Kim Jong-nam
Kim Jong-nam | |
---|---|
김정남 | |
Butiran peribadi | |
Lahir | Pyongyang, Korea Utara | 10 Mei 1971
Meninggal dunia | 13 Februari 2017 Sepang, Selangor, Malaysia | (umur 45)
Sebab kematian | Dibunuh |
Kerakyatan | Korea Utara |
Parti politik | ![]() |
Pasangan | Shin Jong-hui |
Anak-anak | 6, termasuk Kim Han-sol |
Hubungan | Kim Jong-il (bapa) Song Hye-rim (ibu) Kim Il-sung (datuk) Kim Sul-song (adik perempuan tiri sebelah bapa) Kim Jong-un (adik lelaki tiri sebelah bapa) Kim Jong-chul (adik lelaki tiri sebelah bapa) |
Kediaman | MacauSingapuraMalaysia |
Alma mater | Universiti Kim Il-sung |
Perkhidmatan ketenteraan | |
Kesetiaan | ![]() |
Perkhidmatan/cawangan | ![]() |
Kim Jong-nam | |
---|---|
Chosŏn'gŭl | 김정남 |
Hancha | 金正男 |
McCune–Reischauer | Kim Chŏng-nam |
Perumian Semakan | Gim Jeong-nam |
Kim Jong-nam (Chosŏn'gŭl: 김정남; Hanja: 金正男; 10 Mei 1971–13 Februari 2017) merupakan anak sulung kepada Kim Jong-il, pemimpin agung Korea Utara dari 1994 hingga 2011. Dari sekitar 1994 hingga 2001, beliau dianggap menjadi "pewaris takhta" bapanya dan bakal pemimpin Korea Utara.[1] Setelah menarik perhatian umum dengan kegagalan cubaan memasuki Jepun dengan pasport palsu untuk melawat Tokyo Disneyland pada Mei 2001, Jong-nam telah hilang kepercayaan bapanya.
Mulai s. 2003, Jong-nam hidup dalam buangan di luar Korea Utara. Adik tirinya Kim Jong-un dipilih menjadi pewaris pada September 2010.[2] Dalam buangan, Jong-nam menjadi terkenal dengan kadang-kadang mengkritik rejim keluarganya serta memperjuangkan pembaharuan untuk negaranya[3] Pada Februari 2017, Kim Jong-nam meninggal di Malaysia akibat apa yang dipercayai sebagai asasinasi dengan racun yang dilakukan oleh beberapa orang perempuan yang disangka ejen Korea Utara. Ketika itu beliau dipercayai melancong dengan memakai nama Kim Chol.
Biografi
[sunting | sunting sumber]Kehidupan awal
[sunting | sunting sumber]Kim Jong-nam dilahirkan pada 10 Mei 1971 di Pyongyang, Korea Utara, kepada Song Hye-rim,[4] salah satu daripada tiga wanita diketahui mempunyai anak dengan Kim Jong-il. Kerana Kim Jong-il yang bertujuan untuk menjaga hubungan sulitnya dengan Song rahsia yang harus dibayar kepada penolakan bapanya Kim Il-sung, beliau pada mulanya mahu Jong-nam keluar dari sekolah, bukannya menghantarnya untuk tinggal bersama kakak Song Song Hye-rang, yang mengajarnya di rumah.[5] Beliau didakwa meninggalkan Korea Utara untuk melawat neneknya di Moscow, Kesatuan Soviet (kini Rusia), dan menghabiskan zaman kanak-kanak di sekolah-sekolah antarabangsa di Switzerland sehingga pulang ke negara asalnya pada tahun 1988.[6]
Kim dilaporkan mempunyai personaliti yang sama dengan bapanya, dan telah diterangkan oleh ibu saudaranya sebagai "panas baran, sensitif, dan berbakat dalam seni".[7] Ibu saudaranya juga berkata pada tahun 2000 bahawa beliau "tidak ingin menggantikan bapanya".[7] Seperti Kim Jong-il, beliau berminat dalam filem: beliau menulis skrip dan filem pendek dari usia muda.[7] Bapanya juga mencipta satu set filem kecil baginya untuk digunakan.[7]
