Kòmpùter
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b3/IMac_G5_Rev._A_front.jpg/220px-IMac_G5_Rev._A_front.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/70/Kashubian_keyboard_layout.png/200px-Kashubian_keyboard_layout.png)
Kòmpùter (z ani. computer, z łac. computare) to maszina elektroniczno przeznaczonô do przerabianiô infòrmacji.
Bùdowa kòmpùtra
[edicëjô | editëjë zdrój]Do robòtë z kòmpùtrã – ceńtralną jednostką = òperacyjnô pamiãc + procesór – brëkùjemë czile rozmajitëch wespółrobiącëch z nim ùrządzeniów: wchôdającëch, np. kluczplata, mësz, sécowô kôrta, i wëchôdającëch, np. mónitór, modem, sécowô kôrta.
Dzéle kòmpùtrowégò zestawù to:
- mónitór – pòkôzywo jinfòrmacje, chtërne dostôwómë z kòmpùtra;
- głównô plata – zwëskiwónô do łączbë midzë wszëtczima dzélama kòmpùtra;
- procesór – czerëje robòtą wszëtczich programów;
- òperacyjnô pamiãc: RAM i ROM – pamiãc le do czëtaniô;
- bazowé pòdzespòłë: graficznô kôrta, zwãkòwô/mùzycznô kôrta;
- wzmòcniwanié – dôwô mòc wikszoscë dzélów kòmpùtra;
- òpticzné nëczi – dzysdnia czãsto DVD-ROM;
- cwiardi disk – plac, dze trzimie sã wszëtczé dóné;
- mësz – ùrządzenié, chtërno dozwôlô wprowadzac – razã z kluczplatą – dóné do kòmpùtra;
- kluczplata.
Jinszé elemeńtë, co sã czãsto skłôdają na kòmpùtrowi zestôw, to: drëkarka, skaner, wielezadaniowé ùrządzenié – drëkarka i skaner w jednym, głosniczi/słëchôwczi, mikrofón, jinternetowô kamerka, modem/ruter, tuner TV – dôwô leżnosc òdbiéraniô telewzérnikòwégò òbrazu na mónitorze, czëtnik kartów pamiãcë, wëmiennô czeszéń na cwiardi disk, dżojstik/ pad/czer – kòntrolérë kòmpùtrowëch jigrów, i jinszé…
Tip kòmpùtra
[edicëjô | editëjë zdrój]- kòmpùtrë òsobisti („PC”, z ani. personal computer) ò rozmiarach ùmòżlëwiającëch jich ùmieszczenié na biurkù, ùżiwane zazwëczôj przez pòjedinczë òsobë. Kòmpùtrë òsobisti dzelimë na stacjonarné i przenosné nadôwający sã do przenôszaniô np. laptop, tablet.
- kòmpùtrë domòwi pòprzédnicë kòmpùterów òsobistëch, kòrzëstające z zdrzélnika, jakno mònitora.
- kòmpùtrë mainframe (ani. main – główny, frame – struktura) czësto ò wikszich rozmiarach, chterych zastosowanim je przetwôrzani wielu jilosci danych na pòtrzebë różnégò rodzaju institucji, pełnieniô roli serwerów itp
- kònsolë kòmpùter wëspecjalizowóny w programach rozriwkòwëch. Zazwëczôj kòrzista z zdrzélnika jakno głównégò wëskwarziwacza, do kòmpùtrowëch jigrów
- kòmpùtrë gòspòdarczé ùżiwane w gòspòdarstwach rolnëch w celu efektiwnégò sterowania procesama produkcyjnyma
- kòmpùtrë wbùdowóné (abò òsadzoné, ani. embedded) specjalizowane kòmpùtrë służące do sterowania urządzeniama z gatunkù aùtomaticzi przemësłowi, elektroniczi użytkowej (np. telefónë kòmórkowi itp.) abò są prosto szczególnyma kòmponentama wchòdzącymi w skład kòmpùtrów.
- superkòmpùtrë nôwikszé kòmpùtrë ò wiôldżi mòcy òbliczeniowi, ùżiwane do czasochłonnych òbliczeń nôùkòwëch i symùlacji skómplikòwanëch systemów
Rozpòznôwné mòdele
[edicëjô | editëjë zdrój]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/bc/Polski_komputer_XYZ.jpg/220px-Polski_komputer_XYZ.jpg)
Pòlsczi kòmpùtrë
[edicëjô | editëjë zdrój]- kòmpùter cyfrowi: K-202, PRS-4, XYZ, ZAM, UMC, Òdra, Mera 300, Mera 400, Pòltype, R32, Mazovia, Meritum, Elwro 800 Junior, ComPAN 8, Menopc 900
- kòmpùter analogòwi: ELWAT, AKAT-1, ARR
Historiô
[edicëjô | editëjë zdrój]kòmpùtrë
[edicëjô | editëjë zdrój]Historiczné mòdele kòmpùtrów:
-
Kòmpùter Z3 - òdkôrba.
-
Kòmpùter Colossus
-
ENIAC - pierszi kòmpùter.
ùczałi
[edicëjô | editëjë zdrój]Nôwëbitniejszi ùczałi, chtërnëch prôce przëczyniłë sã do pòwstania kòmpùtrów:
- Blaise Pascal (kalkùlator òd nazwëska kònstruktora zwany Pascaliną, 1642)
- Gottfried Leibniz (system binarny, żëwô ława do òbliczenia, mechanizm stepped drum)
- Abraham Stern (maszina licząca)
- Charles Babbage (maszina różnicowa, maszina analiticzna)
- Ada Lovelace (prace teoreticzné, wizjonersczi w ji czasach kòncepcje wëkòrzistania kòmpùtrów)
- Claude Shannon (teoreticzné pòdstawë bùdowë kòmpùtrów)
- Alan Turing (teoreticzné pòdstawë infòrmaticzi, maszina Turinga i ùniwersalnô maszina Turinga)
Czekawòstka
[edicëjô | editëjë zdrój]Słowizna z infòrmaticznégò òbrëmieniô w kaszëbsczim i pòlsczim jãzëkù we wikszoscë przëtrôfków pòchôdô z anielsczi gôdczi. Są to tak zwóné jinternacjonalizmë. Kòmpùter to pò pòlskù komputer. Jinternet to internet. Jinternetowô séc to sieć internetowa.
Bibliografiô
[edicëjô | editëjë zdrój]- Informatyka 2000 - Wyd. CZARNY KRUK, Bydgoszcz 2007
- Dialog - Od Aleksandrii do Internetu - Wyd. Telefonia DIALOG S.A.
- William Stallings, Organizacja i architektura systemu komputerowego, WNT, 2004.
- Linda Null, Julia Lobur, Struktura organizacyjna i architektura systemów komputerowych, Helion, 2004.
- Piotr Metzger, Anatomia PC, wyd. X, Helion, 2006.