Nancy
Nancy | ||
---|---|---|
![]() | ||
![]() | ||
| ||
Amministrazzjoni | ||
Stat sovran | Franza | |
Administrative territorial entity of France | Franza Metropolitana | |
Region of France | Grand Est | |
Dipartimenti ta' Franza | Meurthe-et-Moselle | |
Arrondissement of France | arrondissement ta' Nancy | |
Kap tal-Gvern |
Mathieu Klein (en) ![]() | |
Isem uffiċjali |
Nancy Nanzig Nanzeg | |
Kodiċi postali |
54000u 54100 | |
Ġeografija | ||
Koordinati | 48°41′34″N 6°11′01″E / 48.6928°N 6.1836°EKoordinati: 48°41′34″N 6°11′01″E / 48.6928°N 6.1836°E | |
![]() | ||
Superfiċjenti | 15.01 kilometru kwadru | |
Għoli | 212 m | |
Fruntieri ma' |
Vandœuvre-lès-Nancy (en) ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() | |
Demografija | ||
Popolazzjoni | 104,260 abitanti (1 Jannar 2021) | |
Informazzjoni oħra | ||
Żona tal-Ħin | UTC+1u UTC+2 | |
bliet ġemellati |
Vinnytsia (en) ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() | |
nancy.fr |
Nancy hija l-prefettura tad-dipartiment Franċiż tal-Grigal ta' Meurthe-et-Moselle. Kienet il-belt kapitali tad-Dukat ta' Lorraine li kien ġie anness minn Franza taħt ir-Re Lwiġi XV fl-1766 u sostitwit minn provinċja fejn Nancy inżammet bħala l-belt kapitali. Fl-aħħar tas-seklu 19, wara li laħqet il-qofol tagħha fi żmien l-Illuminazzjoni, ġiet imlaqqma l-"belt kapitali tal-Lvant ta' Franza". Iż-żona metropolitana ta' Nancy kellha popolazzjoni ta' 511,257 abitant fiċ-ċensiment tal-2018, u b'hekk kienet is-16-il l-akbar żona urbana funzjonali fi Franza u l-ikbar waħda f'Lorraine.[1] Il-popolazzjoni tal-belt ta' Nancy proprja hija 104,885 ruħ.[2]
Il-motto tal-belt huwa Non inultus premor[3], li bil-Latin ifisser "Ma nindarabx mingħajr konsegwenzi" — b'referenza għall-pjanta bix-xewk, li hija simbolu ta' Lorraine. Place Stanislas, pjazza kbira li nbniet bejn l-1752 u l-1756 mill-arkitett Emmanuel Héré taħt it-tmexxija ta' Stanislaus I tal-Polonja biex tikkollega ċ-ċentru storiku tal-belt mal-belt il-ġdida li nbniet taħt Karlu III, id-Duka ta' Lorraine fis-seklu 17, hija parti minn Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO[4], u hija l-ewwel pjazza fi Franza li ngħatat dan ir-rikonoxximent. Il-belt għandha wkoll bosta binjiet elenkati bħala monumenti storiċi u hija waħda miċ-ċentri Ewropej tal-Art Nouveau bis-saħħa tal-École de Nancy. Nancy hija wkoll belt universitarja kbira; bis-Centre Hospitalier Régional Universitaire de Brabois, Nancy tospita wieħed miċ-ċentri tas-saħħa prinċipali fl-Ewropa, rinomat għall-innovazzjonijiet tiegħu fir-robotika kirurġika.
Storja
[immodifika | immodifika s-sors]L-iżjed traċċi bikrin ta' insedjament uman fiż-żona jmorru lura għat-800 Q.K. X'aktarx li l-insedjaturi bikrin kienu attirati mill-minerali tal-ħadid li setgħu jiġu estratti faċilment u minn fergħa tax-xmara Meurthe. Isem il-belt jidher għall-ewwel darba bħala Nanciaco, possibbilment minn isem Gauliku. Raħal iffortifikat żgħir imsemmi Nanciacum inbena minn Gérard, id-Duka ta' Lorraine għall-ħabta tal-1050.
Nancy ingħatat in-nar fl-1218 fl-aħħar tal-Gwerra tas-Suċċessjoni ta' Champagne, u nħakmet mill-Imperatur Federiku II. Matul id-deċennji ta' wara ġie rikostruwita bil-ġebel u kibret l-importanza tagħha bħala l-belt kapitali tad-Dukat ta' Lorraine. Id-Duka Karlu l-Awdaċi ta' Bourgogne, tilef u nqatel fil-Battalja ta' Nancy fl-1477; u René II, id-Duka ta' Lorraine sar il-mexxej.
Wara li kemm l-Imperatur Ġużeppi I kif ukoll l-Imperatur Karlu VI ma kellhomx iben eredi tat-tron, is-Sanzjoni Pragmatika tal-1713 għaddiet it-tron lil wild ta' wara tiegħu. Din kienet bintu, Maria Tereża tal-Awstrija. Fl-1736, l-Imperatur Karlu rranġa ż-żwieġ tagħha mad-Duka François ta' Lorraine, li għalkemm ma kienx konvint aċċetta li jpartat l-artijiet ta' missirijietu mal-Gran Dukat tat-Toskana.
