Komi (Sproch)
Komi коми кыв | ||
---|---|---|
Verbreitig: | ![]() ![]() | |
Sprecher: | 311'600 (devo 94'328 Komi-Permjakisch) | |
Linguistischi Klassifikation: |
||
Unterteilige: |
10 Dialäkt | |
Offizieller Status | ||
Amtssprooch vo: | Republik Komi | |
Sproochchürzel | ||
ISO 639-1 |
kv | |
ISO 639-2 |
kom | |
SIL |
koi |
Komi (Eigebezeichnig коми кыв – komi kyv) ghört zum permische Zwyg vo de finno-ugrische Sproche und isch dodemit e Uralischi Sproch. Es wird vor allem in de Republik Komi (re Deilrepublik im Nordweste vo Russland) gschwätzt, wo's e regionali Amtssproch isch, z Nordeuropa und Nordsibirie wird's aber (bsunders vo de Chante, Manse und Nenze) als Verchehrssproch benutzt. Di nöchste Verwandte sin s Permjakisch und s Udmurtisch. Im Johr 2002 hät's z Russland zämme mit em Komi-Permjakische 311'600 Komi-Sprächer gee; dodevo hän 217'316 Komi und 94'328 Komi-Permjakisch gschwätzt.
D'Sproch hät sich uss em Altpermische entwickelt; im 14. Johrhundert isch si zum erschte Mol als Liturgysproch benutzt worre und mer hät e Rächtschrybig festglegt. Im 17. Johrhundert isch di kyrillischi Schrift ygfiehrt worre; si wird sither und bis hüt benutzt (abgseh vo-n-re churze Periode, wo s latynisch Alphabet benutzt worre isch). Literatur uff Komi git's sit em 19. Johrhundert.
D'Sproch hät 10 Dialäkt; vo sälle isch s Prisiktivkarisch, wo in de Umgebig vo de Hauptstadt Syktywkar gschwätzt wird, d'Schriftsproch. Underschyd git's bi de Phonem l und v und bi de palatale d/t.
Alphabet
[ändere | Quälltäxt bearbeite]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b7/Abur.png/220px-Abur.png)
Im 14. Johrhundert isch für s Komi s altpermisch Alphabet ygfiehrt worre, wo de Stefan vo Perm ygfiehrt hät. Dodemit hät s Komi abgseh vom Ungarische di ältsti Schribdratition vo de finno-ugrische Sproche.
S hüttig (kyrillisch) Alphabet:
А/а, Б/б, В/в, Г/г, Д/д, Е/е, Ё/ё, Ж/ж, З/з, И/и, І/і, Й/й, К/к, Л/л, М/м, Н/н, О/о, Ӧ/ӧ, П/п, Р/р, С/с, Т/т, У/у, Ф/ф, Х/х, Ц/ц, Ч/ч, Ш/ш, Щ/щ, Ъ/ъ, Ы/ы, Ь/ь, Э/э, Ю/ю, Я/я
Usserdem git's d'Digraphe Дз/дз, Дж/дж und Тш/тш.
Ussproch[1]
[ändere | Quälltäxt bearbeite]Büechstabe | Latynischi Dranskription |
Ussproch (IPA) |
---|---|---|
А/а | a | a |
Б/б | b | b |
В/в | v | v |
Г/г | g | g |
Д/д | d | d |
Е/е | e | je, e |
Ё/ё | ë | jo, o |
Ж/ж | ž | ʒ |
З/з | z | z |
И/и | i | i |
І/і | ï | i |
Й/й | j | j |
К/к | k | k |
Л/л | l | l |
М/м | m | m |
Н/н | n | n |
О/о | o | o |
Ӧ/ӧ | o | ə |
П/п | p | p |
Büechstabe | Latynischi Dranskription |
Ussproch (IPA) |
---|---|---|
Р/р | r | r |
С/с | s | s |
Т/т | t | t |
У/у | u | u |
Ф/ф | f | f |
Х/х | x | x |
Ц/ц | c | ts͡ |
Ч/ч | č | ts͡ ʲ |
Ш/ш | š | ʃ |
Щ/щ | šč | ʃtʃ͡ |
Ъ/ъ | - | |
Ы/ы | y | ɨ |
Ь/ь | ' | - |
Э/э | è | e |
Ю/ю | ju | ju |
Я/я | ja | ja |
Дз/дз | dz | dz͡ ʲ |
Дж/дж | dž | dʐ͡ |
Тш/тш | tš | tʂ͡ |
Wortschatz
[ändere | Quälltäxt bearbeite]Underschyd zwüsche Komi und Udmurtisch
[ändere | Quälltäxt bearbeite]Zwüschem Komi und de nöcher verwandte Sproche folge d'Underschyd bstimmte Regle. Dodurch chönne d'Sprächer vo verschydene Sproche enand verstoh.
