Акіян
Акія́н (лац.: Oceanus, старагрэч. Ὠκεανός старагрэч. і рымская міфічная рака, якая цячэ вакол усяго свету) — большая частка гідрасферы Зямлі, прадстаўленая ў выглядзе вялікіх абшараў салёнай вады. Акіяны пакрываюць 70,7 % паверхні Зямлі (361 млн.км²). Размяшчэнне кантынентаў дазваляе выдзяліць пяць акіянаў:
- Ціхі акіян
- Атлантычны акіян
- Індыйскі акіян
- Паўночны Ледавіты акіян
- Паўднёвы акіян (раней у асобны акіян не выдзяляўся)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/df/LocationOceans.png/350px-LocationOceans.png)
Межы паміж акіянамі вызначаны Міжнароднай гідраграфічнай арганізацыяй. Даследаваннем акіянаў займаецца раздзел навукі, які мае назву акіянаграфія.
Склад акіянаў
правіцьУ склад акіянаў уваходзяць і меншыя водныя абшары: моры, залівы, каналы, пралівы, якія ад астатніх частак акіяна могуць аддзяляцца паўвастравамі, астравамі ці архіпелагамі. Разам усе гэтыя водныя запасы Зямлі маюць назву Сусветны акіян (уведзена ва ўжытак Юліем Міхайлавічам Шакальскім).
Рэльеф дна
правіцьБольшая частка дна акіянаў прадстаўляе роўную паверхню, так званыя абісальныя раўніны. Іх сярэдняя глыбіня — 5 км. У цэнтральных частках усіх акіянаў размешчаны ўзвышшы на 1—2 км — сярэдзінна-акіянічныя хрыбты, якія звязаны ў адзіную сетку. Хрыбты раздзелены трансформнымі разломамі на часткі, якія праяўляюцца ў рэльефе невялікімі ўзвышшамі, перпендыкулярнымі хрыбтам. На абісальных раўнінах размяшчаецца вялікая колькасць адзінкавых гор, частка з якіх выступае над паверхняй вады ў выглядзе астравоў. Большасць гэтых гор — згаслыя або дзейныя вулканы. Пад цяжарам гары акіянічная кара прагібаецца і гара павольна апускаецца ў ваду. На ёй утвараецца каралавы рыф, надбудоўвае вяршыню, у выніку ўтвараецца каралавы востраў — атол.
Калі ўскраіна кантынента пасіўная, то паміж ім і акіянам размешчаны шэльф — падвадная частка кантынента — і кантынентальны схіл, паступова пераходзячы ў абісальную раўніну. У тых месцах, дзе акіянічная кара пагружаецца пад кантыненты размешчаны глыбокаводныя жолабы — найбольш глыбокія часткі акіянаў.
Донныя адклады, або грунты
правіцьДонныя адклады (або грунты) Сусветнага акіяна могуць быць класіфікаваныя па некалькіх крытэрыях:
- паводле глыбіні:
- літаральныя (да 200 м)
- глыбакаводныя (глыбей за 200 м)
- паводле месца ўтварэння:
- тэрыгенныя:
- чырвоны (вусці Амазонкі, Арынока, Янцзы), чырвона-карычневы, цагляна-чырвоны глей — утрыманне CaCO3 да 60 %; глаўканіт. У асноўным утвараюцца каля заходніх і ўсходніх берагоў Паўночнай Амерыкі, ля паўднёвых і ўсходніх берагоў Афрыкі, ля берагоў Партугаліі і Японіі;
- чорны глей — распаўюджаны рэдка, у асноўным там, дзе ідзе ўтварэнне, расклад ці назапашванне арганічнага рэчыва. Нярэдка ўтрымлівае серавадарод;
- вулканічны глей і вулканічны пясок — сустракаюцца на розных глыбінях, звзаныя з абласцямі вулканічнай дзейнасці. Маюць цёмна-шэрую ці карычневую афарбоўку, утрымліваюць вулканічнае шкло, кавалкі пемзы, абломкі вулканічных парод.