Ir-Re Pollakk eżiljat Stanislaus I (bil-Pollakk: Stanisław Leszczyński), il-missier tar-rispett tar-re Franċiż Lwiġi XV, imbagħad ingħata d-dukat battal ta' Lorraine. Taħt it-tmexxija nominali tiegħu, Nancy esperjenzat tkabbir u ffjorixxiet il-kultura u l-arkitettura Barokka. Stanislaus issorvelja l-kostruzzjoni ta' Place Stanislaus, pjazza ewlenija li tikkollega l-parti Medjevali antika tal-belt mal-parti l-ġdida. Meta miet Stanislaus fi Frar 1766, Lorraine u Barrois saru gvern regolari tar-Renju ta' Franza. Parlement għal Lorraine u għal Barrois ġie stabbilit f'Nancy fl-1776.[5]
Kif beda jinqala' l-inkwiet fi ħdan il-Forzi Armati Franċiżi matul ir-Rivoluzzjoni Franċiża, rewwixta fuq skala kbira, magħrufa bħala r-Rewwixta ta' Nancy, seħħet fil-belt fl-aħħar parti tas-sajf tal-1790. Ftit unitajiet li kienu leali għall-gvern assedjaw il-belt u qatlu jew tefgħu l-ħabs lil dawk li kienu qed iwettqu r-rewwixta.
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/43/Ren%C3%A9Deux.jpg/220px-Ren%C3%A9Deux.jpg)
Fl-1871, Nancy baqgħet Franċiża meta l-Ġermanja annettiet l-Alsace-Lorraine. Fl-1909 Nancy ospitat l-Exposition Internationale de l'Est de la France bejn Mejju u Novembru.
Nancy u żoni oħra ta' Franza ġew okkupati mill-forzi Ġermaniżi mill-1940, u l-belt bdiet tissejjaħ Nanzig. Matul il-Kampanja ta' Lorraine tat-Tieni Gwerra Dinjija, Nancy ġiet illiberata mill-Ġermanja Nażista mit-Tielet Armata tal-Istati Uniti f'Settembru 1944, fil-Battalja ta' Nancy.
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/58/Diebold_Schilling%2C_Battle_of_Nancy%2C_1477.jpg/220px-Diebold_Schilling%2C_Battle_of_Nancy%2C_1477.jpg)
Fl-1988, il-Papa Ġwanni Pawlu Ii żar Nancy. Fl-2005, il-President Franċiż Jacques Chirac, il-Kanċillier Ġermaniż Gerhard Schröder u l-President Pollakk Aleksander Kwaśniewski inawguraw ir-rinnovazzjonijiet ta' Place Stanislas, li ġiet rikonoxxuta bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1983.[4]
Ġeografija
[immodifika | immodifika s-sors]Nancy tinsab fuq ix-xatt tax-xellug tax-xmara Meurthe, madwar 10 kilometri 'il fuq mill-konfluwenza tagħha max-xmara Moselle. Il-Kanal bejn il-Marne u r-Renu jgħaddi minn ġo nofs il-belt, b'mod parallel mal-Meurthe. Nancy hija mdawra minn għoljiet li huma madwar 150 metru ogħla miċ-ċentru tal-belt, li jinsab 200 metru 'l fuq mil-livell tal-baħar. Iż-żona ta' Nancy proprja hija relattivament żgħira: 15 km2. Iż-żona mibnija tagħha hija kontinwa ma' dawk tas-sobborgi ta' biswit. Il-komuni ġirien ta' Nancy huma: Jarville-la-Malgrange, Laxou, Malzéville, Maxéville, Saint-Max, Tomblaine, Vandœuvre-lès-Nancy u Villers-lès-Nancy.
L-eqdem parti ta' Nancy huwa l-kwartier Vieille Ville – Léopold, li fih il-Porte de la Craffe tas-seklu 14, il-Palazz tad-Duki ta' Lorraine, il-Porte Désilles u l-Bażilika ta' San Epvre tas-seklu 19. Biswit in-Nofsinhar tal-kwartier Charles III – Centre Ville, hemm il-parti l-ġdida tas-sekli 16-18. Dan il-kwartier fih il-pjazza famuża, Place Stanislas, il-Katidral ta' Nancy, l-Opéra national de Lorraine u l-istazzjon prinċipali tal-ferrovija.
Il-popolazzjoni tal-belt proprja esperjenzat tnaqqis żgħir fil-popolazzjoni mill-2007 'l hawn, u b'hekk ġiet wara Metz bħala t-tieni l-ikbar belt f'Lorraine.[6] Madankollu, iż-żona urbana ta' Metz esperjenzat tnaqqis fil-popolazzjoni mill-1990 sal-2010, filwaqt li ż-żona urbana ta' Nancy kibret fl-istess perjodu, u saret l-ikbar żona urbana f'Lorraine u t-tieni l-ikbar fir-reġjun tal-Grand Est tal-Grigal ta' Franza. Fi ħdan iż-żona metropolitana ta' Nancy, il-popolazzjoni tal-belt naqset kemxejn (2009–2014) bejn wieħed u ieħor l-istess żmien bħaż-żieda żgħira fil-popolazzjoni taż-żona urbana tagħha (2006–2012).