- S v uff Komi entspricht im Udmurtische eme l:
- Komi кыв [kɨv] - Udm. кыл [kɨl] "Sproch"
- Komi ныв [nɨv] - Udm. ныл [nɨl] "Meidli"
- Komi ньӧв [ɲʌv] - Udm. ньӧл [ɲʌl] "Uffmache"
- Komi пӧв [pʌv] - Udm. пал [pal] "halb"
- Säll v uff Komi entspricht vor me Terminativsuffix eme l, wenn d'Ändsilbe mit me Vokal afangt.
- вӧв [vʌv] - Udm. вӧлӧн [vʌlʌn] "Ross" - "mit me Ross"
- тӧв [tʌv] - тӧлӧдз [tʌlʌdz] "Winder" - "bis zum Winder"
- Komi isch e "o-Sproch" und Udmurtisch e "u-Sproch":
- Komi овны [ovnɨ] - Udm. улыны [ulɨnɨ] "läbe"
- Komi морт [mort] - Udm. мурт [murt] "Mänsch, Ma"
- Komi лов [lov] - Udm. лул [lul] "Geist"
- Anstell vom Udmurtische e und o stoht uff Komi e ӧ:
- Komi мӧлӧт [mʌlʌt] - Udm. молот [molot] "Hammer"
- Komi тӧв [tʌv] - Udm. тол [tol] "Winder"
Gmeinsamkeite zwüschem Ungarische und em Komi
[ändere | Quälltäxt bearbeite]Es git no öbbe 2000 Wörter, wo d'Verwandtschaft vom Ungarische mit em Komi zeige. Di beide Sproche hän sich vor 2000 bis 3000 Johr vo-n-enand abgspalte.
- мунны колӧ [munnɨ kolʌ] – menni kell [ˈmɛnːi kɛlː]
- (er/mer müeß goh)
- тӧлын [tʌlɨn] - télen [ˈteːlɛn]
- (im Winder)
- вит пи олӧ [vit pi olʌ] – öt fiú él [øt ˈfiuː eːl] (fümf Büebe läbe/wohne)
- моньыд корсьӧ [moɲɨd kors̡ʌ] – menyed keresi [ˈmɛɲɛd ˈkɛrɛˌʃi]
- (dini Schwygerdochter süecht [öbbis/'s])
- мунны колӧ [munnɨ kolʌ] – menni kell [ˈmɛnːi kɛlː]
Extärni Site
[ändere | Quälltäxt bearbeite]Einzelnochwys
[ändere | Quälltäxt bearbeite]- ↑ www.omniglot.com. Archiviert vom Original am 1. März 2009; abgruefen am 4. Juli 2009.
Finno-ugrischi Sproche | |||
Ugrisch | Ungarisch | Chantisch (Ostjakisch) | Mansisch (Wogulisch) | ||
Finnopermisch | Permisch | Komi | Komi-Permjakisch | Udmurtisch | |
Wolgafinnisch | Mari | Mordwinisch | ||
Samisch | Inarisamisch | Kildinsamisch | Lulesamisch | Ostsamisch | Pitesamisch | Skoltsamisch | Südsamisch | Tersamisch | Umesamisch | ||
Ostseefinnisch | Estnisch | Finnisch | Meänkieli | Ischorisch | Karelisch | Livisch | Wepsisch | Wotisch | Võro |
![]() |
Dä Artikel basiert uff ere fräie Übersetzig vum Artikel „Komi_nyelv“ vu de ungarische Wikipedia. E Liste vu de Autore un Versione isch do z finde. |