Naukan Yupikleri
Naukan Yupikleri (kendilerince Нывуӄаӷмит Nıvuḳaġmit), Rusya'ya bağlı Çukotka Özerk Okrugunda Naukan (Посёлок Наукан) ile Dejnyov (Посёлок Дежнёв) adlı iki köyde yaşayan ve soyu tükenmek üzere olan Yupik kolundan bir Eskimo halkıdır.
Önemli nüfusa sahip bölgeler | |
---|---|
Diller | |
Din | |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/37/Chukotka-2008.jpg/260px-Chukotka-2008.jpg)
6 = Çukçi Rayonu (Чукотский район) ve Lavrentiya (Лаврентия; Eskimoca Ӄышы) kasabası. Rayonun kuzeydoğusundaki uzantı Naukan köyüdür
4 = Provideniya Rayonu (Провиденский район) ve Provideniya (Провидения ) kasabası. Bu rayonun kıyılarında Sirenik Yupikleri ile Sibirya (Çaplino) Yupikleri bulunur
Eskimo halkları içindeki yeri
değiştir- Eskimo - Aleut halkları
- Aleutlar
- Eskimolar
- Yupik halkları
- Sirenik Yupikleri
- Öz Yupik halkları
- Sibirya Yupikleri
- Naukan Yupikleri
- Alaska Yupikleri (Yupikler & Çupikler)
- Supikler
- İnuit halkları
- Yupik halkları
Tarih
değiştirNaukan Yupiklerinin bilinen tek yerleşimi koordinatları 66° 1′ 38″ N, 169° 42′ 8″ W olan Naukan (Rusça Наукан) köyüdür (Rusça посёлок) ve köyün adı Naukan Yupikçesinde нывукак ('çimenlik' ; Rusça дернистое) kelimesinden gelir. Naukan köyü 1958 yılında taşınana kadar Avrasya'nın en doğudaki yerleşimi idi. Naukan köyü yaklaşık olarak 14. yüzyılda kurulmuştur. 1958 yılında tahliyesinden önce yaklaşık 400 kişinin yaşadığı bir yerdi. ABD ile Sovyetler arasında olası bir savaş tehlikesine karşı stratejik konumda olduğu için 1954 yılında perde arkasında cereyan eden gelişmelere göre köyün taşınması kararlaştırılmış. Resmi olarak 20 Kasım 1958 tarihinde Çukçi rayonu Sovyeti tarafından köyün tahliyesine ve Naukan Yupiklerinin tehcirine karar verildi. Tehcir edilen Naukan aileleri, Çukotka Özerk Okrugunun değişik yörelerine, Uelen (Уэлен), Lavrentiya (Лаврентия), Lorino (Лорино) köy ve kasabalarına yerleştirildiler. Bugün, Novoye Çaplino (Новое Чаплино), Sireniki (Сиреники) ve Uelkal (Уэлькаль) yerleşimlerinde de Naukan Yupiği bulunmaktadır. Bu tahliye ve tehcir, Naukan Yupiklerinin kültürlerinin yok olması sürecini hızlandırmıştır.[1]
Dil ve eğitim
değiştirKonuşanları 2005 rakamlarına göre 50[2] kişiyi geçmez.
Sosyal yaşam
değiştirAile
değiştirKöy odası
değiştirEskimo köy odası (Naukan Yupikçesi Qaygi) : Sibirya'daki Eskimolar arasında yalnızca Naukan yupiklerinde görülür. Alaska'daki İnyupikler ile Yupiklerde de yaygın olan geleneksel yapı ve yapılanmadır. Yalnızca erkeklerce kullanılan, genelde yarı yarıya toprağa gömülü tek odalı geniş ve büyük evdir.
Şenlik ve Törenler
değiştirAvcılık ve Toplayıcılık
değiştirBütün Eskimo halkları gibi Naukan Yupikleri de avcı ve toplayıcıdır. Bu avcı ve toplayıcılığın izleri ay adlarında bariz biçimde görülür: Ocak ayı için Nayyughaghhsiq ('fokların beyaz görünümlü oldukları ay'), Haziran ayı için Kigyughvik (' Rumex cinsinden kuzukulağı toplama ayı') gibi. Deniz memelileri içinde mors (Ayveq), fok (Neghhsaq), kutup ayısı (Nanuq) avladıkları hayvanlar arasındadır. Çukçilerden öğrendikleri evcil ren geyiği (Quyngiq tekil Quyngit çoğul) ile yabani ren geyiği (Tuntu), hem av hem de kızak (Qamawk) hayvanı olarak kullanılır. Kutup tilkisi (Ulagaq) de kara avları arasında idealdir.
Din
değiştirŞamanizm
değiştirTunghaq kötü ruh, şeytan
Hıristiyanlık
değiştirGiyim Kuşam
değiştirGiyecek
değiştirParka (Atekuk), pantolon (Qulliik), başlık (Nasaghaq, Nasaq) ve ayakkabı olarak bot tipli (kamgek ikil kamget çoğul) ile uzun çizme (Ivghusiq) deniz ve kara memelileri ile kuş derilerinden yapılır. Qitaq ya da Sillaghaq adı verilen yağmurluklar kadınlarca kullanılır. El giyecekleri arasında eldiven (Ayggaq) ile kolçak (Ayepghhaataq) vardır.
Takı ve beden süslemesi
değiştirMutfak
değiştirGenelde avcılıkla beslenen bir uygarlikdir. Tarımın olmadığı bir yerdir. Tavşan keklik ceylan etleri yemektedirler.
Dipnotlar
değiştir- ^ Rusça Vikipedinin Наукан 28 Ağustos 2011 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi. maddesi
- ^ Steven A. Jacobson (2005), History of the Naukan Yupik Eskimo dictionary with implications for a future Siberian Yupik dictionary 7 Haziran 2011 tarihinde Wayback Machine sitesinde arşivlendi., Études/Inuit/Studies 29 (1–2):149-161
Kaynakça
değiştir- М. Членов, Уэленский язык – проблема идентификации[ölü/kırık bağlantı] (Yupikçe terimler için ana kaynak)
Dış bağlantılar
değiştir- www.kunstkamera.ru Поселок Наукан (Naukan köyü ve yerlileri üzerine İnternet'teki en geniş fotoğraf albümü)