- пелагічныя:
- чырвоныя і карычневыя глыбакаводныя гліны — спецыфічныя адклады глыбокіх вод акіяна. Уяўляюць сабой тонкі гліністы асадак, утвараюцца ў выніку спакойнага асадканакаплення са шкілетаў арганізмаў, поўнасцю раствораных марской вадой . У склад уваходзяць моцна змененыя мінеральныя часціцы, а таксама часціцы механічнага і касмічнага паходжання, якія прайшлі доўгую перапрацоўку. Раз-пораз трапляюцца рэшткі старажытных акул (асабліва іхніх зубоў), вушныя косці кашалотаў і іншых кітоў. Глыбіня залягання — ад 5 і больш тыс. м у абласцях халодных акіянічных вод. Багатыя на кісларод і вуглекіслату;
- радыялярыевы глей — глей з вялікай (20 %) канцэнтрацыяй шкілетаў радыялярый. Найбольш пашыраны ў Ціхім акіяне;
- дыятомавы глей — крамністыя панцыры і шкілеты дыятомавых водарасцей з вялікім утрыманнем CaCO3. Звычайна мае жаўтавата-шэры колер, а пры высыханні — шэравата-буры, светла-шэры. У асноўным пашыраны ў зоне таяння ільдоў на поўнч ад Антарктыды;
- глабігерынавы глей — са шкілетаў жывёл, канцэнтрацыя да 80 %, у асноўным CaCO3. Колер светла-шэры і светла-ружовы. Глыбіня залягання 3-4 тыс. м. Большыя плошчы — ў Атлантычным акіяне, меншыя — у Ціхім і Індыйскім;
- фарамініферавы глей. Глыбіня залягання 3-4 тыс. м. Большыя плошчы — ў Атлантычным акіяне, меншыя — у Ціхім і Індыйскім;
- тэраподавы глей — разнавіднасць карбанатнага асадку. Глыбіня загялання каля 3 тыс. м паблізу некаторых астравоў Атлантычнага акіяна;
- каралавы глей і каралавы пясок. Утвараецца з каралаў. Часцей за ўсё пашыраны ў экватарыяльных і трапічных мелкаводдзях паўднёвага захаду Ціхага, поўначы Індыйскага акіянаў, ва ўсёй Акіяніі, у Чырвоным і Карыбскім морах;
- ледавіковыя адклады. Паўночны Ледавіты акіян, Паўднёвы акіян, крайняя поўнач Атлантычнага акіяна;
- жалеза-марганцавыя канкрэцыі — утвараюцца ў выніку рыхлення адкладаў на акіянічным дне ў асадкавых адкладах
- тэрыгенныя:
- паводле механічнага складу:
Ва ўсіх тыпах донных адкладаў можна сустрэць касмічны пыл — часціцы касмічнага паходжання, якія ўтвараюцца пры згаранні метэарытаў і балідаў у зямной атмасферы. Сюды ж адносяцца магнітныя шарыкі.
Хуткасць назапашвання донных адкладаў (грунтоў) вельмі малая:
- дыятомавыя і вапнавыя адклады — 1-30 мм/тысячагоддзе;
- глабігерынавы глей — 10-20 мм/тысячагоддзе;
- турбідыты — 100 мм/тысячагоддзе;
- чырвоныя гліны — 1 мм/тысячагоддзе.
Багацці, якія змяшчаюць у сабе донныя адклады Сусветнага акіяна:
- медныя руды;
- жалеза-марганцавыя канкрэцыі;
- нафта;
- прыродны газ;
- золата;
- алмазы;
- вугаль;
- фасфарытавыя канкрэцыі;
- саляныя купалы;
- сульфіды;
- жалеза-нікелевыя метэарыты;
- волава;
- жалеза;
- хром;
- тытан.
Акіянічныя цячэнні і іншыя з'явы
правіцьБесперапынны вецер над паверхняй акіяна (пасаты ), рознасць салёнасці вод вядуць да ўзнікнення акіянічных цячэнняў — перамяшчэння вялікіх мас акіянічнай вады, якія выклікаюць кліматычныя змены ў многіх краінах свету. Землетрасенні на дне акіянаў, вулканы, апоўзні выклікаюць хвалі катастрафічнай велічыні — цунамі. Дзякуючы сіле прыцягнення Месяца і Сонца выклікаюцца зрухі мас вады, якія называюць прылівамі.
Клімат
правіцьАкіян — адзін з асноўных фактараў фарміравання клімату Зямлі. Пад уздзеяннем сонечнай радыяцыі вада выпараецца і пераносіцца на кантыненты, дзе выпадае ў выглядзе розных атмасферных ападкаў. Акіянічныя цячэнні пераносяць нагрэтыя ці ахалоджаныя воды ў іншыя шыроты і ў значнай ступені адказваюць за размеркаванне цяпла на планеце.
