra Skargi, 2010, s. 59, ISBN 978-83-88739-27-9, OCLC 802064992 .
- ↑ "Stenographische Berichte über die Verhandlungen des Preußischen Hauses der Abgeordneten XVI, 28 stycznia 1886, s. 175–182".
- ↑ Roman Komierowski, "Koła polskie w Berlinie 1875–1900". Poznań 1905, s. 222.
- ↑ Roman Komierowski, "Koła polskie w Berlinie 1875–1900". Poznań 1905, s. 201.
- ↑ Emil Ludwig, "Bismarck. Geschichte eines Kämpfers", Berlin 1929, s. 450
- ↑ Golo Mann, "Deutsche Geschichte des 19. und 20. Jahrhunderts". Frankfurt a.M. 1958, s. 423.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Eligiusz Janus: Równość wobec prawa. Ludwig Windthorst a mniejszości narodowe i religijne (na przykładzie ziem zaboru pruskiego). [W:] Studia Historica Slavo-Germanica, t. XXVIII, 2008–2010 (2011), 175-203
- Lech Trzeciakowski: Posłowie polscy w Berlinie 1848–1928. Warszawa 2003
- Maria Małgorzata z Radziwiłłów Franciszkowa Potocka: Z moim wspomnień (Pamiętnik). Bearb. Eligiusz Kozłowski. London 1983. (Biblioteka polska / Seria czerwona ; 97)
- Margaret Lavinia Anderson: Windthorst : a political biography. Oxford: 1981, s. 522. ISBN 0-19-822578-4. (ang.).
- S. Orgelbranda Encyklopedia Powszechna z ilustracjami i mapami, t. 15 (od litery U do Yvon), Warszawa 1903, s. 353-354; (361) T. 15 encyklopedii na stronie Biblioteki Cyfrowej Politechniki Łódzkiej eBiPoL).
Linki zewnętrzne
[edytuj | edytuj kod]- Bernd Kettern: WINDTHORST, Ludwig. W: Biographisch-Bibliographisches Kirchenlexikon (BBKL). T. XIII. Herzberg: 1998. ISBN 978-3-88309-072-6. [dostęp 2011-05-22]. (niem.).
- Niemieccy prawnicy
- Deputowani do Reichstagu I kadencji (1871–1874)
- Deputowani do Reichstagu II kadencji (1874–1877)
- Deputowani do Reichstagu III kadencji (1877–1878)
- Deputowani do Reichstagu IV kadencji (1878–1881)
- Deputowani do Reichstagu V kadencji (1881–1884)
- Politycy Niemieckiej Partii Centrum
- Urodzeni w 1812
- Zmarli w 1891