Էլիզաբեթ Բլեքբերն
Էլիզաբեթ Էլեն Բլեքբերն[35] (անգլ.՝ Elizabeth Helen Blackburn, նոյեմբերի 26, 1948[1][2][3][…], Հոբարթ, Ավստրալիա[4]), ամերիկացի գիտնական-բջջագենետիկ։ 2009 թվականին Քերոլ Գրեյդերի և Ջեկ Շոստակի հետ արժանացել է բժշկության և ֆիզիոլոգիայի Նոբելյան մրցանակի 1971 թվականին Ալեքսեյ Օլովնիկովի առաջ քաշած տեսության հիման վրա «թելոմերներով և թելոմերազի ֆերմենտով քրոմոսոմները պահպանող մեխանիզմները բացահայտելու համար»[36]։
Լոնդոնի թագավորական ընկերության անդամ է (1992)[37], ԱՄՆ գիտությունների ազգային ակադեմիայի օտարերկրյա անդամ (1993)[38], Բժշկության ինստիտուտի անդամ (2000), Ավստրալիայի գիտությունների ակադեմիայի թղթակից անդամ (2007)[39]։
Կենսագրություն
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Բլեքբերնը ծնվել է բժիշկների ընտանիքում։ Մելբուռնի համալսարանում ստացել է բակալավրի (B.Sc., 1970) և մագիստրոսի (M.Sc., 1972) աստիճան։ Սովորել է նաև Քեմբրիջի Դարվինի քոլեջում։
1975 թվականին Քեմբրիջի համալսարանում ստացել է դոկտորի կոչում (Ph.D.), իսկ 1975-1977 թվականներին աշխատել է Եյլի համալսարանում։ 1978 թվականին աշխատանքի է ընդունվել Բերքլիի Կալիֆոռնիայի համալսարանի մոլեկուլային կենսաբանության ամբիոնում։
1985 թվականին Բլեքբերնը Քերոլ Գրեյդերի հետ բացահայտել է թելոմերազի ֆերմենտը։ 1990 թվականին աշխատանքի է ընդունվել Սան Ֆրանցիսկոյի Կալիֆոռնիական համալսարանում, որը ղեկավարել է 1993-1999 թվականներին։
1998 թվականին դարձել է Բջջային կենսաբանության ամերիկյան հանրության, իսկ 2010 թվականին՝ Քաղցկեղի հետազոտության ամերիկյան ասոցիացիայի նախագահ։ Ամերիկայի գենետիկայի հանրության խորհրդի անդամ է (2000-2002)։
2003 թվականին ստացել է Ամերիկայի քաղաքացիություն։
2016 թվականին կոչ-նամակ է հղել Գրիփիսին, ՄԱԿ-ին և ամբողջ աշխարհի կառավարություններին՝ դադարեցնել պայքարը ԳՄՕ-ների դեմ[40][41][42]։
Ամերիկայի Գիտությունների և արվեստի ակադեմիայի (1991), Միկրոկենսաբանության ակադեմիայի (1993), Գիտության զարգացման ամերիկյան ասոցիացիայի (2000), «Cell» ամսագրի խմբագրական խորհրդի անդամ է։
Անձնական կյանք
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Ամուսնացած է կենսաքիմիայի և կենսաֆիզիկայի պրոֆեսոր Ջոն Սեդատի հետ, ունեն մեկ որդի՝ Բենջամինը[43]։
Մրցանակներ և պարգևներ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- 1990 - ԱՄՆ ազգային ակադեմիայի մրցանակ մոլեկուլային կենսաբանության բնագավառում
- 1990 - Հարվեյի Հանրության դասախոս Նյու Յորքի Հարվեյի Հանրությունում
- 1991 - Եյլի համալսարանի գիտությունների պատվավոր դոկտոր
- UCSF կանանց ֆակուլտետի ասոցիացիայի մրցանակ
- 1998 - Ավստրալիայի մրցանակ
- 1998 - Գեյրդների միջազգային մրցանակ
- 1998 - Շառլ Լեոպոլդ Մայերի մրցանակ
- 1999 - Ռոզենստիլի մրցանակ (Քերոլ Գրեյդերի հետ համատեղ)
- 1999 - Հարվիի մրցանակ
- 1999 - Կեյոյի մրցանակ
- 1999 - Տարվա գիտնական Կալիֆոռնիա նահանգում
- 2000 - Քաղցկեղի հետազոտությունների ամերիկյան ասոցիացիա, Գ. Հ. Ա. Կլոուսի հուշամրցանակ
- 2000 - Ամերիկյան օնկոլոգիական ընկերության պատվո մեդալ
- 2000 - Դիքսոնի մրցանակ
- 2001 - «AACR-Pezcoller» հիմնադրամի միջազգային մրցանակ քաղցկեղի հետազոտության համար
- 2001 - «General Motors» քաղցկեղի հետազոտությունների հիմնադրամի Ալֆրեդ Պ. Սլոան կրտսերի մրցանակ
