Sylvia Plath
![]() Sylvia Plath (przed 1963) | |
Data i miejsce urodzenia |
27 października 1932 |
---|---|
Data i miejsce śmierci |
11 lutego 1963 |
Narodowość | |
Język | |
Dziedzina sztuki | |
Epoka |
konfesyjny |
Ważne dzieła | |
![]() |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4b/Home_of_Sylvia_Plathda1afcfb2_o.jpg/220px-Home_of_Sylvia_Plathda1afcfb2_o.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/29/Newnham_College%2C_Cambridge.jpg/220px-Newnham_College%2C_Cambridge.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1d/23_Fitzroy_Road%2C_London_-_Sylvia_Plath_-_W.B._Yeats.jpg/220px-23_Fitzroy_Road%2C_London_-_Sylvia_Plath_-_W.B._Yeats.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a8/Sylvia_Plath_grave.jpg/220px-Sylvia_Plath_grave.jpg)
Sylvia Plath (ur. 27 października 1932 w Bostonie, zm. 11 lutego 1963 w Londynie) – amerykańska poetka, pisarka i autorka krótkich opowiadań. Współcześnie znana m.in. dzięki na poły autobiograficznej powieści Szklany klosz. Jej poezja należy do nurtu poezji konfesyjnej. Sylvia Plath jest przy tym jedną z czołowych postaci kierunku w literaturze lat 50. i 60. XX wieku, określanego mianem Konfesjonalistów (ang. Confessionalist)[1], do którzych także zalicza się jej przyjaciółkę Anne Sexton jak i Roberta Lowella oraz W.D. Snodgrassa.
Życiorys
Sylvia Plath urodziła się w dzisiejszej bostońskiej dzielnicy Jamaica Plain jako córka pochodzącego z Grabowa koło Poznania w Cesarstwie Niemieckim Otto Platha i Aurelii z d. Schober, Austriaczki z pochodzenia. Już od lat dziecinnych wykazywała niezwykły talent poetycki, publikując swój pierwszy wiersz w wieku 8 lat w dziale dziecięcym gazety Boston Herald. W tym okresie zmarł jej ojciec, profesor college’u, a zarazem pszczelarz.
W wieku 11 lat Sylvia Plath dostała swój pierwszy dziennik od matki. Od tej pory regularnie pisała dzienniki do końca życia.
W sierpniu 1950 Sylvia Plath opublikowała w magazynie dla dziewcząt Seventeen swój pierwszy utwór fabularny, a w gazecie The Christian Science Monitor ukazał się jej pierwszy dojrzały wiersz.
Po ukończeniu drugiego roku w ekskluzywnym college’u dla kobiet Smith College w Northampton (Massachusetts), Plath odbyła staż w redakcji czasopisma Mademoiselle. Po ukończeniu stażu, otrzymała odmowę przyjęcia na seminarium pisania w Harvardzie. W tym czasie chorowała na zaburzenia depresyjne. Po powrocie do domu miała pierwszą próbę samobójczą wczołgując się pod werandę i zażywając tabletki nasenne. Ten okres swego życia opisała w autobiograficznej powieści Szklany klosz (1963, The Bell Jar, wyd. polskie 1975). Po tej próbie samobójczej Plath podjęła leczenie w prywatnym szpitalu psychiatrycznym McLean Hospital w Belmont koło Bostonu pod okiem dr Ruth Barnhouse Beuscher.
W 1955 Sylvia Plath wyjechała jako stypendystka Fulbrighta na studia do Anglii w Newnham College, część Cambridge University. 25 lutego 1956 tam poznała na przyjęciu poetę Teda Hughesa, którego poślubiła niespełna cztery miesiące pózniej, 16 czerwca 1956. Głęboko zainteresowali się zjawiskami nadprzyrodzonymi i używali tabliczek ouija[2].
Wraz z mężem wiele podróżowała m.in. do Francji oraz Hiszpanii. W wakacje 1959 Sylvia Plath i Ted Hughes podróżowali przez Amerykę Północną. Para mieszkała w Cambdridge oraz w Londynie, a latem 1957 przeprowadzilła się do USA, gdzie najpierw mieszkała w Northampton (Massachusetts), a potem od 1958 w Bostonie, przy 9 Willow Street. Podczas czasu w Northampton Sylvia Plath wykładała literaturę angielską na Smith College. W grudniu Sylvia Plath i Ted Hughes zdecydowali wrócić do Anglii, gdzie zamieszkali w Londynie, przy 3 Chalcot Square.