Вада мае вялікую цеплаёмістасць, таму тэмпература акіяна мяняецца больш павольна за тэмпературу паветра ці зямлі. Блізкія да акіяна раёны маюць меншыя штодзённыя і сезонныя змены тэмпературы.
Тэмпературны рэжым і салёнасць Сусветнага акіяна
правіцьТэмпературны рэжым
правіцьСярэдняя тэмпература вады ў сусветным акіяне складае +17,5°С, а паветра над акіянам - +14,4°С, прычым у Паўночным паўшар'і тэмпература на 3°С вышэйшая за Паўднёвае паўшар’е. Гэта тлумачыцца наяўнасцю Паўднёвага акіяна і яго тэмпературай:
Акіян ці іншая водная прастора |
Сярэдняя тэмпература, °С |
---|---|
Атлантычны акіян | +16,5 |
Індыйскі акіян | +17,3 |
Паўночны Ледавіты акіян | +0,7 |
Ціхі акіян | +19,4 |
Паўднёвы акіян | -2,3 |
замкнёныя трапічныя моры | да +32...+34 |
Салёнасць
правіцьСалёнасць - гэта колькасць раствораных цвёрдых мінеральных рэчываў у якім-небудз аб'ёме вады. Вымяраецца ў праміле (‰).
Акіян ці іншая водная прастора |
Салёнасць, на паверхні, ‰ |
---|---|
Атлантычны акіян | 35,4 |
Індыйскі акіян | 34,7 |
Паўночны Ледавіты акіян | 31,4 |
Ціхі акіян | 34,6 |
моры | ад 8 да 42 |
адкрытыя часткі акіянаў | ад 32 да 48 |
Сусветны акіян у цэлым | 35 |
Тэрмахалінная цыркуляцыя
правіцьЗа кошт перападу шчыльнасці вады, што ўтварыўся з прычыны неаднастайнасці размеркавання тэмпературы і салёнасці ў акіяне, ствараецца тэрмахалінная цыркуляцыя.
Арганічны свет акіянаў
правіцьПаводле тыпаў пражывання арганічны свет акіянаў падзяляецца на тры вялікія групы:
- планктон:
- нектон:
- рыбы
- кітовыя (кіты, дэльфіны)
- буйныя галаваногія (васьміногі, кальмары, каракаціцы)
- ластаногія
- марскія чарапахі
- марскія змеі
- некаторыя віды птушак (пінгвіны і інш.)
- бентас:
- каралавыя паліпы
- губкі
- большасць відаў малюскаў
- ракападобныя
- чэрві
- фарамініферы
- ігласкурыя
- сіне-зялёныя водарасці
- зялёныя водарасці
- бурыя водарасці
- чырвоныя водарасці
- бактэрыі
- ніжэйшыя грыбы
- некаторыя з вышэйшых раслін
Эканоміка
правіцьСуднаходства
правіцьАкіяны маюць вялікае транспартнае значэнне: вялікая колькасць грузаў перавозіцца караблямі паміж сусветнымі марскімі партамі. Паводле кошту перамяшчэння адзінкі грузу, на адзінку адлегласці, марскі транспарт самы танны, хоць і не самы хуткі. У канцы 19—пачатку 20 стагоддзяў, для скарачэння працягласці марскіх шляхоў пабудаваны каналы, асноўныя з якіх — Панамскі і Суэцкі.