- 2001 - Վիլսոնի մեդալ՝ ամերիկյան բջջային կենսաբանության միության կողմից
- 2003 - Ռոբերտ Ջ. և Քլեր Պասարով հիմնադրամի բժշկական հետազոտությունների մրցանակ
- 2004 - Հեյնեկենի մրցանակ
- 2005 - Բենջամին ֆրանկլինի մեդալ
- 2005 - Քըրք Ա. Լենդոն «AACR» մրցանակ՝ քաղցկեղի հիմնական հետազոտության համար
- 2006 - Ալբերտ Լասկերի մրցանակ հիմնարար բժշկական հետազոտությունների համար (Քերոլ Գրեյդերի և Ջեկ Շոստակի հետ համատեղ)
- 2006 - Գրուբերի մրցանակ գենետիկայի ոլորտում
- 2006 - Ուայլի մրցանակ
- 2006 - Մայենբուրգի մրցանակ
- 2007 - Լուիզա Գրոս Հորվիցի մրցանակ (Քերոլ Գրեյդերի և Ժոզեֆ Գալի հետ համատեղ)
- 2008 - Լ՛Օրեալ-ՅՈՒՆԵՍԿՕ մրցանակ «Գիտության կանանց համար»
- 2008 - Օլբանի բժշկական կենտրոնի մրցանակ
- 2008 - Փերլ Մեյստեր Գրինգարդի մրցանակ
- 2009 - Մայք Հոգգի մրցանակ
- 2009 - Պոլ Էրլիխի և Լյուդվիգ Դարմշտադթերի մրցանակ
- 2009 - Բժշկության և ֆիզիոլոգիայի Նոբելյան մրցանակ (Քերոլ Գրեյդերի և Ջեկ Շոստակի հետ համատեղ)[44]
- Ավստրալիայի ազգային համալսարանի Բժշկական հետազոտությունների գերազանցության համար Կուրտինի մեդալ (2011)
- 2012 - Ամերիկյան քիմիկոսների ինստիտուտի ոսկե մեդալ
- 2012 - Լիլիա Գրուբերի հիշատակի մրցանակ քաղցկեղի հետազոտության համար
- 2013 - Շրեդինգեր դասախոսություն (Լոնդոնի կայսերական քոլեջ)
- 2015 - Լոնդոնի Թագավորական միության թագավորական մեդալ
2007 թվականին Time ամսագրի կողմից ճանաչվել է աշխարհի 100 ամենաազդեցիկ մարդկանցից մեկը[45]։
Ծանոթագրություններ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- ↑ 1,0 1,1 FemBio տվյալների շտեմարան (գերմ.)
- ↑ 2,0 2,1 Բրոքհաուզի հանրագիտարան (գերմ.)
- ↑ 3,0 3,1 Munzinger Personen (գերմ.)
- ↑ 4,0 4,1 4,2 Deutsche Nationalbibliothek Record #134048385 // Gemeinsame Normdatei (գերմ.) — 2012—2016.
- ↑ https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/2009/blackburn-bio.html
- ↑ Դավոս 2014 մասնակիցների ցանկ
- ↑ Davos 2016 Participant List
- ↑ 8,0 8,1 8,2 Չեխիայի ազգային գրադարանի կատալոգ
- ↑ http://www.nasonline.org/member-directory/members/64209.html
- ↑ Fellows Directory (բրիտ․ անգլ.)
- ↑ http://www.salk.edu/news-release/nobel-laureate-elizabeth-blackburn-named-salk-institute-president/
- ↑ Bibliothèque nationale de France data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
- ↑ http://www.laskerfoundation.org/awards/2006basic.htm
- ↑ http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/2009/blackburn-bio.html
- ↑ https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/about/amounts/
- ↑ https://harveypz.net.technion.ac.il/harvey-prize-laureates/
- ↑ https://www.cuimc.columbia.edu/research/louisa-gross-horwitz-prize/horwitz-prize-awardees/2010-2001-awardees
- ↑ GM Cancer Previous Prize Winners
- ↑ https://www.brandeis.edu/rosenstiel/rosenstiel-award/past.html
- ↑ https://www.ascb.org/award/e-b-wilson-medal/
- ↑ https://www.ms-fund.keio.ac.jp/en/prize/list.html
- ↑ GRANTS AND AWARDS PROGRAM FACT SHEET
- ↑ https://www.nasonline.org/programs/awards/molecular-biology.html
- ↑ http://content.time.com/time/specials/2007/completelist/0,29569,1595326,00.html
- ↑ Science Careers — 2013.