W lutym 1960 Plath podpisała umowę na wydanie swojego pierwszego tomiku poezji Kolos (The Colossus) w wydawnictwie Heinemanna.
1 kwietnia 1960 Sylvia Plath urodziła pierwsze z dwójki dzieci, Friedę Hughes, a w lipcu małżonkowie kupili spory dom Court Green w North Tawton w hrabstwie Devon, którego hipotekę spłacili w grudniu 1961. Ich syn Nicholas Hughes urodził się 17 stycznia 1962.
Maj 1962 był początkiem końca małżeństwa Sylvii Plath i Teda Hughesa, który rozpoczął romans z zaprzyjaźnioną Assią Wevill z którą przebywał w związku po śmierci Plath. Kilka lat później (23 marca 1969) Wevill popełniła samobójstwo w identyczny sposób, jak Sylvia Plath, także zagazowując swoją i Hughesa czteroletnią córkę Shurę.
Pod koniec 1962 doszło między małżonkami do separacji; w grudniu Plath przeniosła się z dwojgiem dzieci (Friedą i Nicholasem) ze wspólnego domu w hrabstwie Devon do Londynu. Zamieszkała w domu po W.B. Yeatsie, za rogiem od Chalcot Square. Bardzo ciężka dla niej okazała się zima 1962/63. W okresie jesienno-zimowym Plath napisała swoje najlepsze wiersze m.in. „Tatusia”, „Ukłucia”, „Kobietę Łazarz”, „Ariel”, „Kurierów”, „Mistyczkę” i ostatni wiersz „Krawędź”. 14 stycznia 1963 ukazała się powieść Szklany Klosz. Poetka brała wówczas leki przeciwdepresyjne. Schorowana Sylvia Plath popełniła samobójstwo przez zatrucie gazem. Dzieci zamknęła w dobrze wentylowanym pokoju, zostawiając im śniadanie. Została pochowana na cmentarzu w Heptonstall, w hrabstwie West Yorkshire w Anglii.
Ariel oraz inne tomy jej poezji zostały wydane pośmiertnie. Poezje zebrane (The Collected Poems) z 1981 roku zostały nagrodzone w 1982 roku Nagrodą Pulitzera. W 2000 ukazał się kompletny zbiór istniejących dzienników Sylvii Plath obejmujący dwanaście ostatnich lat jej życia, a w 2017 i 2018 dwa tomy listów pisanych przez poetkę od 1940-1963.
Twórczość
Poezja
- The Colossus (1960)
- Ariel (1965)
- Crossing the Water (1971)
- Winter Trees (1972)
- The Collected Poems (1981), Nagroda Pulitzera w 1982 r.
- Ariel: The Restored Edition: A Facsimile of Plath's Manuscript, Reinstating Her Original Selection and Arrangement (2005)
Przekładów wierszy Sylvii Plath na język polski dokonali: Teresa Truszkowska, Ewa Fiszer, Julia Hartwig, Jan Rostworowski, Zbigniew Herbert.