Kim melakukan beberapa lawatan rahsia ke Jepun, bermula seawal 1995.[7]
Pewaris
[sunting | sunting sumber]Pada tahun 1998, Kim telah dilantik ke jawatan kanan di Kementerian Keselamatan Awam DPRK, sebagai bakal pemimpin.[8] Beliau juga dilaporkan telah dilantik sebagai ketua Jawatankuasa Komputer DPRK, yang bertanggungjawab untuk membangunkan teknologi maklumat industri (IT). Pada Januari 2001, beliau menemani bapanya ke Shanghai, di mana beliau mengadakan perbincangan dengan pegawai-pegawai Cina di industri IT.[8]
Insiden Tokyo Disneyland
[sunting | sunting sumber]Pada Mei 2001, Kim ditahan di Jepun sebaik tiba di Lapangan Terbang Antarabangsa Narita dengan dua wanita dan seorang kanak-kanak berusia empat tahun yang dikenali sebagai anaknya. Beliau menaikinya pada pasport Republik Dominika palsu menggunakan nama samaran Cina, Pang Xiong.[9][10][11] Selepas ditahan beliau dihantar pulang ke China,[12] di mana beliau berkata beliau sedang dalam perjalanan ke Jepun untuk melawat Tokyo Disneyland.[8] Kejadian itu menyebabkan bapanya membatalkan lawatan yang dirancang ke China kerana malu ia menyebabkannya.[8]
Hilang kepercayaan
[sunting | sunting sumber]Sehingga kejadian Tokyo, Kim dijangka menjadi pemimpin negara selepas bapanya. Pada Februari 2003, Tentera Rakyat Korea memulakan kempen propaganda di bawah slogan "The Respected Mother is the Most Faithful and Loyal Subject to the Dear Leader Comrade Supreme Commander." Ini telah ditafsirkan sebagai memuji Ko Young-hee, seperti kempen itu bertujuan untuk menggalakkan Kim Jong-chul atau Kim Jong-un, anak-anaknya.[9][13]
Adalah dipercayai bahawa Kim Jong-un, anak bongsu adik Jong-nam, menjadi pewaris baru jelas kerana insiden ini.[14] Sejak kesetiaan tentera adalah asas sebenar memegang keluarga Kim yang meneruskan kuasa di DPRK, ini adalah satu perkembangan yang serius untuk prospek Kim Jong-nam.[9][14] Pada akhir tahun 2003, ia telah dilaporkan bahawa Kim Jong-nam tinggal di Macau, meminjam kekuatan kepada kepercayaan ini.[9][15]
Kim Jong-un telah meninggalkan yang bertanggungjawab manakala ayahnya telah melakukan lawatan rasmi ke China.[14] Pemerhati luar juga dipercayai penenggelaman Korea Utara daripada kapal Korea Selatan pada Mac 2010 adalah sebahagian daripada usaha Kim Jong-il untuk mendapatkan penggantian bagi Kim bongsu.[14]
Kim berkata beliau hilang kepercayaan kerana dia telah menjadi seorang peguam bela untuk pembaharuan selepas mendapat pendidikan di Switzerland, yang membawa bapanya untuk memutuskan bahawa ia berhijrah "ke kapitalis". Dalam e-mel kepada penyunting Tokyo Shimbun, Kim telah menulis "Selepas saya kembali ke Korea Utara selepas tamat pendidikan saya di Switzerland, saya membesar lebih jauh daripada bapa saya kerana saya berkeras pembaharuan dan pembukaan pasaran dan akhirnya dilihat dengan syak wasangka, "sambil menambah" ayah saya berasa sangat sunyi selepas menghantar saya untuk belajar di luar negara. Kemudian separuh abang tiri Jong-Chol dan Jong-un dan kakak tiri Yo-jong dilahirkan dan pemujaan beliau telah dipindahkan kepada mereka. Dan apabila dia merasakan bahawa saya menjadi kapitalis selepas tinggal di luar negara selama bertahun-tahun, ia memendekkan pendidikan di luar negara adik-beradik saya"[16] Kim pada masa ini juga telah digambarkan sebagai "[Korea Utara] yang paling dekat pernah menjadi playboy antarabangsa",[17] dan mendapat reputasi untuk "perjudian dan minum dan mengatur perjanjian perniagaan sekali-sekala".