Klima
[immodifika | immodifika s-sors]Nancy għandha klima oċeanika (Köppen: Cfb), għalkemm kemxejn iktar estrema mill-biċċa l-kbira tal-bliet il-kbar ta' Franza.[7] Bl-istandards ta' Franza għandha klima "kontinentali" sa ċertu punt "marittimu" (li m'għandhiex x'taqsam mal-klassifikazzjoni ta' Köppen, peress li ġeneralment il-pajjiż kollu għandu mekkaniżmu predominanti ffavorit mill-irjieħ mill-Punent).[8][9]
It-temperatura għandha varjazzjoni distinta ta' żona miti, kemm binhar kif ukoll bejn l-istaġuni iżda mingħajr ma tvarja żżejjed. Ix-xtiewi jkunu kesħin u nexfin fi klimi tal-iffriżar. Is-sjuf mhux dejjem ikunu xemxin, iżda jkunu sħan biżżejjed. Spiss jagħmel iċ-ċpar fil-ħarifa u l-irjieħ ikunu ħfief u mhux vjolenti wisq. Il-preċipitazzjoni ma tantx tkun abbundanti daqs fil-Punent tal-pajjiż. Is-sigħat ta' xemx huma kważi identiċi bħal dawk ta' Pariġi u l-jiem bil-borra huma l-istess bħal dawk ta' Strasburgu (b'kundizzjonijiet tat-temp simili ħafna).[10] Għalkemm l-iżjed temperatura baxxa li qatt ġie rreġistrata uffiċjalment hija −26.8 °C, xi sorsi jikkunsidraw ukoll li kien hemm temperaturi ta' −30 °C fl-10 ta' Diċembru 1879 qabel id-data kontinwa.[11]
Data klimatika għal Nancy-Tomblaine (Les Ensanges), elevazzjoni: 217 metru jew 712-il pied, temp. normali 1961–1990 | |||||||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Xahar | Jan | Fra | Mar | Apr | Mej | Ġun | Lul | Aww | Set | Ott | Nov | Diċ | Sena |
Temp. għolja rekord f'°C (°F) | 16.8
(62.2) |
20.0
(68.0) |
24.3
(75.7) |
29.3
(84.7) |
32.5
(90.5) |
36.1
(97.0) |
40.1
(104.2) |
39.3
(102.7) |
33.7
(92.7) |
27.2
(81.0) |
22.1
(71.8) |
18.5
(65.3) |
40.1
(104.2) |
Temp. għolja medja f'°C (°F) | 4.6
(40.3) |
6.4
(43.5) |
10.9
(51.6) |
14.8
(58.6) |
19.2
(66.6) |
22.6
(72.7) |
25.1
(77.2) |
24.7
(76.5) |
20.3
(68.5) |
15.1
(59.2) |
8.9
(48.0) |
5.4
(41.7) |
14.9
(58.8) |
Temp. baxxa medja f'°C (°F) | −0.8
(30.6) |
−0.7
(30.7) |
2.0
(35.6) |
4.1
(39.4) |
8.4
(47.1) |
11.7
(53.1) |
13.7
(56.7) |
13.2
(55.8) |
10.1
(50.2) |
6.8
(44.2) |
2.8
(37.0) |
0.4
(32.7) |
6.0
(42.8) |
Temp. baxxa rekord f'°C (°F) | −21.6
(−6.9) |
−26.8
(−16.2) |
−15.9
(3.4) |
−6.8
(19.8) |
−4.2
(24.4) |
1.6
(34.9) |
2.0
(35.6) |
2.8
(37.0) |
−1.3
(29.7) |
−7.9
(17.8) |
−12.7
(9.1) |
−21.3
(−6.3) |
−26.8
(−16.2) |
Preċipitazzjoni medja f'mm (pulzieri) | 65.4
(2.57) |
55.3
(2.18) |
59.5
(2.34) |
49.3
(1.94) |
67.6
(2.66) |
69.2
(2.72) |
62.4
(2.46) |
63.0
(2.48) |
64.7
(2.55) |
73.8
(2.91) |
65.9
(2.59) |
79.0
(3.11) |
775.1
(30.52) |
Medja ta' jiem ta' preċipitazzjoni | 11.2 | 9.5 | 10.6 | 9.3 | 11.0 | 9.9 | 9.6 | 9.2 | 9.2 | 11.4 | 11.6 | 11.8 | 124.3 |
Medja ta' sigħat ta' xemx fix-xahar | 55.9 | 79.7 | 129.1 | 173.9 | 199.1 | 220.9 | 229.1 | 213.7 | 162.8 | 104.8 | 51.7 | 44.3 | 1,664.9 |
Sors: Météo France[12][13] |
Climate data for Nancy-Tomblaine (Les Ensanges), elevation: 217 m or 712 ft, 1961–1990 normals and extremes | |||||||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Xahar | Jan | Fra | Mar | Apr | Mej | Ġun | Lul | Aww | Set | Ott | Nov | Diċ | Sena |
Temp. għolja rekord f'°C (°F) | 14.6
(58.3) |
19.4
(66.9) |
24.3
(75.7) |
27.6
(81.7) |
29.2
(84.6) |
33.9