Месца | Порт | Краіна | Адзінка вымярэння | 2011[1] кілатон |
2010[2] кілатон |
2009[3] кілатон |
2008[4] кілатон |
2007 кілатон |
2006[5] кілатон |
2005 кілатон |
2004[6] кілатон |
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
1 | Шанхай | Кітай | MT | 590439 | 534371 | 505715 | 508000 | 561446 | 537000 | 443000 | 378962 |
2 | Сінгапур | Сінгапур | FT | 531176 | 501566 | 472300 | 515415 | 483616 | 448500 | 423267 | 393418 |
3 | Цяньцзінь | Кітай | MT | 459941 | 400000 | 381110 | 365163 | 309465 | 257600 | 245100 | 206161 |
4 | Ротэрдам | Нідэрланды | MT | 434551 | 429926 | 386957 | 421136 | 401181 | 378400 | 376600 | 352563 |
5 | Гуанчжоў | Кітай | MT | 431000 | 425600 | 364000 | 347000 | 341363 | 302800 | 241700 | 215190 |
6 | Цындаа | Кітай | MT | 372000 | 350120 | 274304 | 278271 | 265020 | 224200 | 184300 | 161650 |
7 | Нінбо | Кітай | MT | 348911 | 408180 | 371540 | 361850 | 471630 | 309700 | 272400 | 225850 |
8 | Цыньхуандаа | Кітай | MT | 284600 | 276815 | 243850 | 252000 | 245964 | 204900 | 167500 | 150320 |
9 | Пусан | Рэспубліка Карэя | RT | 281513 | 262963 | 226182 | 241683 | 243564 | 217900 | 217200 | 219760 |
10 | Ганконг | Ганконг | MT | 277444 | 267815 | 242967 | 259402 | 245433 | 238200 | 230139 | 220879 |
11 | Порт-Хедленд | Аўстралія | MT | 246672 | 198997 | 178625 | 159391 | 130707 | 111800 | 110600 | 108500 |
12 | Порт Паўднёвай Луізіяны | ЗША | MT | 223633 | 214337 | 192853 | 203157 | 207785 | 204600 | 192549 | 203517 |
13 | Х’юстан | ЗША | MT | 215731 | 206055 | 191729 | 192473 | 196014 | 201500 | 192023 | 183419 |
14 | Далянь | Кітай | MT | 211065 | 200000 | 204000 | 246000 | 222859 | 200500 | 176800 | 145162 |
15 | Шэньчжэнь | Кітай | MT | 205475 | 204860 | 211000 | 187045 | 199190 | 176000 | 153900 | 135246 |
16 | Кланг | Малайзія | FT | 193726 | 168588 | 137615 | 152348 | 135514 | 122000 | 109700 | 99911 |
17 | Антверпен | Бельгія | MT | 187151 | 178167 | 157807 | 189390 | 182897 | 167400 | 160100 | 152300 |
18 | Нагоя | Японія | FT | 186305 | 185703 | 165101 | 218130 | 215602 | 208000 | 187100 | 182289 |
19 | Дампір | Аўстралія | MT | 171844 | 165025 | няма дадзеных | 140823 | 133949 | 126000 | 110100 | 87920 |
20 | Ульсан | Рэспубліка Карэя | RT | 163181 | 150933 | 170314 | 170279 | 168652 | 161100 | 103500 | 156500 |
21 | Інчхон | Рэспубліка Карэя | RT | 151462 | няма дадзеных | няма дадзеных | няма дадзеных | няма дадзеных | няма дадзеных | няма дадзеных | няма дадзеных |
22 | Тыба | Японія | MT | 149661 | 155256 | 144904 | 165143 | 169202 | 167000 | 165700 | 169300 |
23 | Сямынь | Кітай | MT | 140900 | няма дадзеных | няма дадзеных | няма дадзеных | няма дадзеных | няма дадзеных | няма дадзеных | яма дадзеных |
24 | Дубай | Аб’яднаныя Арабскія Эміраты | MT | 137770 | няма дадзеных | няма дадзеных | няма дадзеных | няма дадзеных | няма дадзеных | няма дадзеных | няма дадзеных |
25 | Віторыя | Бразілія | MT | 136572 | няма дадзеных | няма дадзеных | няма дадзеных | няма дадзеных | няма дадзеных | няма дадзеных | няма дадзеных |
MT=метрычныя тоны; FT=фрахтовыя тоны; RT = метрычныя тоны
Рыбалоўства
правіцьАкіян - галоўная крыніца здабычы рыбы для харчовых і прамысловых мэт. Здабыча рыбы штогод расце і за 2000-2009 павялічылася агулам на 30 млн т.
