Rhestr Goch yr IUCN
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/06/Porpoise_042.jpg/220px-Porpoise_042.jpg)
Sefydlwyd y Rhestr Goch yr IUCN o rywogaethau dan fygythiad. (a gaiff ei adnabod hefyd fel: Rhestr Goch yr IUCN), yn 1963; dyma restr mwyaf cynhwysfawr o rywogaethau ledled y byd o rywogaethau biolegol. Yr Undeb Rhyngwladol dros Gadwraeth Natur (International Union for Conservation of Nature) ydy prif awdurod ar statws cadwiaethol rhywogaethau.
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8a/IUCN_Red_List_2007_cy.svg/400px-IUCN_Red_List_2007_cy.svg.png)
Mae'r Undeb Rhyngwladol yn ceisio adolygu eu rhestrau unwaith pob pum mlynedd.[1]
Categoriau
[golygu | golygu cod]Dosberthir rhywogaethau gan yr IUCN i 9 grŵp,[2] grwy ddefnyddio llinynau mesur (neu griteria) megis cyflymder y dirywiad yn y niferoedd, maint y boblogaeth, dosbarthiad daearyddol ayb.
- Rhywogaeth wedi darfod (Extinction|Extinct (EX)) – Dim un o'r rhywogaeth yn bodoli.
- Wedi diflannu yn y gwyllt (Extinct in the Wild (EW)) – Y rhywogaeth yn bodoli mewn sŵ yn unig, neu wedi'i ddofi.
- Rhywogaeth mewn perygl difrifol (Critically endangered species (CR)) – Yn bur debygol o ddiflanu yn y gwyllt.
- Mewn perygl (Endangered (EN)) – Posibilrwydd o ddiflanu o'r gwyllt yn uchel.
- Bregus (Vulnerable (VU)) – Perygl o ddiflanu o'r gwyllt.
- Yn agos at fod dan fygythiad (Near Threatened (NT)) – Yn debygol o fod mewn perygl yn y dyfodol agos.
- Lleiaf o bryder (Least Concern (LC)) – Y risg lleiaf. Niferoedd eang ac iach.
- Diffyg Data (Data Deficient (DD)) – Dim digon o ddata i werthuso'r risg i'r rhywogaeth.
- Heb ei werthuso (Not Evaluated (NE)) – Heb gael ei gloriannu.
Wrth drafod y Rhestr Goch yr IUCN, mae'r term "Dan Fygythiad" yn cwmpasu 3 chategori: Rhywogaeth mewn perygl difrifol, Mewn perygl, a Bregus.
Fersiynau
[golygu | golygu cod]Ers 1991 cafwyd sawl fersiwn o'r Rhestr Goch, gan gynnwys:[3][4]
- Fersiwn sion 2.0 (1992)
- Fersiwn 2.1 (1993)
- Fersiwn 2.2 (1994)
- Fersiwn 2.3 (1994)
- Fersiwn 3.0 (1999)
- Fersiwn 3.1 (2001)
- Fersiwn 4 (2015)
Y rhestr bwysicaf o ran planhigion yw Fersiwn 1997.[5] 1.0 (1991)
Gweler hefyd
[golygu | golygu cod]- Ceir categori cyfan o erthyglau rhywogaethau yma.
Cyfeiriadau
[golygu | golygu cod]- ↑ "Red List Overview". IUCN Red List. International Union for Conservation of Nature. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2012-05-27. Cyrchwyd 20 Mehefin 2012.
- ↑ Canllawiau ar sut i ddefnyddio'r Categoriau a llinynau mesur, IUCN, Awst 2010, http://www.nationalredlist.org/files/2012/09/Guidelines-for-Using-the-IUCN-Red-List.pdf, adalwyd 2012-09-05
- ↑ "2001 Categories & Criteria (version 3.1)". IUCN. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 27 Mehefin 2014. Cyrchwyd 27 Ionawr 2013. Unknown parameter
|deadurl=
ignored (help) - ↑ "Historical IUCN Red Data Books and Red Lists". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 27 Mehefin 2014. Cyrchwyd 9 Mehefin 2016. Unknown parameter
|deadurl=
ignored (help) - ↑ "Which IUCN list should I choose?". Botanic Gardens Conservation International. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2018-12-05. Cyrchwyd 2017-03-07.