Kaduceusz
Kaduceusz (łac. caduceus „laska heroldów”), kerykejon (gr. κηρύκειον kērýkeion), oba od gr. κῆρυξ (kēryks „herold”)[1] – symboliczna laska.
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/57/Caduceus.svg/160px-Caduceus.svg.png)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b5/Aluminum_Winged_Caduceus_%28Silver_Spring%2C_MD%29.jpg/160px-Aluminum_Winged_Caduceus_%28Silver_Spring%2C_MD%29.jpg)
Symbolika
edytujStanowi symbol (znak) pokoju i handlu[2][3]. W sztuce przedstawiana jest zwykle w formie prostego kija (pierwotnie z drewna oliwnego lub laurowego) z dwoma oplatającymi go wężami, które pochylają ku sobie łby (symbolizują mądrość, równowagę sił)[3][4][5]. Niekiedy bywa zakończona parą skrzydeł lub ozdobiona wieńcem, przewiązana wstążkami[2][6].
Czasem jest błędnie używana jako symbol medycyny, zwłaszcza w Stanach Zjednoczonych, z powodu mylenia jej z tradycyjnym symbolem medycyny, jakim jest laska Asklepiosa[7].
Pojawia się również w 7 scenie II aktu Wesela Stanisława Wyspiańskiego jako laska błazna, wręczona Dziennikarzowi przez Stańczyka[8][9].
Kaduceusz w mitologii
edytujW starożytnej Grecji kaduceusz był oznaką nietykalności keryksa[6][10] i służyła do uśmierzania sporów. Według mitologii greckiej i rzymskiej należała do atrybutów boskich posłańców: boga Hermesa[11][12] (Merkurego)[13] i bogini Iris[14][15].
Od razu się wszystko wydało i Hermes, aby przebłagać rozgniewanego brata, ofiarował mu cytrę ze skorupy żółwia. Apollo tak się ucieszył, że dał mu w zamian laseczkę z leszczyny, która miała cudowną właściwość uśmierzania sporów i godzenia nieprzyjaciół. Gdy ją Hermes rzucił między dwa walczące ze sobą węże, one natychmiast przestały się gryźć i zgodnie oplotły się dokoła laski, nachylając ku sobie głowy. Tak powstał kaduceusz, z którym Hermes nigdy się nie rozstawał [...][16].
Wykorzystanie w heraldyce
edytujKaduceusz znajduje się na herbie Ekwadoru oraz herbie wenezuelskiego stanu Bolívar. W polskiej heraldyce symbol ten użyty został w dawnym herbie Rzeszowa, herbie Marek oraz herbie gminy Nur. Jest to również symbol często używany w heraldyce ukraińskiej i rosyjskiej, m.in. w herbach Charkowa i obwodu charkowskiego, Armawiru, Ułan Ude, Nowozybkowa, Zielonodolska.
-
Herb Rzeszowa w latach 1788–1945
-
Herb Gałacza
Zobacz też
edytuj- laska marszałkowska
- tyrs – laska Dionizosa
Przypisy
edytuj- ↑ Harry Thurston Peck, Harpers Dictionary of Classical Antiquities (1898), Caduceus [online], perseus.tufts.edu [dostęp 2021-09-29] .
- ↑ a b Encyklopedia Powszechna PWN. T. 3. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1975, s. 382.
- ↑ a b Władysław Kopaliński: Słownik symboli. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1990. ISBN 83-214-0746-3.
- ↑ Mała encyklopedia kultury antycznej. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1990, s. 359. ISBN 83-01-03529-3.
- ↑ Mała encyklopedia kultury antycznej, Zdzisław Piszczek, wyd. 8, Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1990, s. 372, ISBN 83-01-03529-3, OCLC 749301902 .
- ↑ a b Młodsi bogowie. W: Zygmunt Kubiak: Mitologia Greków i Rzymian. Warszawa: Świat Książki, 2003, s. 287–288. ISBN 83-7391-077-8.
- ↑ History of Medicine. The Symbol of Modern Medicine: Why One Snake Is More Than Two*. annals.org. [dostęp 2011-04-07]. (ang.).
- ↑ Herb Rzeszowa. rzeszow.pl. [dostęp 2011-07-21]. [zarchiwizowane z tego adresu (2011-07-28)]. (pol.).
- ↑ Władysław Kopaliński: Słownik mitów i tradycji kultury. Warszawa: Oficyna Wydawnicza Rytm, 2003, s. 497. ISBN 83-7399-022-4.
- ↑ Homer: Iliada. Franciszek Ksawery Dmochowski (tłum.). Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1968, s. 18. Cytat: „Znakiem ich urzędu było berło heroldowskie”.
- ↑ Pierre Grimal: Słownik mitologii greckiej i rzymskiej. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 2008, s. 141. ISBN 83-04-04673-3.
- ↑ William Smith: A Dictionary of Greek and Roman biography and mythology: Hermes. perseus.tufts.edu. [dostęp 2012-04-27]. (ang.).
- ↑ Pierre Grimal , Słownik mitologii greckiej i rzymskiej, Jerzy Łanowski (red.), Maria Bronarska (tłum.), Wrocław [etc.]: Zakład Narodowy im. Ossolińskich. Wydawnictwo, 2008, s. 233, ISBN 978-83-04-04673-3, OCLC 297685612 .
- ↑ Vojtech Zamarovský: Bohovia a hrdinovia antických bájí. Bratislava: Perfekt a.s., 1998, s. 216. ISBN 80-8046-098-1. (słow.).; polskie wydanie: Bogowie i herosi mitologii greckiej i rzymskiej (Encyklopedia mitologii antycznej, Słownik mitologii greckiej i rzymskiej).
- ↑ William Smith: A Dictionary of Greek and Roman biography and mythology: Iris. perseus.tufts.edu. [dostęp 2012-04-27]. (ang.).
- ↑ Jan Parandowski: Mitologia. Wierzenia i podania Greków i Rzymian. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 1989, s. 59. ISBN 83-210-0677-9.
Bibliografia
edytuj- Aaron J. Atsma: (Hermes Estate). theoi.com. [dostęp 2010-10-10]. (ang.).
- Henry George Liddell, Robert Scott: A Greek-English Lexicon: κηρύκ-ειον. perseus.tufts.edu. [dostęp 2011-08-06]. (ang.).
- Oskar Seyffert: Dictionary of Classical Antiquities, 1894, s. 106: Caduceus. ancientlibrary.com. [dostęp 2010-11-26]. (ang.).
- Oskar Seyffert: Dictionary of Classical Antiquities, 1894, s. 285: Herald´s Staff. ancientlibrary.com, 2005. [dostęp 2010-11-26]. (ang.).
- William Smith: A Dictionary of Greek and Roman Antiquities: Caduceus. perseus.tufts.edu, 1890. [dostęp 2012-04-27]. (ang.).
- Harry Thurston Peck: Harpers Dictionary of Classical Antiquities, 1898: Caduceus. perseus.tufts.edu. [dostęp 2012-04-27]. (ang.).