(93.0) |
37.6
(99.7) |
36.3
(97.3) |
32.6
(90.7) |
27.2
(81.0) |
20.8
(69.4) |
18.5
(65.3) |
37.6
(99.7) |
Temp. massima medja f'°C (°F) | 8.1
(46.6) |
12.6
(54.7) |
13.9
(57.0) |
17.1
(62.8) |
21.6
(70.9) |
26.2
(79.2) |
29.2
(84.6) |
26.4
(79.5) |
24.6
(76.3) |
16.8
(62.2) |
12.3
(54.1) |
8.5
(47.3) |
29.2
(84.6) |
Temp. għolja medja f'°C (°F) | 4.2
(39.6) |
5.8
(42.4) |
9.5
(49.1) |
13.7
(56.7) |
17.9
(64.2) |
21.1
(70.0) |
23.3
(73.9) |
23.1
(73.6) |
20.1
(68.2) |
15.1
(59.2) |
8.1
(46.6) |
4.9
(40.8) |
13.9
(57.0) |
Temp. medja ta' kuljum f'°C (°F) | 1.7
(35.1) |
2.5
(36.5) |
5.3
(41.5) |
8.6
(47.5) |
12.5
(54.5) |
15.8
(60.4) |
17.8
(64.0) |
17.6
(63.7) |
14.7
(58.5) |
10.4
(50.7) |
5.1
(41.2) |
2.1
(35.8) |
9.5
(49.1) |
Temp. baxxa medja f'°C (°F) | −0.9
(30.4) |
−0.7
(30.7) |
1.0
(33.8) |
3.7
(38.7) |
7.4
(45.3) |
10.8
(51.4) |
12.1
(53.8) |
12.1
(53.8) |
9.7
(49.5) |
6.3
(43.3) |
2.0
(35.6) |
−0.6
(30.9) |
5.2
(41.4) |
Temp. minima medja f'°C (°F) | −7.1
(19.2) |
−8.3
(17.1) |
−2.2
(28.0) |
1.9
(35.4) |
5.7
(42.3) |
8.6
(47.5) |
10.2
(50.4) |
10.2
(50.4) |
5.9
(42.6) |
2.3
(36.1) |
−1.1
(30.0) |
−4.7
(23.5) |
−8.3
(17.1) |
Temp. baxxa rekord f'°C (°F) | −21.6
(−6.9) |
−19
(−2) |
−15.9
(3.4) |
−6.1
(21.0) |
−2.9
(26.8) |
2.2
(36.0) |
2.0
(35.6) |
2.8
(37.0) |
−1.2
(29.8) |
−6
(21) |
−10.2
(13.6) |
−19
(−2) |
−21.6
(−6.9) |
Preċipitazzjoni medja f'mm (pulzieri) | 57.8
(2.28) |
48.4
(1.91) |
59.0
(2.32) |
44.9
(1.77) |
70.1
(2.76) |
72.6
(2.86) |
55.3
(2.18) |
56.5
(2.22) |
56.3
(2.22) |
52.5
(2.07) |
60.4
(2.38) |
67.2
(2.65) |
701
(27.62) |
Medja ta' jiem ta' preċipitazzjoni (≥ 1.0 mm) | 13.0 | 10.0 | 12.0 | 10.0 | 11.5 | 9.5 | 7.5 | 9.0 | 8.5 | 9.0 | 11.5 | 12.5 | 124 |
Medja ta' jiem bil-borra | 8.0 | 6.7 | 4.5 | 1.8 | 0.1 | 0.0 | 0.0 | 0.0 | 0.0 | 0.1 | 3.4 | 6.1 | 30.7 |
Umdità relattiva medja (%) | 87 | 83 | 78 | 74 | 75 | 75 | 75 | 77 | 81 | 86 | 87 | 87 | 80 |
Medja ta' sigħat ta' xemx fix-xahar | 45.4 | 80.9 | 120.8 | 160.3 | 197.5 | 215.5 | 241.9 | 212.9 | 164.4 | 108.4 | 58.0 | 45.6 | 1,651.6 |
Perċentwal possibbli ta' xemx | 17.0 | 29.0 | 33.0 | 39.0 | 42.0 | 45.0 | 50.0 | 49.0 | 44.0 | 33.0 | 21.0 | 18.0 | 35.0 |
Sors 1: NOAA[14] | |||||||||||||
Sors 2: Infoclimat.fr (umdità)[15] |
Demografija
[immodifika | immodifika s-sors]
|
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Sors: EHESS[16] u INSEE (1968-2017)[17] |
Attrazzjonijiet ewlenin
[immodifika | immodifika s-sors]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/07/Porte_de_la_Craffe_front_view_02.jpg/220px-Porte_de_la_Craffe_front_view_02.jpg)
Il-wirt monumentali taċ-ċentru storiku tal-belt imur lura mill-Medju Evu sas-seklu 18.[18] Il-Katidral ta' Nancy, l-Arkata Trijonfali u Place de la Carriere huma eżempji mill-aqwa tal-arkitettura tas-seklu 18. Il-Palazz tad-Duki ta' Lorraine huwa l-eks residenza rjali tal-mexxejja. Illum il-ġurnata l-palazz jospita l-Musée Lorrain.
Knisja storika f'Nancy hija l-Knisja ta' Notre-Dame-de-Bonsecours, fejn ġie midfun l-aħħar duka Stanislas. Knejjes notevoli oħra huma l-Knisja ta' Saint-François-des-Cordeliers u l-Bażilika ta' San Epvre, li għandhom rabtiet storiċi mad-Duki ta' Lorraine.
