Géza Lakatos
![]() | |
Pełne imię i nazwisko |
Géza Lakatos de Csíkszentsimon |
---|---|
Data i miejsce urodzenia | |
Data i miejsce śmierci | |
43. Premier Węgier (14. premier Królestwa Węgier) | |
Okres |
od 29 sierpnia 1944 |
Poprzednik | |
Następca | |
Odznaczenia | |
![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() |
Géza Lakatos de Csíkszentsimon (ur. 30 kwietnia 1890 w Budapeszcie, zm. 21 maja 1967 w Adelaide) – węgierski generał i polityk.
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]Wojskowy
[edytuj | edytuj kod]W 1910 ukończył Akademię Wojskową Cesarzowej Ludwiki (Ludovika-Akadémia). Już na początku wojny we wrześniu 1914 zginął jego brat-bliźniak Kálmán, z którym razem zaciągnęli się do wojska. Lakatos ranny na froncie wschodnim podczas I wojny światowej został skierowany do pracy sztabowej. Po wojnie wykładał w Ludovice, potem pracował w ministerstwie obrony. W 1925 odznaczono go Orderem Vitéza[1]. Od 1928 do 1931 był attaché wojskowym w ambasadzie w Pradze. W 1941 awansował do stopnia generała broni, dwa lata potem generała armii[1].
1 maja 1943 objął dowództwo węgierskich oddziałów okupacyjnych na froncie wschodnim, następnie od 5 sierpnia 1943 do 1 kwietnia 1944 dowodził węgierską 2. Armią, spustoszoną klęską pod Woroneżem i Pawłowskiem nad Donem[2], następnie od 1 kwietnia do 15 maja 1944 był dowódcą 1. Armii. 24 maja 1944 otrzymał od Adolfa Hitlera Krzyż Rycerski Krzyża Żelaznego za dowodzenie w walkach pod Nadwórną i Kołomyją z Armią Czerwoną.
Premier
[edytuj | edytuj kod]Po obaleniu na polecenie regenta Miklósa Horthyego proniemieckiego rządu Döme Sztójaya, od 29 sierpnia do 15 października 1944 sprawował funkcję premiera Węgier. Wstrzymał deportacje Żydów węgierskich do Auschwitz-Birkenau, rozpoczęte po wkroczeniu Wehrmachtu i SS na Węgry w marcu 1944 (Operacja Margarethe) , a nawet wydalił z Węgier kierującego akcją Adolfa Eichmanna[1]. Podjął rozpoczęte przez premiera Miklósa Kállaya, i przerwane po okupacji Węgier przez Niemców, rozmowy z aliantami zachodnimi o wycofaniu Węgier z wojny po stronie III Rzeszy i przejściu na stronę koalicji antyhitlerowskiej, a później na żądanie aliantów zachodnich rozmowy z ZSRR o zawieszeniu broni. Stracił urząd po obaleniu przez Niemców Miklósa Horthyego i przekazaniu przez Hitlera władzy na Węgrzech strzałokrzyżowcom.
- Osobne artykuły:
Schyłek wojny i okres powojenny
[edytuj | edytuj kod]Do końca wojny pozostał w areszcie domowym strzałokrzyżowców w Tihany na północnym brzegu Balatonu, następnie w Győrze i Sopronie[3]. Od 1 kwietnia 1945 do 29 stycznia 1946 był internowany w Kiskőrös przez Sowietów[4]. Uwolniono go po interwencji premiera Ferenca Nagya[3]. Wiosną 1949 odebrano mu emeryturę. Z przyjaciółmi w podobnej sytuacji podjął się malowania jedwabnych chust, a córka ilustrowała książki. 20 czerwca 1951 w ramach komunistycznych prześladowań członków przedwojennych elit wysiedlono ich z Budapesztu na wieś do komitatu Hajdú przy granicy z Rumunią. Wraz z córką i synem pracował tam ciężko na roli w regionie Hortobágy. Gdy zachorował na chorobę wrzodową żołądka, lekarze szpitalni ostrzegli go przed dalszą pracą fizyczną i wydali odpowiednie zaświadczenia, dzięki czemu uzyskał zgodę milicji na zmianę zajęcia. Zaczął zarabiać ucząc rysunku i malarstwa, malując także jedwabne szale, chusteczki, święte obrazki, zakładki do modlitewników i pocztówki[3].
W 1953 nowy premier Imre Nagy zawiesił przepisy o wysiedlaniu na wieś i Lakatos zamieszkał w Érd pod Budapesztem, w dalszym ciągu utrzymując się z malowania na jedwabiu i świątecznych pocztówek[4][3], potem mógł wrócić do stolicy. Po stłumieniu przez Armię Radziecką powstania węgierskiego w 1956 jego dzieci udały się na emigrację. W 1965 Lakatos wyjechał do Australii, korzystając z pozwolenia na odwiedziny mieszkającej tam od 1957 córki. Zmarł na udar mózgu dwa lata później[4][3].
W 1981 opublikowano jego wspomnienia Ahogyan én láttam. Visszaemlékezések (pol. Tak jak to widziałem. Wspomnienia)[a].
Odznaczenia
[edytuj | edytuj kod]- Order Vitéza, 1925
- Krzyż Żelazny, 1914, druga i pierwsza klasa; odnowienie 1939
- Krzyż Rycerski Krzyża Żelaznego, 24 maja 1944
- Order Zasługi (Magyar Érdemkereszt)
- Order Korony Żelaznej
- Medal Zasługi Wojskowej Signum Laudis
- Krzyż Zasługi Wojskowej[4]
Uwagi
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Géza Lakatos: Ahogyan én láttam (Visszaemlékezések), München: Aurora Kiadó, 1981. ISBN 978-963-07-5406-4
Géza Lakatos: As I saw it: the tragedy of Hungary. Universe Publishing, Englewood (New Jersey) 1993. ISBN 978-0-935484-16-8.
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b c János Fercsey: vitéz lófő csíkszentsimoni Lakatos Géza. vitezirend.co.hu. [dostęp 2016-09-12]. (węg.).
- ↑ Peter Gosztony, Das Stalingrad der Ungarn, „Die Zeit”. Jg. 48, Nr. 2, 1993, ISSN 0044-2070, s. 62.
- ↑ a b c d e Tibor Temesvári: Lakatos Géza miniszterelnök kalvariaja. histriamozaik.atw.hu. [dostęp 2016-09-13]. (węg.).
- ↑ a b c d Attilla Ótott Kovács: Die ungarischen Inhaber des Ritterkreuzes des Eisernen Kreuzes. Scherzers Militaer-Verlag, 2006, s. 69–70. ISBN 978-3-938845-02-8.
Bibliografia, literatura
[edytuj | edytuj kod]- Wacław Felczak, Historia Węgier Wrocław, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1983, ISBN 83-04-01028-3.
- Premierzy Węgier
- Węgierscy generałowie
- Odznaczeni Krzyżem Rycerskim
- Odznaczeni Krzyżem Zasługi Wojskowej
- Odznaczeni Krzyżem Żelaznym
- Odznaczeni Orderem Korony Żelaznej
- Odznaczeni Orderem Vitéza
- Odznaczeni Orderem Zasługi (Węgry)
- Odznaczeni Medalem Pamiątkowym Wojny (Węgry)
- Odznaczeni Medalem z Koroną
- Odznaczeni Medalem Zasługi Wojskowej Signum Laudis
- Ludzie urodzeni w Budapeszcie
- Urodzeni w 1890
- Zmarli w 1967