[18] Beliau adalah satu-satunya ahli keluarga Kim yang pernah bercakap secara langsung kepada media di luar Korea Utara.[17]
Adalah dipercayai bahawa Kim Jong-nam mempunyai hubungan mesra kepada China. penganalisis luar menganggap beliau sebagai calon mungkin untuk menggantikan Kim Jong-un jika kepimpinan Korea Utara keruntuhan dan China, secara tradisinya sekutu, mencari pengganti di negeri kliennya.[9][19]
Kebangkitan Kim-Jong un
[sunting | sunting sumber]Asahi Shimbun melaporkan Kim Jong-nam, melawat saudaranya Kim Jong-chul di Munich, terselamat daripada cubaan pembunuhan di Lapangan Terbang Antarabangsa Budapest Ferihegy pada Julai 2006. Menurut laporan Korea Selatan, kerajaan Hungary membantah kejadian itu ke kedutaan Korea Utara di Vienna, meminta tiada berulangan.[20][21] Ia dilaporkan dalam South China Morning Post pada 1 Februari 2007, yang Kim Jong-nam telah tinggal menyamar bersama keluarganya di Macau, kira-kira tiga tahun, dan bahawa ini adalah punca beberapa memalukan kedua-dua kerajaan Macau dan Cina.[22][23]
Televisyen Korea Selatan dan South China Morning Post melaporkan pada 2007 bahawa Kim Jong-nam mempunyai pasport Portugis. Bagaimanapun, pihak berkuasa Portugis dan konsul Portugis di Macau, Pedro Moitinho de Almeida, menyatakan bahawa jika Kim mempunyai apa-apa dokumen yang ia akan menjadi pemalsuan.[24]
Pada Januari 2009, Kim Jong-nam berkata beliau "tidak berminat" dalam mengambil kuasa di Korea Utara selepas ayahnya, menyatakan bahawa ia adalah hanya untuk bapanya untuk membuat keputusan.[25]
Pada Jun 2010, Kim Jong-nam memberikan temu bual ringkas kepada Associated Press di Macau semasa menunggu lif hotel.[26] Beliau berkata bahawa dia mempunyai "rancangan" untuk berpaling tadah ke Eropah, kerana akhbar baru-baru ini menafikan khabar angin.[26] Kim Jong-nam tinggal di sebuah apartmen di hujung selatan Pulau Coloane Macau sehingga 2007.[27] Tanpa nama rasmi Korea Selatan dilaporkan pada bulan Oktober 2010 bahawa Jong-nam tidak tinggal dalam Macau untuk "bulan", dan berbelok-belok antara China dan "negara lain".[27]
Pada akhir September 2010, saudara tirinya lebih muda Kim Jong-un telah membuat waris-jelas.[28][29] Kim Jong-un telah diisytiharkan Pemimpin Agung Korea Utara pada 24 Disember 2011 selepas kematian Kim Jong-il. Dua saudara-saudara tiri ini tidak pernah bertemu, kerana amalan kuno meningkatkan pengganti yang berpotensi secara berasingan.[30][31]