Месца ў 2009 г. |
Краіна |
Здабыча (тон) | |||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
2000 | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 | 2008 | 2009 | ||
1 | КНР | 43284056 | 44273115 | 46288783 | 48262527 | 50727767 | 52466041 | 54265012 | 56160587 | 57827007 | 60474939 |
2 | Інданезія | 5118055 | 5371207 | 5544022 | 5937939 | 6130871 | 6840621 | 7298105 | 8176567 | 8815120 | 9815202 |
3 | Індыя | 5668958 | 5937558 | 5934142 | 6036670 | 6194364 | 6663410 | 7025703 | 6971536 | 7583569 | 7845163 |
4 | Перу | 10665173 | 7999263 | 8782893 | 6107545 | 9634059 | 9419452 | 7049318 | 7260861 | 7419789 | 6964446 |
5 | Японія | 6467344 | 6138686 | 5875089 | 6085272 | 5692504 | 5651322 | 5644386 | 5687766 | 5542476 | 5195958 |
6 | Філіпіны | 2999845 | 3172551 | 3371919 | 3617709 | 3931523 | 4168414 | 4414356 | 4717514 | 4972313 | 5083131 |
7 | ЗША | 5216045 | 5461055 | 5482095 | 5533020 | 5601967 | 5474374 | 5378062 | 5295461 | 4857128 | 4710453 |
8 | Чылі | 4972652 | 4663433 | 5132740 | 4528468 | 6013544 | 5477534 | 5294185 | 4937629 | 4810222 | 4702902 |
9 | В’етнам | 2136829 | 2332856 | 2530639 | 2823607 | 3108105 | 3397200 | 3664327 | 4143800 | 4584900 | 4832900 |
10 | Расія | 4104502 | 3729276 | 3345547 | 3399975 | 3063177 | 3322821 | 3402263 | 3568363 | 3509646 | 3949267 |
11 | М’янма | 1192112 | 1309146 | 1474460 | 1595870 | 1986960 | 2217470 | 2581780 | 2840240 | 3168562 | 3545186 |
12 | Нарвегія | 3383120 | 3372900 | 3474282 | 3286607 | 3309588 | 3208753 | 3114214 | 3355072 | 3274572 | 3486277 |
13 | Рэспубліка Карэя | 2505901 | 2676901 | 2498314 | 2501599 | 2542458 | 2719094 | 3050425 | 3287104 | 3352554 | 3199177 |
14 | Тайланд | 3735279 | 3648095 | 3797124 | 3914133 | 4099595 | 4118528 | 4105804 | 3656032 | 3831208 | 3137682 |
15 | Бангладэш | 1661384 | 1781057 | 1890459 | 1998197 | 2102026 | 2215957 | 2328545 | 2440011 | 2563296 | 2885864 |
16 | Малайзія | 1461223 | 1415834 | 1463625 | 1483324 | 1542062 | 1434097 | 1518875 | 1648022 | 1754401 | 1871971 |
17 | Мексіка | 1403654 | 1521958 | 1554792 | 1470892 | 1390928 | 1459015 | 1516926 | 1617798 | 1745402 | 1773643 |
18 | Ісландыя | 2003669 | 2008312 | 2153093 | 2014872 | 1764040 | 1694009 | 1356302 | 1425857 | 1311691 | 1169597 |
19 | Іспанія | 1381157 | 1416829 | 1145430 | 1163037 | 1104002 | 1072935 | 1254658 | 1101498 | 1166364 | 1171508 |
20 | Канада | 1160350 | 1209660 | 1252499 | 1295846 | 1334592 | 1279196 | 1251741 | 1177856 | 1094083 | 1107123 |
21 | Егіпет | 724408 | 771516 | 801467 | 875991 | 865030 | 889302 | 970925 | 1008008 | 1067631 | 1079501 |
22 | Бразілія | 839296 | 935945 | 1003260 | 985412 | 1015916 | 1008044 | 1050809 | 1072227 | 1065186 | 1241048 |
23 | Марока | 919346 | 1111022 | 974041 | 932154 | 933054 | 1041619 | 892846 | 893286 | 1006213 | 1173832 |
24 | Тайвань | 1350404 | 1318352 | 1389879 | 1498866 | 1307799 | 1324665 | 1283823 | 1499596 | 1347371 | 1060986 |
25 | Аргенціна | 923584 | 932421 | 947642 | 911847 | 946694 | 932367 | 1174508 | 988366 | 997783 | 862543 |
26 | Вялікабрытанія | 900056 | 911561 | 868927 | 817324 | 860611 | 842718 | 796228 | 793894 | 775191 | 770086 |
27 | Францыя | 960858 | 930148 | 954897 | 948171 | 907339 | 842330 | 832254 | 790811 | 734761 | 664564 |
28 | Данія | 1577698 | 1552267 | 1474374 | 1068993 | 1133410 | 949611 | 904896 | 684087 | 725539 | 811882 |
29 | КНДР | 680550 | 714495 | 712995 | 712995 | 712995 | 712995 | 713000 | 713000 | 713000 | 713350 |
