Perełkowiec japoński: Różnice pomiędzy wersjami
Wygląd
[wersja przejrzana] | [wersja przejrzana] |
Usunięta treść Dodana treść
zmiana zdjęcia, ponieważ obecne było bardzo niskiej rozdzielczości |
uzupełnienia |
||
Linia 22: | Linia 22: | ||
[[Plik:Styphnolobium japonicum1.jpg|thumb|Pień]] |
[[Plik:Styphnolobium japonicum1.jpg|thumb|Pień]] |
||
'''Perełkowiec japoński''', szupin chiński, szupin japoński, sofora japońska (''Styphnolobium japonicum'' (L.) Schott) – [[gatunek (biologia)|gatunek]] [[drzewo|drzewa]] z rodziny [[bobowate|bobowatych]] |
'''Perełkowiec japoński''', szupin chiński, szupin japoński, sofora japońska (''Styphnolobium japonicum'' (L.) Schott) – [[gatunek (biologia)|gatunek]] [[drzewo|drzewa]] z rodziny [[bobowate|bobowatych]]. Sprowadzony do Europy w 1750 z [[Japonia|Japonii]]<ref>{{Cytuj książkę | nazwisko= Pokorný | imię=Jaromir | nazwisko2= Matoušova | imię2=Vlasta | nazwisko3= Toušova | imię3=Daniela | inni= Olgierd Łęski (tłum.) | tytuł= Drzewa znane i mniej znane | data=1992 | wydawca=Polska Oficyna Wydawnicza "BGW" | miejsce=Warszawa | isbn=83-7066-379-6 | strony=116-117}}</ref>. Wbrew niektórym nazwom nie pochodzi z Japonii, lecz z [[Chiny|Chin]]<ref name=grin>{{Cytuj stronę |url=https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxon/taxonomysearch.aspx?language=en |tytuł=Germplasm Resources Information Network (GRIN)|data dostępu = 2010-02-27}}</ref> i [[Korea|Korei]].<ref name=LM>Ladislav Maxim: Sophora japonica ''L. - sofora japonská'', in: "Lesník" nr 5/2008, s. 17</ref> Licznie hodowany w parkach i ogrodach we [[Francja|Francji]] i południowej [[Anglia|Anglii]].<ref name=LM/> W Europie Środkowej głównie po południowej stronie [[Karpaty|Karpat]]. W Polsce z rzadka wysadzany w parkach i ogrodach botanicznych. |
||
== Nazewnictwo == |
== Nazewnictwo == |
||
Linia 29: | Linia 29: | ||
== Morfologia == |
== Morfologia == |
||
; [[Pokrój]]: Drzewo dorastające do 25 m. wysokości z szeroką zaokrąglona koroną. |
; [[Pokrój]]: Drzewo dorastające do 25 m. wysokości z szeroką, zaokrąglona koroną. Średnica pnia w pierśnicy przekracza 1 m. Egzemplarz w mieście [[Michalovce]] we wschodniej [[Słowacja|Słowacji]] posiada pień o średnicy 115 cm.<ref name=LM/> |
||
; [[Pęd (botanika)|Pędy]]: Gałązki ciemnozielone. [[Kora]] na starych pędach ciemnoszara głęboko spękana. Pęd zbierzysty lekko wygięty. Bardzo nieliczne [[Przetchlinka (rośliny)|przetchlinki]]. Pąki ukryte w pachwinach liści<ref>{{Cytuj książkę | nazwisko=Szymanowski | imię=Tadeusz | tytuł=Rozpoznawanie drzew i krzewów ozdobnych w stanie bezlistnym / Tadeusz Szymanowski | wydawca=Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne | miejsce=Warszawa | rok=1974 | strony=328-329}}</ref>. |
; [[Pęd (botanika)|Pędy]]: Gałązki ciemnozielone. [[Kora]] na starych pędach ciemnoszara głęboko spękana. Pęd zbierzysty lekko wygięty. Bardzo nieliczne [[Przetchlinka (rośliny)|przetchlinki]]. Pąki ukryte w pachwinach liści<ref>{{Cytuj książkę | nazwisko=Szymanowski | imię=Tadeusz | tytuł=Rozpoznawanie drzew i krzewów ozdobnych w stanie bezlistnym / Tadeusz Szymanowski | wydawca=Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne | miejsce=Warszawa | rok=1974 | strony=328-329}}</ref>. |
||
; [[Drewno (biologia)|Drewno]]: O brązowej [[drewno twardzielowe|twardzieli]]. Twarde, lekkie, wytrzymałe o dobrych właściwościach technicznych<ref name="t1">{{cytuj stronę| url =http://www.ibiblio.org/pfaf/cgi-bin/arr_html?Sophora+japonica | tytuł =ibiblio the public's library and digital archive | data dostępu = 19 października 2008| język = en}}</ref> |