- ↑ https://www.royalsoc.org.au/about-us/fellows
- ↑ https://www.harvard.edu/on-campus/commencement/honorary-degrees
- ↑ Australian Honours Search Facility
- ↑ https://www.vumc.org/oor/vanderbilt-prize-biomedical-science
- ↑ https://gazette.legislation.nsw.gov.au/so/download.w3p?id=Gazette_2018_2018-13.pdf
- ↑ https://www.theaic.org/award_winners/goldmedal.html
- ↑ https://www.carnegie.org/awards/great-immigrants/2010-great-immigrants/
- ↑ https://clarivate.com/citation-laureates
- ↑ https://www.aacr.org/professionals/research/scientific-achievement-awards-and-lectureships/scientific-award-recipients/aacr-clowes-award-recipients/
- ↑ БЛЭКБЕРН / Мартынова Е. В. // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.
- ↑ «The 2009 Nobel Prize in Physiology or Medicine - Press Release» (PDF) (անգլերեն). Արխիվացված է օրիգինալից (pdf) 2012 թ․ ապրիլի 8-ին. Վերցված է 2009 թ․ հոկտեմբերի 5-ին.
- ↑ Elizabeth Blackburn(անգլ.)
- ↑ Elizabeth Blackburn(անգլ.)
- ↑ «Professor Elizabeth Blackburn». Արխիվացված է օրիգինալից 2018 թ․ սեպտեմբերի 1-ին. Վերցված է 2022 թ․ մարտի 31-ին.
- ↑ 107 Nobel laureates sign letter blasting Greenpeace over GMOs
- ↑ Laureates Letter Supporting Precision Agriculture (GMOs)
- ↑ Список нобелевских лауреатов подписавших письмо
- ↑ «UCSF's Elizabeth Blackburn Receives Nobel Prize in Physiology or Medicine - UCSF's Nobel Prize». web.archive.org. 2009 թ․ դեկտեմբերի 11. Արխիվացված է օրիգինալից 2009 թ․ դեկտեմբերի 11-ին. Վերցված է 2021 թ․ դեկտեմբերի 14-ին.
- ↑ Blackburn, Greider, Szostak share Nobel: «アーカイブされたコピー». Արխիվացված է օրիգինալից 2009 թ․ հոկտեմբերի 22-ին. Վերցված է 2009 թ․ հոկտեմբերի 5-ին.
- ↑ Alice Park. «The Time 100: Elizabeth Blackburn». Time Magazine. Արխիվացված է օրիգինալից 2008 թ․ մայիսի 27-ին. Վերցված է 2008 թ․ մայիսի 30-ին.
Գրականություն
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- Вершинин А. В. Лауреаты Нобелевской премии 2009 года по физиологии или медицине — Э. Блэкберн, К. Грейдер, Дж. Шостак(ռուս.) // Природа. —М., 2010. — № 1. — С. 78-82. — ISSN 0032-874X.
Արտաքին հղումներ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- Տեղեկություն Նոբելյան կոմիտեի կայքից(անգլ.)
- Էլիզաբեթ Բլեքբերնի էջը Սան Ֆրանցիսկոյի Կալիֆոռնիական համալսարանի կայքում(անգլ.)
- Կենսագրությունը harvard.edu կայքում(անգլ.)
![]() | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Էլիզաբեթ Բլեքբերն» հոդվածին։ |
|
- Նոյեմբերի 26 ծնունդներ
- 1948 ծնունդներ
- Ապրող անձինք
- Ավստրալիայում ծնվածներ
- Օքսֆորդի համալսարանի ակադեմիկոսներ
- ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի անդամներ
- Ամերիկայի արվեստների և գիտությունների ակադեմիայի անդամներ
- Լոնդոնի թագավորական ընկերության անդամներ
- Մելբուռնի համալսարանի շրջանավարտներ
- Քեմբրիջի համալսարանի շրջանավարտներ
- Բժշկության կամ ֆիզիոլոգիայի բնագավառում Նոբելյան մրցանակի դափնեկիրներ
- Թագավորական շքանշանով պարգևատրվածներ
- Գիտնականներ այբբենական կարգով
- Անձինք այբբենական կարգով
- ԱՄՆ-ի գիտությունների ազգային ակադեմիայի արտասահմանյան անդամներ
- Ամերիկացի կին գիտնականներ
- Ամերիկյան փիլիսոփայական ընկերության անդամներ
- Լոնդոնի թագավորական միության արտասահմանյան անդամներ
- Շվեդիայի գիտությունների թագավորական ակադեմիայի անդամներ
- Փիլիսոփայական գիտությունների դոկտորներ