Bumerang
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/54/Wooden_boomerang_asv2021-05.jpg/220px-Wooden_boomerang_asv2021-05.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e2/Delicate-arch.jpg/220px-Delicate-arch.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/41/Evolution_of_Boomerang.jpg/220px-Evolution_of_Boomerang.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4d/Throwing_a_boomerang.jpg/220px-Throwing_a_boomerang.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/07/Boomerang_%28PSF%29.jpg/220px-Boomerang_%28PSF%29.jpg)
Bumerang – rodzaj ręcznie miotanego pocisku, stosowanego do polowań lub do walki, obecnie służącego także do rywalizacji i sportowej rozrywki.
Opis
[edytuj | edytuj kod]Zasięg bumerangu nie przekracza zwykle 150 metrów[1] i jest zależny od jego typu i ciężaru oraz siły i techniki rzucającego[2]. Używana przez Aborygenów nazwa brzmi boo-mar-rang, czyli „kij, który wraca”. Powszechnie uważa się, że bumerangi zawsze wracają do rzucającego, w rzeczywistości dotyczy to tylko niektórych odmian tego narzędzia. Użycie bumerangów jest powszechnie kojarzone z australijskimi Aborygenami, ale tego typu broń była znana i używana także w innych kulturach, między innymi w Europie (na przykład u dawnych Germanów), Starożytnym Egipcie, południowo-wschodniej Azji oraz Ameryce Środkowej i Północnej[2]. Aborygeni jako jedyni używali specjalnych lekkich bumerangów powracających do rzucającego[2].
Tradycyjne bumerangi robione były zazwyczaj z drewna i miały kształt zbliżony nieco do owocu banana – stopień zakrzywienia wahał się zwykle od nieznacznego zagięcia aż do kąta prostego[2]. Obecnie bumerangi wytwarzane są z różnorodnych materiałów, używane są do zabawy, sportu, rekreacji i mają bardzo różne kształty (na przykład trzy- czy czteroramienne krzyże).
Najstarszy zachowany bumerang na świecie odkryto w 1985 roku w Polsce, w Jaskini w Obłazowej. Jest on 71-centymetrowy, wykonany z ciosu mamuta i waży około 800 gramów[3], a jego wiek szacuje się na około 23–30[3] tysięcy lat. Ludzie, którzy go wykonali, byli związani z kulturami z morawskiego Pavlova[4][3], gdzie także odnaleziono bumerangi, jednak wykonane z drewna[3]. Także najstarszy zachowany bumerang z Australii wykonano z drewna, a jego wiek określa się na 10 tysięcy lat.
Jako pierwszy narzędzie to opisał w 1770 roku Joseph Banks, uczestnik wyprawy Jamesa Cooka.
Dane techniczne
[edytuj | edytuj kod]- materiał: ciosy mamuta, drewno (czarna akacja, sandałowiec, drzewo mangrowe, kazuaryna)
- współczesne tworzywa (na przykład włókna węglowe)
- rozpiętość ramion: zwykle do 75 centymetrów (wyjątkowo do 2 metrów)[2]
- masa od 70 do 700 gramów[2] (800 gramów waży najstarszy znany bumerang z Jaskini w Obłazowej)[3]
Sposób rzucania
[edytuj | edytuj kod]Bumerang rzuca się trzymając go pionowo, lub ewentualnie lekko przechylony w prawo (wbrew powszechnej opinii, że bumerangiem rzuca się poziomo). Celuje się na wprost, na przykład w jakiś obiekt. Bumerang rzucony prosto zaczyna lecieć po krzywej, która, jeżeli jest rzucony umiejętnie, zamyka się w okrąg. Bumerang dla osób praworęcznych rzuca się w kierunku przeciwnym do ruchu wskazówek zegara, dla leworęcznych – zgodnie.
Mechanika lotu
[edytuj | edytuj kod]Ramiona bumerangu są tak wyprofilowane (profil lotniczy), by jego ruch wirowy wywoływał siłę nośną prostopadłą do płaszczyzny obrotów. Bumerang porusza się również ruchem postępowym, zatem ramię będące chwilowo w górze ma większą prędkość względem powietrza niż ramię dolne. Ponieważ wielkość siły nośnej rośnie z prędkością, to ciąg wytworzony przez górną i dolną część bumerangu nie są jednakowe. Nierównowaga ta skutkuje momentem siły, który wywołuje precesję żyroskopową wirującego bumerangu.
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Rekord świata w rzucie na odległość wynosi 238 metrów i należy do Manuela Schütza.
- ↑ a b c d e f Wielka Encyklopedia Powszechna PWN. T. 2: Bli-Deo. Warszawa: PWN, 1963.
- ↑ a b c d e Bartłomiej Kuraś: Jaskinia Obłazowa. To tutaj odnaleziono najstarszy bumerang na świecie. Wyborcza.pl. [dostęp 2020-09-11]. (pol.).
- ↑ Paweł Valde-Nowak, Adam Nadachowski, Mieczysław Wolsan. Upper Palaeolithic boomerang made of a mammoth tusk in south Poland. „Nature”. 329, s. 436–438, 1987. DOI: 10.1038/329436a0. (ang.).
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- PWN Leksykon: Wojsko, wojna, broń, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2001, ISBN 83-01-13506-9.