; [[Drewno (biologia)|Drewno]]: O brązowej [[drewno twardzielowe|twardzieli]]. Twarde, lekkie, wytrzymałe o dobrych właściwościach technicznych<ref name="t1">{{cytuj stronę| url =http://www.ibiblio.org/pfaf/cgi-bin/arr_html?Sophora+japonica | tytuł =ibiblio the public's library and digital archive | data dostępu = 19 października 2008| język = en}}</ref> Zarówno drewno jak i kora mają specyficzny zapach.<ref name=LM/> |
||
; [[Liść|Liście]]: [[Ulistnienie]] skrętoległe, liście nieparzystopierzaste o długości do 25 cm składające się z 5(11) do 17 [[Listek|listków]], listki jajowate długości 2(3)-5 cm. Górna strona liści ciemnozielona i błyszcząca, dolna sinawa (owłosiona). Listki na końcach zaostrzone. |
; [[Liść|Liście]]: [[Ulistnienie]] skrętoległe, liście nieparzystopierzaste o długości do 25 cm składające się z 5 (11) do 17 [[Listek|listków]], listki jajowate długości 2 (3) - 5 cm. Górna strona liści ciemnozielona i błyszcząca, dolna sinawa (owłosiona). Listki na końcach zaostrzone. |
||
; [[Kwiat]]y: Zebrane w luźne [[wiecha|wiechy]] na pędach szczytowych do 30 cm długości. Kredowobiałe, obupłciowe. |
; [[Kwiat]]y: Zebrane w luźne [[wiecha|wiechy]] na pędach szczytowych do 30 cm długości. Kredowobiałe, obupłciowe. |
||
; [[Owoc]]e: Zielone mięsiste [[strąk]]i, przewężone między nasionami, w przekroju okrągłe do 8 cm długości, 3-6 czarnych nasion w strąku. Miąższ zielony, galaretowaty. |
; [[Owoc]]e: Zielone mięsiste [[strąk]]i, przewężone między nasionami, w przekroju okrągłe do 8 cm długości, 3-6 czarnych nasion w strąku. Miąższ zielony, galaretowaty. |
||
== Biologia i ekologia == |
== Biologia i ekologia == |
||
* Kwitnie w końcu lipca i w sierpniu. Kwiaty zapylane przez owady. Owocuje we wrześniu i październiku. W Polsce nasiona bardzo rzadko dojrzewają, konieczny do tego jest długie i ciepłe lato. Rozpoczyna owocowanie w wieku 30 lat. |
* Kwitnie w końcu lipca i w sierpniu. Kwiaty zapylane przez owady. Owocuje we wrześniu i październiku. W warunkach środkowoeuropejskich czas kwitnienia przesuwa się nawet na wrzesień, a dojrzewania nasion na listopad.<ref name=LM/> W Polsce nasiona bardzo rzadko dojrzewają, konieczny do tego jest długie i ciepłe lato. Rozpoczyna owocowanie w wieku 30 lat. |
||
* Wszystkie części rośliny są trujące. Liście są bogate w [[Rutyna|rutynę]]<ref name="t1"/>. |
* Wszystkie części rośliny są trujące. Liście są bogate w [[Rutyna|rutynę]]<ref name="t1"/>. |
||
* [[Siedlisko (biologia)|Siedlisko]]: Duża tolerancja w stosunku do gleby. Lubi gleby żyzne świeże i głębokie w miejscach ciepłych, słonecznych osłoniętych. Szupin chiński jest odporny na suszę, zasolenie i zanieczyszczenie powietrza. Nieodporny na mrozy, szczególnie siewki i osobniki młode. |
* [[Siedlisko (biologia)|Siedlisko]]: Duża tolerancja w stosunku do gleby. Lubi gleby żyzne świeże i głębokie w miejscach ciepłych, słonecznych osłoniętych. Szupin chiński jest odporny na suszę, zasolenie i zanieczyszczenie powietrza. Nieodporny na mrozy, szczególnie siewki i osobniki młode. |
||
== Zastosowanie == |
== Zastosowanie == |
||
; [[Rośliny ozdobne|Roślina ozdobna]]: W Polsce obecnie prawie niesadzona. Późne kwitnienie i późne zrzucanie (listopad) liści czynią z sofory japońskiej ciekawe drzewo dekoracyjne. Liście opadające późną jesienią w przeciwieństwie do większości gatunków ozdobnych nie zmieniają barwy. Urozmaica i ożywia kolorystykę jesiennego parku. |