Pada 1 Januari 2012, ia telah melaporkan bahawa Kim Jong-nam terbang secara rahsia ke Pyongyang dari Macau pada 17 Disember 2011, selepas belajar tentang kematian bapanya pada hari itu dan dianggap telah menemani Kim Jong-un apabila memberi penghormatan terakhir kepada ayah mereka. Beliau meninggalkan selepas beberapa hari untuk kembali ke Macau dan tidak menghadiri pengebumian untuk mengelakkan spekulasi mengenai penggantian.[32]
Pada 14 Januari 2012, Kim Jong-nam dilihat di Beijing menunggu penerbangan Air China ke Macau. Kim mengesahkan identitinya kepada sekumpulan rakyat Korea Selatan yang termasuk seorang profesor di Universiti Incheon, dan memberitahu mereka beliau biasanya bergerak bersendirian.[33]
Dalam buku yang dikeluarkan pada 2012 bertajuk My Father, Kim Jong Il, and Me (Bapa Saya, Kim Jong Il dan Saya) oleh waratwan Jepun Yōji Gomi yang menemuduga Kim Jong-nam beberapa kali, Jong-nam berkata beliau menjangkakan kepimpinan Jong-un untuk gagal, memetik bahawa dia terlalu berpengalaman dan muda. Beliau juga menyatakan, "Tanpa pembaharuan, Korea Utara akan runtuh, dan apabila perubahan tersebut berlaku, rejim akan runtuh".[34]
Menurut sumber-sumber perisikan Korea Selatan, Kim Jong-un telah mengeluarkan perintah tetap untuk mempunyai adik tirinya dibunuh.[9] Pada tahun 2012, terdapat satu percubaan pembunuhan pada Kim Jong-nam, yang kemudian tahun itu menghantar surat kepada saudara tirinya mengemis untuk hidupnya.[9] Pada akhir tahun 2012, beliau muncul di Singapura satu tahun selepas meninggalkan Macau.[35] Beliau meninggalkan Macau pada syak wasangka bahawa dia sedang disasarkan untuk pembunuhan oleh Kim Jong-un; pihak berkuasa Korea Selatan telah sebelum ini didakwa ejen Korea Utara, Kim Yong-su, yang mengaku merancang serangan ke atas Kim Jong-nam pada Julai 2010.[36]
Kehidupan peribadi
[sunting | sunting sumber]Ia telah dilaporkan yang Kim mempunyai dua isteri, sekurang-kurangnya seorang perempuan simpanan[27] dan mempunyai sekurang-kurangnya ena anak.[37] Isteri pertamanya, Shin Jong-hui (lahir s. 1980), tinggal di sebuah rumah dikenali sebagai Dragon Villa di pinggir utara Beijing.[27] Isteri keduanya, Lee Hye-kyong (lahir s. 1970), anak lelaki mereka Han-sol (lahir 1995) dan anak perempuan mereka Sol-hui (lahir s. 1998) tinggal di sebuah pangsapuri 12 tingkat di Macau;[27] Perempuan simpanan Jong-nam, bekas pramugari Air Koryo, So Yong-la (lahir s. 1980), juga tinggal di Macau.[27]
Salasilah[α] keluarga Kim[β] dari Korea Utara yang berkuasa[γ][δ][ε] | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Catatan:
|
Kematian
[sunting | sunting sumber]Pada 13 Februari 2017, Kim meninggal dunia selepas diserang oleh dua wanita dengan ejen saraf VX di Lapangan Terbang Antarabangsa Kuala Lumpur di Malaysia sementara melancong ke Macau dengan menggunakan nama samaran.[38][39] Kematian itu sedang disiasat tetapi ia dipercayai telah dijalankan dengan bantuan, kelulusan, atau pengetahuan tentang kerajaan Korea Utara.[40]
Rujukan
[sunting | sunting sumber]- ^ "North Korea's leader will not last long, says Kim Jong-un's brother". The Guardian. 17 January 2012. Dicapai pada 17 January 2012.
- ^ Christian Science Monitor article: "Kim Jong-un confirmed North Korean heir ahead of massive military parade."
