Büyük insansı primatlar
![]() | Bu madde, İngilizce Vikipedi'de yer alan aynı konulu maddeden Türkçeye çeviri yapılarak genişletilebilir. Başlıca çeviri yönergeleri için [genişlet] düğmesine tıklayınız.
|
Büyük insansı primatlar | |||||||||||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
![]() Hala var olan sekiz hominid türü, her tür için bir görsel | |||||||||||||||||
Biyolojik sınıflandırma ![]() | |||||||||||||||||
| |||||||||||||||||
Tip cins | |||||||||||||||||
Homo Linnaeus, 1758 | |||||||||||||||||
Alt familyalar | |||||||||||||||||
kardeş: Hylobatidae (fosil taksonlar için metne bakınız) | |||||||||||||||||
![]() | |||||||||||||||||
Büyük insansı maymunların dağılım haritası. | |||||||||||||||||
Sinonimler | |||||||||||||||||
|
Büyük insansı primatlar veya İnsangiller (Lat. Hominidae), primatlar (Primates) takımının insansılar (Hominoidea) üst familyasına ait bir familyadır. Familyanın dört cinsi iki ayrı alt familyaya bölünür; bunlar, Ponginae alt familyası bünyesinde gruplandırılan Pongo (orangutan) ile Homininae alt familyası bünyesinde gruplandırılan Gorilla (goril), Homo (insan) ve Pan (şempanze) cinsleridir.
Sınıflandırma
[değiştir | kaynağı değiştir]Eski sınıflandırmalar
[değiştir | kaynağı değiştir]Hominidae familyasının sınıflanması yıllar içinde çok defa değişikliğe uğramıştır. Bu familya ilk başlarda yalnızca insan cinsini ve onun soyu tükenmiş akrabalarını içermiş, diğer büyük insansı primatlar ise Pongidae adlı ayrı bir familyada sınıflanmıştır. Bu tanım günümüzde pek çok antropoloji uzmanınca hâlâ kullanılsa da Pongidae familyasını kısmi soylu (parafiletik) bir grup durumuna sokmaktadır. Güncel taksonomi yaklaşımları ise tek soylu (monofiletik) grupların oluşturulmasını desteklemektedir. Bu doğrultuda da pek çok biyoloji uzmanı, Pongidae familyasının Ponginae alt familyası olarak Hominidae familyası içine dâhil edilmesini ve Ponginae alt familyasının da yalnızca Pongo (orangutan) cinsi ile onun Gigantopithecus gibi soyu tükenmiş akrabalarını içermesini desteklemektedir.
Hominidae familyasının Hominoidea üst familyasına ait güncel soy ağacındaki yeri aşağıda sunulmuştur:
Üst familya: | İnsansılar | ||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|
Familya: | Büyük insansı primatlar | Gibongiller | |||||
Alt familya: | Homininae | Ponginae | |||||
Oymak: | Hominini | Gorillini | |||||
Cins: | Homo | Pan | Goril | Orangutan | 4 cins |
Güncel sınıflandırma
[değiştir | kaynağı değiştir]Hominidae familyasının Hominoidea üst familyasındaki yeri ve alt türlere kadar olan ayrıntılı sınıflaması aşağıda sunulmuştur; soyu tükenmiş türler dâhil edilmemiştir:
- Üst familya: Hominoidea - insansı primatlar
- Familya: Hominidae - büyük insansı primatlar (hominidler)
- Alt familya: Homininae
- Cins: Gorilla - goril
- Tür: Gorilla beringei - doğu gorili
- Alt tür: Gorilla beringei beringei - dağ gorili
- Alt tür: Gorilla beringei graueri - doğu ova gorili
- Tür: Gorilla gorilla - batı gorili
- Alt tür: Gorilla gorilla diehli - batı ova gorili
- Alt tür: Gorilla gorilla gorilla - Cross Nehri gorili
- Cins: Homo - insan ve yakın akrabaları
- Tür: Homo sapiens - modern insanlar
- Alt tür: Homo sapiens sapiens - modern insan
- Cins: Pan - şempanze
- Tür: Pan paniscus - bonobo (cüce şempanze)
- Tür: Pan troglodytes - bayağı şempanze
- Alt tür: Pan troglodytes schweinfurthii - doğu şempanzesi
- Alt tür: Pan troglodytes troglodytes - merkezî şempanze
- Alt tür: Pan troglodytes vellerosus - Nijerya şempanzesi
- Alt tür: Pan troglodytes verus - Batı Afrika şempanzesi
- Alt familya: Ponginae
- Cins: Pongo - orangutan
- Tür: Pongo abelii - Sumatra orangutanı
- Tür: Pongo pygmaeus - Borneo orangutanı
- Familya: Hylobatidae - küçük insansı primatlar
Soyu tükenmiş hominidler
[değiştir | kaynağı değiştir]Mevcut ve soyu tükenmiş hominidlerin soy ağacı:
Hominidae (18) |
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Kaynakça
[değiştir | kaynağı değiştir]- ^ "Hominidae". paleobiodb.org. 1 Ağustos 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 15 Eylül 2021.
- ^ Gray, J. E. (1825). "An outline of an attempt at the disposition of Mammalia into Tribes and Families, with a list of genera apparently appertaining to each Tribe". Annals of Philosophy, new series. 10: 337-334. 23 Ocak 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 7 Ocak 2021.