Proza
- Szklany klosz (1963), pod ps. Victoria Lucas, ISBN 83-86530-69-3
- Listy do domu (1975)
- Johnny Panic and the Bible of Dreams (1977), Upiorny Jaś i Biblia Snów & Pośród trzmieli, Zysk i S-ka
- The Journals of Sylvia Plath (1982)
- The Magic Mirror (1989)
- The Unabridged Journals of Sylvia Plath (2000), red. Karen V. Kukil, Dzienniki 1950-1962, Prószyński i S-ka ISBN 83-7337-739-5
- Letters of Sylvia Plath Volume I: 1940-1956 (2017), red. Karen V. Kukil i Peter K. Steinberg
- Letters of Sylvia Plath Volume II: 1956 – 1963 (2018), red. Karen V. Kukil i Peter K. Steinberg
- Mary Ventura and The Ninth Kingdom (2019)
- The Collected Prose of Sylvia Plath (2024), red. Peter K. Steinberg
Twórczość dla dzieci
- The Bed Book (1976)
- The It-Doesn't-Matter Suit, Garnitur na każdą okazję (1996), Wydawnictwo: Dwie Siostry ISBN 978-83-6085-007-7
- Collected Children’s Stories (Anglia, 2001)
- Mrs. Cherry’s Kitchen (2001)
Biografie
Wybór biografii:
- Edward Butscher: Sylvia Plath: Method and Madness (1976)
- Linda Wagner-Martin: Sylvia Plath: A Biography (1987)
- Anne Stevenson: Bitter Fame. A Life of Sylvia Plath (1989)
- Paul Alexander: Rough Magic: A Biography of Sylvia Plath (1991)
- Ronald Hayman: Death and Life of Sylvia Plath (1991)
- Janet Malcolm: Milcząca kobieta (1992), Zysk i S-Ka, ISBN 978-83-7150-215-6
- Erica Wagner: Sylvia Plath i Ted Hughes (2000), Wydawnictwo Literackie ISBN 83-08-03505-1
- Diane Middlebrook: Jej mąż. Ted Hughes i Sylvia Plath (2003), Wydawnictwo Literackie ISBN 83-08-03690-2
- Yehuda Koren, Eilat Negev: Femme fatale. Życie i tragiczna śmierć Assi Wevill, rywalki Sylvii Plath (2008), Wydawnictwo Videograf II ISBN 978-83-7183-585-8
- Carl Rollyson: American Isis: The Life and Art of Sylvia Plath (2013)
- Andrew Wilson: Mad Girl's Love Song: Sylvia Plath and Life Before Ted (2013)
- Elizabeth Winder: Sylvia Plath w Nowym Jorku. Lato 1953 (2013), Marginesy ISBN 978-83-6470-037-8
- Carl Rollyson: Ostatnie dni Sylvii Plath. Biografia (2020), Prószyński i S-ka ISBN 978-83-8234-058-7
- Heather Clark: Red Comet: The Short Life and Blazing Art of Sylvia Plath (2020), nominowana do Nagrody Pulitzera
Powieśći biograficzne o ostatnich miesiącach życia Sylvii Plath:
- Kate Moses[3]: Przezimowanie (2003), Świat Książki ISBN 978-83-7391-656-2
- Elin Cullhed: Euforia. Powieść o Sylvii Plath (2021), Książnica ISBN 978-83-271-6228-1
Film
W 2003 powstał film fabularny Sylvia z Gwyneth Paltrow w roli głównej, który opowiada o życiu Sylvii Plath od chwili jej spotkania z Tedem Hughesem do samobójczej śmierci, przy czym koncentrował się na jej problemach małżeńskich.
Przypisy
- ↑ Podobnym terminem określa się późniejsze poezje Anne Sexton, Roberta Lowella czy Allena Ginsberga.
- ↑ Sylvia Plath's Spirit Guide | Academy of American Poets [online], poets.org [dostęp 2024-06-25] (ang.).
- ↑ Informacje o angielskiej wersji Przezimowania ze strony internetowej Kate Moses, [1]. (ang.)
Linki zewnętrzne
- Artykuł z serii „ Porterty kobiet” poświęcony Sylvi Plath, „Wysokie obcasy” 2001(pol.)
- Sylvia Plath (wł.)
- PlathOnline (ang.)
- Sylvia Plath Forum (ang.)
- Sylvia Plath (pol.)
- PLATH Sylwia: bibliografia podmiotowo-przedmiotowa, Oprac. Bożena Lewandowska przy współpracy Marty Boszczyk, listopad 2002 r.. pbw.kielce.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2007-07-01)].
- Peter K. Steinberg - A celebration, this is: A website for Sylvia Plath
- ISNI: 0000000368638126, 0000000121214196, 0000000368638118
- VIAF: 14775269, 3391159248345604870002, 8046159248530104870006
- LCCN: n79032880
- GND: 118594877
- NDL: 00452936
- LIBRIS: c9prsl8w59vcj9m
- BnF: 119200170
- SUDOC: 027338363
- SBN: CFIV035413
- NLA: 35608245
- NKC: jn19990006589
- DBNL: plat010
- BNE: XX1642346
- NTA: 068467338
- BIBSYS: 90051182
- CiNii: DA00994989
- Open Library: OL4327652A
- PLWABN: 9810631732705606
- NUKAT: n94001174
- OBIN: 37855
- J9U: 987007266528305171
- PTBNP: 41606
- CANTIC: a11788513
- LNB: 000008707
- NSK: 000014648
- CONOR: 38514531
- BNC: 000195826
- ΕΒΕ: 75386
- BLBNB: 000328888
- KRNLK: KAC199621824
- LIH: LNB:V*264342;=BH