- ^ "Kim Jong-un's Big Threat: His Older Brother – Globalo". 23 August 2016. Dicapai pada 26 September 2016.
- ^ Anna Fifield (15 February 2017). "Who was Kim Jong Nam?". The Washington Post.
- ^ Lee, Adriana S (23 June 2003). "Secret Lives". Time. Diarkibkan daripada yang asal pada 2008-04-08. Dicapai pada 29 October 2007.
- ^ Fifield, Anna (15 February 2017). "N. Korean leader's half brother killed in Malaysia in possible poison attack, police say". Washington Post. Dicapai pada 1 March 2017.
- ^ a b c d e Bradley K. Martin (10 January 2006). Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty. St. Martin's Press. m/s. 697. ISBN 978-0-312-32322-6.
- ^ a b c d Ryall, Julian (14 February 2017). "Profile: Who was Kim Jong-nam, the exiled half-brother of North Korean dictator Kim Jong-un?". The Telegraph. Dicapai pada 14 February 2017.
- ^ a b c d e f g Choe, Sang-hun; Paddock, Richard C. (15 February 2017). "Kim Jong-nam, the Hunted Heir to a Dictator Who Met Death in Exile". The New York Times. USA. Diarkibkan daripada yang asal pada 16 February 2017. Dicapai pada 25 February 2017.
“there has been a standing order” to assassinate his half brother, Lee Byung-ho, the director of the South’s National Intelligence Service, said during a closed-door briefing at the National Assembly, according to lawmakers who attended it.“This is not a calculated action to remove Kim Jong-nam because he was a challenge to power per se, but rather reflected Kim Jong-un’s paranoia,” Mr. Lee was quoted as saying. Kim Jong-un wanted his half brother killed, Mr. Lee said, and there was an assassination attempt against him in 2012. Mr. Kim was so afraid of assassins that he begged for his life in a letter to his half brother in 2012. “Please withdraw the order to punish me and my family,” Mr. Kim was quoted as saying in the letter. “We have nowhere to hide. The only way to escape is to choose suicide.” (...)
- ^ "金正日夫人去世使继承人问题又增悬疑". The Epoch Times. 2 September 2004. Dicapai pada 28 October 2008.
- ^ David Scofield (2 September 2004). "Death of Kim's consort: Dynastic implications". Asia Times Online. Diarkibkan daripada yang asal pada 2013-10-03. Dicapai pada 28 October 2008.
- ^ Taylor, Adam (22 May 2015). "The sad story of Kim Jong Chul, the North Korean leader's brother and Eric Clapton megafan". The Washington Post. Dicapai pada 14 February 2017.
- ^ Allen, Dan (19 December 2011). "The Maybe-Gay Son of Kim Jong-Il Definitely Won't Be North Korea's Next Leader". Queerty. Dicapai pada 14 February 2017.
- ^ a b c d Choe, Sang-Hun (27 May 2010). "Succession May Be Behind N. Korea's New Belligerence". The New York Times.
- ^ Loh, Andrew. "Kim Jong-un's half-brother takes refuge in S'pore and Malaysia". The Global Citizen. Diarkibkan daripada yang asal pada 2017-02-15. Dicapai pada 14 February 2017.
- ^ "Kim Jong-nam Says N.Korean Regime Won't Last Long". Chosun Ilbo (English Edition). 17 January 2012. Dicapai pada 17 January 2012.
- ^ a b Kamer, Nimrod (14 February 2017). "Kim Jong-nam was North Korea's only international playboy". British GQ. Dicapai pada 2 March 2017.
- ^ Chan, Kelvin; Sullivan, Tim (28 February 2017). "The strange life, and sudden death, of North Korean exile Kim Jong Nam". The Toronto Star. Associated Press. Dicapai pada 2 March 2017.