30 | Нігерыя | 467095 | 476544 | 511719 | 505839 | 509201 | 579537 | 636901 | 615507 | 684575 | 751006 |
31 | Эквадор | 653808 | 644100 | 396178 | 493042 | 447797 | 545962 | 619040 | 555287 | 606359 | 696763 |
32 | Пакістан | 626554 | 600798 | 599104 | 564881 | 556993 | 515472 | 611246 | 570280 | 586512 | 684461 |
33 | Турцыя | 582383 | 594980 | 627847 | 587715 | 644932 | 546063 | 662073 | 772471 | 646384 | 622679 |
34 | Іран | 424540 | 413690 | 401690 | 441909 | 474341 | 522570 | 575586 | 562424 | 562821 | 599476 |
35 | Новая Зеландыя | 639099 | 645860 | 675231 | 635570 | 638292 | 650753 | 584320 | 606592 | 563606 | 543258 |
36 | Уганда | 220176 | 223086 | 226813 | 247310 | 377328 | 427575 | 399491 | 551110 | 502250 | 476654 |
37 | Паўднёва-Афрыканская Рэспубліка | 666914 | 785470 | 797646 | 846879 | 916799 | 830180 | 634429 | 696898 | 660502 | 528277 |
38 | Камбоджа | 298798 | 445700 | 424432 | 390657 | 343332 | 426000 | 532700 | 507200 | 487000 | 515000 |
39 | Нідэрланды | 571005 | 575205 | 518465 | 592821 | 600234 | 620578 | 480888 | 470363 | 463370 | 437703 |
40 | Сенегал | 435083 | 430945 | 405615 | 482440 | 457057 | 421514 | 392101 | 435702 | 447954 | 459303 |
41 | Італія | 520680 | 530735 | 456137 | 489585 | 407157 | 479593 | 489674 | 467043 | 418662 | 416726 |
42 | Фарэрскія астравы | 489222 | 565076 | 582093 | 683737 | 645463 | 588715 | 641696 | 612088 | 541277 | 390100 |
43 | Намібія | 590803 | 548867 | 626156 | 637753 | 571827 | 554112 | 509692 | 413388 | 372880 | 370106 |
44 | Шры-Ланка | 321074 | 295689 | 300148 | 332464 | 337951 | 196006 | 280234 | 316789 | 337002 | 363935 |
45 | Ірландыя | 363639 | 453468 | 381288 | 363734 | 368588 | 357189 | 294386 | 301472 | 292052 | 345795 |
46 | Гана | 457070 | 453180 | 377242 | 391708 | 400338 | 393020 | 369189 | 324550 | 355425 | 328969 |
47 | Танзанія | 326460 | 342126 | 329186 | 354723 | 363380 | 376708 | 335179 | 329424 | 326599 | 321151 |
48 | Венесуэла | 367625 | 425302 | 527914 | 537994 | 597148 | 417206 | 338700 | 276303 | 313991 | 310423 |
49 | Германія | 271580 | 264691 | 274304 | 335147 | 319336 | 330353 | 333216 | 293758 | 273476 | 290300 |
50 | Ангола | 239356 | 254564 | 255024 | 211611 | 240094 | 202742 | 225605 | 312626 | 317452 | 272473 |
4 | Іншыя краіны ў цэлым | 7234918 | 7347836 | 7343569 | 7467141 | 7830731 | 8085708 | 7971167 | 7849477 | 7712568 | 7796662 |
СВЕТ У ЦЭЛЫМ | 136165390 | 135935331 | 139157230 | 139403522 | 148005299 | 150911450 | 152051789 | 155753601 | 159089695 | 162881562 |
Палітыка
правіцьЗноскі
- ↑ AAPA World Port Rankings 2011
- ↑ AAPA World Port Rankings 2010
- ↑ AAPA World Port Rankings 2009
- ↑ AAPA World Port Rankings 2008
- ↑ AAPA World Port Rankings 2006
- ↑ AAPA World Port Rankings 2004
- ↑ Харчовая і сельскагаспадарчая арганізацыя ААН . Fishery Statistics programme (англ.). The agricultural production. FAOSTAT. Архівавана з першакрыніцы 3 сакавіка 2012. Праверана 30 мая 2011.
Літаратура
правіць- Акіян // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. Т.1: А — Аршын / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш — Мінск: БелЭн, 1996. — 552 с. — 10 000 экз. — ISBN 985-11-0036-6.
- Рылюк Г.Я., Еловичева Я.К. Физическая география Мирового океана. - Мн.: Издательский центр БГУ, 2005. - 195 с.
- Пирожник И.И. Экономическая география Мирового океана. - Мн.: Издательский центр БГУ, 2004. - 112 с.
Акіян на Вікісховішчы |