L-"École de Nancy", grupp ta' artisti u arkitetti stabbilit mill-produttur tal-ħġieġ u tal-għamara Émile Gallé, ħadmet bl-istil Art Nouveau fl-aħħar tas-seklu 19 u fil-bidu tas-seklu 20. Prinċipalment kien ix-xogħol tagħhom li wassal biex Nancy issir ċentru tal-arti u tal-arkitettura li jħaqqaqha ma' Pariġi u għenet biex il-belt titlaqqam bħala "Capitale de l'Est". Il-belt għad għandha bosta binjiet bl-istil tal-Art Nouveau (l-iktar banek jew djar privati). L-għamara, l-oġġetti tal-ħġieġ, u opri oħra tal-arti dekorattiva huma kkonservati fil-Musée de l'École de Nancy, li huwa ospitat fil-villa tal-1909 ta' Eugène Corbin, negozjant ta' Nancy li kien jappoġġa l-Art Nouveau hemmhekk. Il-Musée des Beaux-Arts għandu iktar kollezzjonijiet tal-moviment tal-Art Nouveau.
F'Villers-lès-Nancy hemm ġnien botaniku kbir, il-Jardin botanique du Montet. Ġonna oħra ta' interess jinkludu l-iżjed ġnien botaniku bikri tal-belt, il-Jardin Dominique Alexandre Godron, u diversi ġonna pubbliċi oħra u postijiet ta' interess, fosthom il-Pépinière u Parc Sainte-Marie (ġonna pubbliċi). Fil-belt hemm ukoll akkwarju.
L-inħawi ta' madwar l-istazzjon tal-ferrovija huma żona kummerċjali attiva ħafna.
Sit ta' Wirt Dinji
[immodifika | immodifika s-sors]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/21/Place_Stanislas_et_ses_grilles_%C3%A0_Nancy.jpg/261px-Place_Stanislas_et_ses_grilles_%C3%A0_Nancy.jpg)
Place Stanislas[19], li ssemmiet hekk għar-Re tal-Polonja u d-Duka ta' Lorraine Stanislaus I, Place de la Carrière, u Place d'Alliance ġew iddeżinjati bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1983. Fl-2016 saret modifika minuri fiż-żona ta' lqugħ tas-sit.[4]
Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' żewġ kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-kriterju (i) "Rappreżentazzjoni ta' kapulavur frott il-kreattività tal-bniedem"; u l-kriterju (iv) "Eżempju straordinarju ta' tip ta' bini, ta' grupp ta' siti jew ta' pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-bniedem".[4]
Kultura
[immodifika | immodifika s-sors]Il-belt hija magħrufa l-iktar għall-binjiet monumentali tagħha f'Place Stanislas, li infetħet f'April 2005 minn Jacques Chirac wara rinnovazzjoni. Fil-bidu tas-seklu 20, Nancy kienet ċentru ewlieni tal-Art Nouveau permezz tal-École de Nancy. Il-belt fiha l-Musée de l'École de Nancy (il-Mużew tal-Iskola ta' Nancy) li huwa tassew uniku bl-opri tal-arti ta' Émile Gallé, Louis Majorelle, Daum, Caravaggio, u oħrajn.
Nancy għandha wkoll mużewijiet oħra:[20]
- il-Mużew tal-Belle Arti ta' Nancy (Musée des Beaux-Arts de Nancy), b'pitturi tas-seklu 15 sa 20, u kollezzjoni enormi tal-kristall ta' Daum għall-wiri f'parti mill-fortifikazzjonijiet l-antiki tal-belt.
- il-Mużew tal-Istorja ta' Lorraine ddedikat lill-istorja u l-arti tad-Dukat ta' Lorraine (il-kollezzjoni ta' Jacques Callot, Georges de La Tour).
- l-Akkwarju u l-Mużew tal-Istorja Naturali ta' Nancy.
- il-Musée de l'École de Nancy, li joffri xhieda tad-diversità ta' tekniki kreattivi pprattikati mill-artisti ta' dik l-iskola, b'wirja mill-aqwa ta' għamara, opri tal-arti, oġġetti tal-ħġieġ, ħġieġ ikkulurit, ġlud, ċeramika, tessuti, eċċ. ta' dak iż-żmien.[21]
- il-Mużew tal-Istorja tal-Ħadid.[22]
Il-belt hija wkoll is-sede tad-Djoċesi ta' Nancy kif ukoll is-sede tal-Opéra national de Lorraine. Hemm network ta' libreriji, fosthom dik ċentrali msejħa Bibliothèque municipale de Nancy.
Nancy hija magħrufa għall-macarons u għall-bergamotes, ħelu b'togħma ta' żejt essenzjali tal-bergamott.
Universitajiet u kulleġġi
[immodifika | immodifika s-sors]Nancy għandha għadd kbir ta' istituzzjonijiet tal-edukazzjoni għolja.