- ^ Choe, Sang-hun (18 February 2017). "China Suspends All Coal Imports From North Korea". The New York Times. USA. Diarkibkan daripada yang asal pada 19 February 2017. Dicapai pada 25 February 2017.
- ^ Yoshihiro, Makino (14 February 2017). "Was Kim Jong Nam in sights of his paranoid half-brother?". Asahi Shimbun. Dicapai pada 20 February 2017.
- ^ "Eric Clapton miatt járt Pesten az észak-koreai diktátor megölt testvére". Bors. 16 February 2017. Dicapai pada 20 February 2017.
- ^ Toy, Mary-Anne (2 February 2007). "Kim's playboy son parties in Macau". The Sydney Morning Herald. Dicapai pada 14 February 2017.
- ^ Alfano, Seanc (1 February 2007). "Report: Kim Jong Il's Son Living In Macau". CBS News. Associated Press. Dicapai pada 14 February 2017.
- ^ "Filho de Kim Jong-il com passaporte português". CM. 1 February 2007. Dicapai pada 22 September 2010.
- ^ "Kim Jong-Il's eldest son has 'no interest' in leadership". The Sydney Morning Herald. 25 January 2009. Dicapai pada 15 February 2017.
- ^ a b William Foreman; Hyung Jin-kim (6 June 2010). "NKorean leader's son gives interview". The Seattle Times. Associated Press. Diarkibkan daripada yang asal pada 22 June 2011. Dicapai pada 20 February 2017.
- ^ a b c d e f Where Is Kim Jong-il's Eldest Son?. The Chosun Ilbo. 4 October 2010.
- ^ "Kim Jong-il's grandson seen at concert". RTHK. 18 July 2009. Diarkibkan daripada yang asal pada 5 June 2011. Dicapai pada 20 February 2017.
- ^ Mark McDonald (30 September 2010). "North Korea Releases First Photo of Kim's Heir". The New York Times. Dicapai pada 20 February 2017.
- ^ Demetriou, Danielle (17 February 2017). "Kim Jong-nam received 'direct warning' from North Korea after criticising regime of half-brother Kim Jong-un". The Telegraph. United Kingdom. Diarkibkan daripada yang asal pada 18 February 2017. Dicapai pada 20 February 2017.
- ^ McKirdy, Euan (16 February 2017). "North Korea's ruling family: Who is Kim Jong Nam?". CNN. U.S. Diarkibkan daripada yang asal pada 16 February 2017. Dicapai pada 20 February 2017.
- ^ "Kim's eldest in 'secret visit' to see body". Agence France-Presse. 1 January 2012. Diarkibkan daripada yang asal pada 2 January 2012. Dicapai pada 20 February 2017.
- ^ "Kim Jong-nam Resurfaces in Beijing". The Chosun Ilbo. 16 January 2012. Dicapai pada 20 February 2017.
- ^ Kyung Lah (17 January 2012). "Kim Jong Il's other son expects North Korean regime to fail, journalist says". CNN. Dicapai pada 20 February 2017.
- ^ Ryall, Julian (15 November 2012). "Kim Jong-il's son reappears in Singapore". The Telegraph. Dicapai pada 20 February 2017.
- ^ Griffiths, James (16 November 2012). "Kim Jong-il's son reappears in Singapore one year after fleeing Macau". Shanghaiist. Dicapai pada 20 February 2017.
- ^ "Kim Jong-nam killed after pleading with his brother to spare his life". ABC. 16 February 2017. Dicapai pada 20 February 2017.
- ^ Samuel Osborne (14 February 2017). "Kim Jong-un's half-brother 'assassinated with poisoned needles at airport'". The Independent.[pautan mati kekal]
- ^ McCurry, Justin (14 February 2017). "Kim Jong-un's half-brother dies after 'attack' at airport in Malaysia". The Guardian. Dicapai pada 14 February 2017.
- ^ "North Korea claims CIA is plotting to assasinate Kim Jong-un". The Week. 5 May 2017.