; [[Rośliny ozdobne|Roślina ozdobna]]: W Polsce obecnie prawie niesadzona. Późne kwitnienie i późne zrzucanie (listopad) liści czynią z sofory japońskiej ciekawe drzewo dekoracyjne. Liście opadające późną jesienią w przeciwieństwie do większości gatunków ozdobnych nie zmieniają barwy. Urozmaica i ożywia kolorystykę jesiennego parku. Znane są formy dekoracyjne (płaczące, kolumnowe), a także o fioletowych kwiatach.<ref name=LM/> |
||
; [[Rośliny miododajne|Roślina miododajna]]: Cenna dla pszczelarstwa ze względu na późne kwitnienie miododajnych i pyłkodajnych kwiatów. |
; [[Rośliny miododajne|Roślina miododajna]]: Cenna dla pszczelarstwa ze względu na późne kwitnienie miododajnych i pyłkodajnych kwiatów. |
||
; [[Rośliny lecznicze|Roślina lecznicza]]<ref name="t1"/>: Wykorzystywana w tradycyjnej chińskiej medycynie ludowej, zaliczana do 50 podstawowych ziół. Liście ze względu na bogactwo rutyny, szczególnie przed otwarciem kwiatów, posiadają właściwości lecznicze podobne do ziela [[gryka|gryki]]. |
; [[Rośliny lecznicze|Roślina lecznicza]]<ref name="t1"/>: Wykorzystywana w tradycyjnej chińskiej medycynie ludowej, zaliczana do 50 podstawowych ziół. Liście ze względu na bogactwo rutyny, szczególnie przed otwarciem kwiatów, posiadają właściwości lecznicze podobne do ziela [[gryka|gryki]]. |
Wersja z 22:14, 22 paź 2019
![]() | |
Systematyka | |
Domena | |
---|---|
Królestwo | |
Klad | |
Klad | |
Klasa | |
Klad | |
Rząd | |
Rodzina | |
Rodzaj | |
Nazwa systematyczna | |
{{{nazwa łacińska}}} {{{autor}}} Wiener Z. Kunst 1830(3):844. 1830 |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4c/Seed_pods.jpg/220px-Seed_pods.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/59/PagodaTreeFlowers3.jpg/220px-PagodaTreeFlowers3.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9e/Styphnolobium_japonicum1.jpg/220px-Styphnolobium_japonicum1.jpg)
Perełkowiec japoński, szupin chiński, szupin japoński, sofora japońska (Styphnolobium japonicum (L.) Schott) – gatunek drzewa z rodziny bobowatych. Sprowadzony do Europy w 1750 z Japonii[2]. Wbrew niektórym nazwom nie pochodzi z Japonii, lecz z Chin[3] i Korei.[4] Licznie hodowany w parkach i ogrodach we Francji i południowej Anglii.[4] W Europie Środkowej głównie po południowej stronie Karpat. W Polsce z rzadka wysadzany w parkach i ogrodach botanicznych.
Nazewnictwo
- W niektórych ujęciach taksonomicznych zaliczany był do rodzaju Sophora (szupin) i stąd jego nazwy polskie sz. chiński, sz. japoński, sofora japońska. Według najnowszych ujęć taksonomicznych należy do rodzaju Styphnolobium (perełkowiec) i jego prawidłowa nazwa to perełkowiec japoński Styphnolobium japonicum[3].
- Dawniej wydzielane odmiany i formy S. japonica f. oligophylla Franch., S.japonica f. pendula Zabel, S. japonica var. pubescens (Tausch) Bosse, S. japonica var. violacea Carrière według powyższego ujęcia taksonomicznego to synonimy typowej formy gatunku[3].
Morfologia
- Pokrój
- Drzewo dorastające do 25 m. wysokości z szeroką, zaokrąglona koroną. Średnica pnia w pierśnicy przekracza 1 m. Egzemplarz w mieście Michalovce we wschodniej Słowacji posiada pień o średnicy 115 cm.[4]
- Pędy
- Gałązki ciemnozielone. Kora na starych pędach ciemnoszara głęboko spękana. Pęd zbierzysty lekko wygięty. Bardzo nieliczne przetchlinki. Pąki ukryte w pachwinach liści[5].