- L-Università ta' Lorraine li tiġbor flimkien:
- l-Università Henri Poincaré (Université Henri Poincaré, UHP, magħrufa wkoll bħala Nancy 1)[23]
- l-Università Nancy 2 (Université Nancy 2)[24]
- iċ-Ċentru Universitarju Ewropew
- l-Istitut Politekniku Nazzjonali ta' Lorraine (Institut National Polytechnique de Lorraine jew INPL)
- l-École nationale supérieure des Mines de Nancy
- l-École nationale supérieure des industries chimiques (ENSIC)
- l-École nationale supérieure d'agronomie et des industries alimentaires (ENSAIA)
- l-École européenne d'ingénieurs en génie des matériaux (EEIGM)
- l-École nationale supérieure d'électricité et de mécanique (ENSEM)
- l-École nationale supérieure de géologie (ENSG)
- l-École nationale supérieure en génie des systèmes et de l'innovation (ENSGSI)
- it-Telecom Nancy (ex-ESIAL)
- l-École Polytechnique de l'Université de Lorraine (Polytech Nancy)
- l-École des Beaux-Arts de Nancy
- l-École nationale supérieure d’art de Nancy
- l-Iskola tal-Arkitettura ta' Nancy (ENSA)
- l-École pour l'informatique et les nouvelles technologies (EPITECH)
- l-ICN Graduate Business School (Institut Commercial de Nancy)
- is-Sciences Po Paris (kampus Franċiż-Ġermaniż tal-ewwel lawrija)[25]
- is-Centre de Nancy-AgroParisTech[26]
- l-École Supérieure Robert de Sorbon
- l-Iskola Nazzjonali Franċiża tal-Forestrija, stabbilita fl-1824, f'Nancy
- il-Web@cademie
Sport
[immodifika | immodifika s-sors]Nancy tospita tnejn mit-tliet klabbs sportivi professjonali f'Lorraine: l-AS Nancy-Lorraine fil-futbol u l-SLUC Nancy fil-basketball. Fost il-plejers famużi tal-AS Nancy-Lorraine hemm Michel Platini eks President tal-UEFA u rebbieħ ta' tliet Ballon d'Or, l-eks maniġer tal-Arsenal Arsène Wenger, iċ-Ċampjin tad-Dinja tal-1998 Aimé Jacquet, iċ-Ċampjin Ewropew tas-sena 2000 Roger Lemerre, ir-rebbieħ tal-Ballon d'Or Afrikan tal-1998 Mustapha Hadji, il-leġġenda Irlandiża Tony Cascarino, ir-rebbieħ tat-Tazza Ewropea tal-1986 Sacha Zavarov u s-semifinalista tat-Tazza tad-Dinja tal-1958 Roger Piantoni.
L-AS Nancy-Lorraine rebħu l-kampjonat Franċiż fl-1978 meta l-kaptan tat-tim kien Michel Platini li skorja l-unika gowl tal-finali (Nancy 1–0 Nizza). Iktar reċentement l-AS Nancy-Lorraine rebħu l-Coupe de la Ligue fl-2006 u ġew fir-raba' post fil-kampjonat Franċiż fl-2007/2008.
L-SLUC Nancy rebħu l-aħħar Tazza Ewropea Korac fl-2002, waslu sal-finali tal-kampjonat Franċiż tal-basketball (Pro A) erba' darbiet konsekuttivi u finalment rebħu l-ewwel trofew fl-2008. Rebħu wkoll is-"Semaine des As" fl-2005 u l-kampjonat tat-tieni diviżjoni (pro B) fl-1994. Rebħu wkoll il-kampjonat Franċiż fl-2010-2011.
Nies notevoli
[immodifika | immodifika s-sors]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/53/Palais_du_gouvernement_de_Nancy_%2851154219227%29.jpg/220px-Palais_du_gouvernement_de_Nancy_%2851154219227%29.jpg)
F'Nancy twieldu:
- François-Émile André (1871–1933), arkitett
- Marie Henri d'Arbois de Jubainville (1827–1910), storiku u filologu
- Charles Baudiot (1773–1849), ċellist u kompożitur
- Najoua Belyzel (twieldet fl-1981), kantanta
- André Bernanose (1912–2002), spiżjar, fiżiku u farmakologu
- Louis-Émile Bertin (1840–1924), inġinier navali
- Jean Galli de Bibiena (1709–1779), drammaturgu
- René-Prosper Blondlot (1849–1930), fiżiku, magħruf l-iktar għall-identifikazzjoni żbaljata tiegħu tar-raġġi N
- Jacques Callot (għall-ħabta tal-1592–1635), artist grafiku u litografu Barokk
- Henri Cartan (1904–2008), matematiku
- Charlotte Caubel (twieldet fl-1972), maġistrata, politika u Ministru
- Maxime Chanot (twieled fl-1990), plejer tal-futbol
- Paul Colin (1892–1985), artist tal-posters
- Marion Créhange (1937–2022), xjenzat informatiku
- Gran Dukessa Kristina tat-Toskana (1565–1637)
- Gérard Cuny (1925–1996), ġerentologu Franċiż
- Matthieu Delpierre (twieled fl-1981), plejer tal-futbol
- Gérard Paul Deshayes (1795–1875), ġeologu
- Auguste Digot (1815–1864), storiku ta' Lorraine
- Antoine Drouot (1774–1847), wieħed mill-ġenerali ta' Napuljun
- Joseph Ducreux (1735–1802), pittur tar-ritratti, pastelista, minjaturista, u inċiżur
- Prosper Guerrier de Dumast (1796–1883), proponent tal-Lotaringiżmu
- Pascal Dusapin (twieled fl-1955), kompożitur
- Gisèle d'Estoc (1845-1894), kittieba, skultriċi u femminista
- Lucien Febvre (1878–1956), storiku
- Adèle Ferrand (1817–1848), pittur
- Franġisku I, l-Imperatur Ruman Sagru (1708–1765), duka ta' Lorraine u iktar 'il quddiem Imperatur Ruman Sagru
- Émile Gallé (1846–1904), artist tal-Art Nouveau
- Edmond de Goncourt (1822–1896), awtur, kritiku, pubblikatur, fundatur tal-Académie Goncourt
- Gillian Henrion (twieled fl-2003), sewwieq professjonali tat-tlielaq
