Matylda Walter
Data i miejsce urodzenia |
1880 |
---|---|
Data i miejsce śmierci |
24 listopada 1973 |
Zawód, zajęcie |
ekonomistka, dietetyczka, działaczka społeczna, antropozofka |
Odznaczenia | |
![]() |
Matylda (Mada) Walter (ur. 1891 we Lwowie, zm. 24 listopada 1973 w Warszawie) – polska przedsiębiorczyni, działaczka społeczna na rzecz Żydów w okupowanej Polsce[1], Sprawiedliwa wśród Narodów Świata[2].
Życiorys
[edytuj | edytuj kod]Rodzina
[edytuj | edytuj kod]Jej ojciec Władysław Zontak był przyrodnikiem. Założył m.in. Muzeum Przyrodniczo-Etnograficzne we Lwowie. Matka Józefa z Pawulskich prowadziła zakład dietetyczny w Rymanowie. Ojciec zaszczepił w Madzie pasję do nauk przyrodniczych (w szczególności balneologii). Matka nauczyła ją prowadzić biznes.
Poślubiła Edmunda Waltera, z którym miała synów Roberta i Ryszarda.
W 1927 mieszkała przy ul. Złotej 56, co potwierdzają dokumenty Polskiego Towarzystwa Antropozoficznego[3].
Wykształcenie i praca zawodowa
[edytuj | edytuj kod]Ukończyła medycynę w Zurychu. Następnie studiowała na innych uniwersytetach w całej Europie. Otrzymała tytuł doktorski.
Po powrocie do Polski zaczęła wykładać w Szkole Pielęgniarstwa Polskiego Czerwonego Krzyża. We Lwowie założyła Syndykat Ekonomiczny, w Wiedniu Handelssyndikat, w Warszawie Syndykat Handlowy. Należała do niezależnego Koła „Słowacki” w Warszawie. W międzyczasie pisała prace naukowe i zachęcała do prowadzenia zdrowego stylu życia. Była zwolenniczką wegetarianizmu – praktykowała go i na jego temat pisała[3].
W przededniu II wojny światowej założyła w Warszawie przy ul. Nowy Świat centrum dietetyczno-kosmetyczne. Połączone było z jadłodajnią i pijalnią soków roślinnych. Opracowała plan żywienia żołnierzy dla Ministerstwa Spraw Wojskowych. Szkoła Zdrowia, o której marzyła, gdzie uczyć się mieli chcący leczyć żywieniem, miała zostać otwarta 1 września 1939[4].
Salon piękności
[edytuj | edytuj kod]Na początku 1942 otworzyła salon piękności przy ul. Marszałkowskiej w Warszawie. Miało to związek z przewidywaną już wówczas akcją likwidacji getta. Był to zakład kosmetyczny, do którego mógł wejść każdy, ale poza zwykłą działalnością Mada Walter pomagała w głównej mierze żydowskim dziewczynom (czasem i mężczyznom). Za pomocą makijażu zmieniała rysy ich twarzy, tak żeby nie były one podobne do tych charakterystycznych – żydowskich. Zalecała, by kobiety zawsze czesały włosy do tyłu, odsłaniając czoło, gdyż to dodawało im aryjskości[5]. Mówiła, jak się ubierać, malować, a nawet jakich gestów unikać, by nie zwracać na siebie uwagi. Uczyła, jak iść z wyprostowanymi plecami i patrzeć Niemcom prosto w twarz, a swoje nauki argumentowała tym, że to strach w oczach najczęściej zdradzał uciekinierów z getta. Prowadziła kursy gotowania potraw wielkanocnych, pieczenia wieprzowiny czy przyrządzania smalcu, ponieważ uważała, że wiedza o najdrobniejszych szczegółach może uratować życie[6].
Mada Walter uczyła również kobiety zasad wiary katolickiej, na co składały się nauka modlitw, nauka zachowania podczas mszy i uroczystości kościelnych takich jak ślub czy pogrzeb. Wykładała Biblię i przekazywała najważniejsze nauki Chrystusa. Wychodziła z założenia, że lepiej nauczyć więcej niż mniej, gdyż to idealny kamuflaż.
Przy pomocy chrześcijańskich chirurgów organizowała zabiegi przywracania napletków mężczyznom oraz operacje zmniejszania nosów[6].
Perfekcyjnie opanowała język niemiecki. W swoim pamiętniku przyznała, że nie mogła zrozumieć, dlaczego ktoś jej dziękował i podziwiał to, co robiła. Mówiła, że cierpienie innych ludzi traktuje jak własne. Swoje czyny skomentowała takimi słowami: Przypisywanie mi bohaterstwa z tytułu nieustannego narażania życia jest niestety mylnym sądem. Po prostu działałam podświadomie, niejako egoistycznie, odczuwając cierpienie innych jako swoje własne[7].
Upamiętnienie
[edytuj | edytuj kod]W Jerozolimie na Wzgórzu Pamięci znajduje się Aleja Sprawiedliwych, gdzie zasadzane są młode drzewa. Każde z nich opatrzone jest tabliczką z nazwiskiem osoby, która w czasach Holocaustu ratowała niewinnych. Jest wśród nich Mada Walter, która wraz z mężem Edmundem w 1978 otrzymała tytuł Sprawiedliwej wśród Narodów Świata.
W 2019 Maria Paszyńska opublikowała Instytut Piękności, książkę poświęconą Madzie Walter[7].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Tadeusz Epsztein , Inwentarz Archiwum Wydziału Opieki Społecznej Centralnego Komitetu Żydów w Polsce 1944-1950 [online], Sygn. 303/VIII, 1998 [dostęp 2020-05-18] [zarchiwizowane z adresu 2019-07-18] .
- ↑ Lista Yad Vashem | Polscy Sprawiedliwi [online], sprawiedliwi.org.pl [dostęp 2020-05-18] .
- ↑ a b Walter Matylda [online], www.tradycjaezoteryczna.ug.edu.pl [dostęp 2020-05-27] .
- ↑ Instytut piękności [online], niedziela.pl [dostęp 2020-05-27] (pol.).
- ↑ Instytut Piękności – tu ratowano skazane na zagładę Żydówki [online], wpolityce.pl [dostęp 2020-05-17] .
- ↑ a b Makijażem tuszowała semickie rysy, uratowała kilkudziesięciu Żydów [online], OnetKobieta, 24 marca 2020 [dostęp 2020-05-17] (pol.).
- ↑ a b Maria Paszyńska , Instytut Piękności, Pascal, 2019 .