- Drewno
- O brązowej twardzieli. Twarde, lekkie, wytrzymałe o dobrych właściwościach technicznych[6] Zarówno drewno jak i kora mają specyficzny zapach.[4]
- Liście
- Ulistnienie skrętoległe, liście nieparzystopierzaste o długości do 25 cm składające się z 5 (11) do 17 listków, listki jajowate długości 2 (3) - 5 cm. Górna strona liści ciemnozielona i błyszcząca, dolna sinawa (owłosiona). Listki na końcach zaostrzone.
- Kwiaty
- Zebrane w luźne wiechy na pędach szczytowych do 30 cm długości. Kredowobiałe, obupłciowe.
- Owoce
- Zielone mięsiste strąki, przewężone między nasionami, w przekroju okrągłe do 8 cm długości, 3-6 czarnych nasion w strąku. Miąższ zielony, galaretowaty.
Biologia i ekologia
- Kwitnie w końcu lipca i w sierpniu. Kwiaty zapylane przez owady. Owocuje we wrześniu i październiku. W warunkach środkowoeuropejskich czas kwitnienia przesuwa się nawet na wrzesień, a dojrzewania nasion na listopad.[4] W Polsce nasiona bardzo rzadko dojrzewają, konieczny do tego jest długie i ciepłe lato. Rozpoczyna owocowanie w wieku 30 lat.
- Wszystkie części rośliny są trujące. Liście są bogate w rutynę[6].
- Siedlisko: Duża tolerancja w stosunku do gleby. Lubi gleby żyzne świeże i głębokie w miejscach ciepłych, słonecznych osłoniętych. Szupin chiński jest odporny na suszę, zasolenie i zanieczyszczenie powietrza. Nieodporny na mrozy, szczególnie siewki i osobniki młode.
Zastosowanie
- Roślina ozdobna
- W Polsce obecnie prawie niesadzona. Późne kwitnienie i późne zrzucanie (listopad) liści czynią z sofory japońskiej ciekawe drzewo dekoracyjne. Liście opadające późną jesienią w przeciwieństwie do większości gatunków ozdobnych nie zmieniają barwy. Urozmaica i ożywia kolorystykę jesiennego parku. Znane są formy dekoracyjne (płaczące, kolumnowe), a także o fioletowych kwiatach.[4]
- Roślina miododajna
- Cenna dla pszczelarstwa ze względu na późne kwitnienie miododajnych i pyłkodajnych kwiatów.
- Roślina lecznicza[6]
- Wykorzystywana w tradycyjnej chińskiej medycynie ludowej, zaliczana do 50 podstawowych ziół. Liście ze względu na bogactwo rutyny, szczególnie przed otwarciem kwiatów, posiadają właściwości lecznicze podobne do ziela gryki.
- Roślina przemysłowa
- Drewno odznaczające się dobrymi właściwościami technicznymi ma zastosowanie w stolarstwie, meblarstwie i przemyśle parkietowym oraz w wyrobie instrumentów muzycznych.
Przypisy
- ↑ Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website. 2001–. [dostęp 2009-12-22]. (ang.).
- ↑ Jaromir Pokorný, Vlasta Matoušova, Daniela Toušova: Drzewa znane i mniej znane. Olgierd Łęski (tłum.). Warszawa: Polska Oficyna Wydawnicza "BGW", 1992, s. 116-117. ISBN 83-7066-379-6.
- ↑ a b c Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-02-27].
- ↑ a b c d e f Ladislav Maxim: Sophora japonica L. - sofora japonská, in: "Lesník" nr 5/2008, s. 17
- ↑ Tadeusz Szymanowski: Rozpoznawanie drzew i krzewów ozdobnych w stanie bezlistnym / Tadeusz Szymanowski. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1974, s. 328-329.
- ↑ a b c ibiblio the public's library and digital archive. [dostęp 19 października 2008]. (ang.).
Bibliografia
- Jakub Tomanek: Botanika leśna : podręcznik dla studentów wydziałów leśnych. Warszawa: Państ. Wydaw. Rolnicze i Leśne, 1994, s. 304-305. ISBN 83-09-01819-3.
- Jaromir Pokorný, Vlasta Matoušova, Daniela Toušova: Drzewa znane i mniej znane. Olgierd Łęski (tłum.). Warszawa: Polska Oficyna Wydawnicza "BGW", 1992, s. 116-117. ISBN 83-7066-379-6.
- Włodzimierz Seneta: Dendrologia. Warszawa: Państ. Wydaw. Naukowe, 1983, s. 338-341. ISBN 83-01-02249-3.
- ibiblio the public's library and digital archive. [dostęp 19 października 2008]. (ang.).