- Jean-Baptiste Isabey (1767–1855), pittur
- François Jacob (1920–2013), bijologu u rebbieħ tal-Premju Nobel għall-Mediċina fl-1965
- Yves Lambert (twieled fl-1936), inġinier ajruspazjali
- Nicolas Liebault (1723–1795), kollaboratur tal-Encyclopédie ta' Diderot u D’Alembert
- Hubert Lyautey (1854–1934), Marexxall ta' Franza
- Louis Maimbourg (1610–1686), Ġiżwita u storiku
- Aimé Morot (1850–1913), pittur
- Charles Palissot de Montenoy (1730–1814), drammaturgu
- Michel Picard (born 1931), kittieb u rebbieħ tal-Feuille d'or de la ville de Nancy tal-2007
- Michel Platini (twieled fl-1955 f'Jœuf), plejer tal-futbol
- Henri Poincaré (1854–1912), matematiku, xjenzat teoriku u filosfu tax-xjenza
- Éric Rohmer (1920–2010), reġista
- Pierre Roussel (1881–1945), arkeologu u epigrafu
- Henri Royer (1869–1938), pittur
- Jean François de Saint-Lambert (1716–1803), poeta
- Pierre Schaeffer (1910–1995), magħruf bħala l-inventur tal-musique concrète
- Charles Sellier, (1830–1882), pittur
- José Touré (twieled fl-1961), plejer tal-futbol
- Arnaud Vincent (twieled fl-1974), motoċiklista professjonali tat-tlielaq
- Élise Voïart, (1786–1866), kittieba u traduttriċi
- Lucien Weissenburger (1860–1929), arkitett
Trasport
[immodifika | immodifika s-sors]L-istazzjon ferrovjarju prinċipali huwa l-Gare de Nancy-Ville, b'kollegamenti diretti ma' Pariġi (bil-linja ferrovjarja ta' veloċità għolja), ma' Metz, ma' Lyon, ma' Strasburgu u ma' diversi destinazzjonijiet reġjonali. L-awtostrada A31 tikkollega lil Nancy ma' Metz, mal-Lussemburgu u ma' Langres.
It-trasport pubbliku fi ħdan Nancy huwa pprovdut mis-Service de Transport de l'Agglomération Nancéienne (STAN), immexxi minn Veolia Transport, li jħaddem it-tramm u madwar 20 rotta konvenzjonali tal-karozzi tal-linja.[27]
L-iżjed rotta li tintuża, it-Tram T1, hija ta' tramm fuq ir-roti jew trolleybus, ibbażat fuq it-teknoloġija GLT ta' Bombardier Transportation. Minbarra l-karozzi tal-linja li jaħdmu bid-diżil, Nancy ilha tinqeda bit-trolleybuses mill-1982, iżda fis-sena 2000 is-sistema tat-trolleybus bi tliet rotot ġiet organizzata mill-ġdid f'rotta unika itwal u b'sistema ġdida ta' GLT (bil-Franċiż: TVR). Is-sistemi GLT ikopru madwar żewġ terzi tar-rotta ta' madwar 10 kilometri, u t-trolleybuses ikunu sseparati mill-kumplament tat-traffiku f'dak il-porzjon tar-rotta, u b'hekk jgħaddu iktar malajr. Fl-ewwel sentejn is-sistema l-ġdida esperjenzat bosta inċidenti u ħsarat, iżda attwalment taħdem mingħajr problemi sinifikanti.
Stemma
[immodifika | immodifika s-sors]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/cd/Grandes_Armes_de_Nancy.svg/220px-Grandes_Armes_de_Nancy.svg.png)
L-istemma ta' Nancy fiha pjanta bix-xewk, li oriġinarjament kienet titqies bħala simbolu ta' Marija Verġni, u ġiet adottata bħala simbolu personali minn René ta' Anjou u iktar 'il quddiem mid-dixxendent tiegħu René II, id-Duka ta' Lorraine. Kuntrarjament għall-pjanta bix-xewk tal-Iskozja, dik ta' Lorraine dejjem tintwera bl-għeruq tagħha. Matul il-gwerer kontra Bourgogne, il-pjanta bix-xewk saret emblema għall-popolazzjoni kollha ta' Lorraine. Saret l-istemma uffiċjali tal-belt ta' Nancy fl-1575 meta Karlu III, id-Duka ta' Lorraine ta l-istemma unika lill-belt.[28]
Għall-ewwel, l-istemma ta' Nancy kellha s-simbolu ewlieni ta' Lorraine fin-naħa ta' fuq, jiġifieri l-arma dukali bi tliet ajkli fuq strixxa ħamra. Iktar 'il quddiem, dan is-simbolu ġie sostitwit b'wieħed iktar kumpless li jiġbor flimkien l-eks sjieda li kellhom id-Duki ta' Lorraine. Ir-ringiela ta' fuq tinkludi, mix-xellug għal-lemin, l-istemmi tar-Renju tal-Ungerija, tar-Renju ta' Napli, tar-Renju ta' Ġerusalemm u tar-Renju ta' Aragona, filwaqt li r-ringiela ta' taħt tinkludi l-istemmi tad-Dukat ta' Anjou, tad-Dukat ta' Guelders, tad-Dukat ta' Jülich u tal-Kontea ta' Bar. It-tarka ċentrali iżgħar hija l-istemma ta' Lorraine stess.[28]
L-istemma fiha wkoll motto, li tfaċċa fl-aħħar tas-seklu 16. Inizjalment kienet "Nul ne s'y frotte" ("ħadd ma jattakkaha"), iżda nbidlet bil-Latin "Non inultus premor" fl-1616. Il-motto għandu tifsira simili għal dak tal-Iskozja, "Nemo me impune lacessit", li normalment tiġi tradotta bħala "Ħadd ma jattakkani mingħajr impunità", li wkoll jagħmel referenza għall-pjanta bix-xewk. L-istemma fiha wkoll il-Leġjun tal-Unur, li ngħata lill-belt wara l-Ewwel Gwerra Dinjija u t-Tieni Gwerra Dinjija.[28]
Referenzi
[immodifika | immodifika s-sors]- ^ "POP1A - Population par sexe et âge regroupé en 2017 − Recensement de la population – Résultats pour toutes les communes, départements, régions, intercommunalités... −Évolution et structure de la population en 2017 | Insee". www.insee.fr. Miġbur 2022-07-03.
- ^ "Populations légales 2019 − Ces données sont disponibles sur toutes les communes de France hors Mayotte | Insee". www.insee.fr. Miġbur 2022-07-03.
- ^ Sweet, Waldo E. (January 2002). Latin Proverbs: Wisdom from Ancient to Modern Times. ISBN 9780865165441.
- ^ a b ċ d Centre, UNESCO World Heritage. "Place Stanislas, Place de la Carrière and Place d'Alliance in Nancy". UNESCO World Heritage Centre (bl-Ingliż). Miġbur 2022-07-04.
- ^ Lorraine. 17. Miġbur 2022-07-04.
- ^ "Comparateur de territoires − Commune de Nancy (54395) | Insee". www.insee.fr. Miġbur 2022-07-04.
- ^ "Nancy, France Koppen Climate Classification (Weatherbase)". Weatherbase. Arkivjat minn l-oriġinal fl-2021-10-12. Miġbur 2022-07-04.
- ^ "France | History, Map, Flag, Population, Cities, Capital, & Facts | Britannica". www.britannica.com (bl-Ingliż). Miġbur 2022-07-04.
- ^ "France Climats". houot.alain.pagesperso-orange.fr. Arkivjat minn l-oriġinal fl-2022-06-25. Miġbur 2022-07-04.
- ^ "Climat et météo de Nancy (54000)". www.linternaute.com. Miġbur 2022-07-04.
- ^ "Année 1879, almanach météo complet des ères géologiques à nos jours". archive.wikiwix.com. Miġbur 2022-07-04.
- ^ "CLIMAT %%% par Météo-France - Normales et relevés sur la station de %%%". web.archive.org. 2016-03-04. Arkivjat minn l-oriġinal fl-2016-03-04. Miġbur 2022-07-03.
- ^ "CLIMAT %%% par Météo-France - Normales et relevés sur la France métropolitaine". web.archive.org. 2016-03-03. Arkivjat minn l-oriġinal fl-2016-03-03. Miġbur 2022-07-03.
- ^ 1961 1990 Normals NOAA - Nancy-Tomblaine .Manutenzjoni CS1: lingwa mhix magħrufa (link)
- ^ "Normales et records des stations météo de France - Infoclimat". archive.wikiwix.com. Miġbur 2022-07-03.
- ^ "Nancy - Notice Communale". cassini.ehess.fr. Miġbur 2022-07-03.
- ^ "Évolution et structure de la population en 2017 − Recensement de la population – Résultats pour toutes les communes, départements, régions, intercommunalités... | Insee". www.insee.fr. Miġbur 2022-07-03.
- ^ "History and heritage | Nancy Tourisme". web.archive.org. 2013-05-21. Arkivjat minn l-oriġinal fl-2013-05-21. Miġbur 2022-07-04.
- ^ "Images of the Place Stanislas". web.archive.org. 2007-05-26. Arkivjat mill-oriġinal fl-2007-05-26. Miġbur 2022-07-04.Manutenzjoni CS1: BOT: url-oriġinali status mhux magħruf (link)
- ^ "Tħabbira", 1608, Musée des Beaux-Arts
- ^ "The Ecole de Nancy Museum | Nancy Tourism". web.archive.org. 2013-02-18. Arkivjat minn l-oriġinal fl-2013-02-18. Miġbur 2022-07-04.
- ^ "MUSEE LE FÉRU DES SCIENCES - Jarville-la-Malgrange". Nancy Tourisme (bl-Ingliż). Miġbur 2022-07-04.
- ^ "Page de redirection vers le nouveau site de l'Université de Lorraine". web.archive.org. 2016-07-29. Arkivjat minn l-oriġinal fl-2016-07-29. Miġbur 2022-07-04.
- ^ "Page de redirection vers le nouveau site de l'Université de Lorraine". web.archive.org. 2015-02-24. Arkivjat minn l-oriġinal fl-2015-02-24. Miġbur 2022-07-04.
- ^ "1er Cycle Franco Allemand de Nancy". web.archive.org. 2009-09-19. Arkivjat minn l-oriġinal fl-2009-09-19. Miġbur 2022-07-04.
- ^ "Centre de Nancy - AgroParisTech". web.archive.org. 2014-12-02. Arkivjat minn l-oriġinal fl-2014-12-02. Miġbur 2022-07-04.
- ^ "Reseau STAN". archive.wikiwix.com. Miġbur 2022-07-04.
- ^ a b ċ "Origine du blason de Nancy". web.archive.org. 2017-02-11. Arkivjat mill-oriġinal fl-2017-02-11. Miġbur 2022-07-04.Manutenzjoni CS1: BOT: url-oriġinali status mhux magħruf (link)