Uppsala
![Ziemia](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e9/Geographylogo.svg/20px-Geographylogo.svg.png)
![]() Widok na katedrę w Uppsali | |||
| |||
Państwo | |||
---|---|---|---|
Region | |||
Gmina | |||
Powierzchnia |
43,01[1] km² | ||
Populacja (2018) • liczba ludności • gęstość |
|||
Nr kierunkowy |
(+46) 18 | ||
Kod pocztowy |
751 70 - 757 59 | ||
Położenie na mapie regionu Uppsala ![]() | |||
Położenie na mapie Szwecji ![]() | |||
![]() | |||
Strona internetowa |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/00/Uppsala_by_air_17-Apr-2009.jpg/240px-Uppsala_by_air_17-Apr-2009.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e2/Karta_%C3%B6ver_Uppsala%2C_1920%2C_Nordisk_familjebok.jpg/240px-Karta_%C3%B6ver_Uppsala%2C_1920%2C_Nordisk_familjebok.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0e/Fyris_River_1988_Uppsala.jpg/240px-Fyris_River_1988_Uppsala.jpg)
Uppsala, Östra Aros do XIII wieku[2] – miasto (tätort)[a] w Szwecji, w prowincji historycznej (landskap) Uppland. Siedziba władz (residensstad) regionu administracyjnego (län) Uppsala. Ośrodek administracyjny (centralort) gminy Uppsala. Do 1970 roku Uppsala miała administracyjny status miasta.
Od 1164 roku Uppsala stanowi centrum kościelne Szwecji. Jest siedzibą arcybiskupa Uppsali, zwierzchnika ewangelicko-luterańskiego Kościoła Szwecji oraz biskupa i władz diecezjalnych diecezji Uppsali. Założony w 1477 roku Uniwersytet w Uppsali jest najstarszą uczelnią wyższą w Skandynawii.
Czwarte pod względem zaludnienia, po Sztokholmie, Göteborgu i Malmö, miasto Szwecji. W 2015 roku Uppsala liczyła 149 245 mieszkańców[3].
Położenie
Uppsala leży 70 km na północ od Sztokholmu i około 35 km na północ od lotniska Arlanda. Miasto leży na obu brzegach rzeki Fyrisån, około 8 km w górę od jej ujścia do Ekoln, zatoki jeziora Melar (szw. Mälaren), poniżej, a częściowo w ramach pasma wzgórz Uppsalaåsen. Od wschodu do miasta przylega droga E4[4].
Historia
W czasach przedhistorycznych obecna Gamla Uppsala (stara Uppsala), znajdująca się na północ od Uppsali, była siedzibą królów, a także centrum kultu pogańskiego z ogromną świątynią w Uppsali. Dlatego właśnie tutaj ustanowiono pierwsze szwedzkie arcybiskupstwo. W dalszych latach, w związku ze zmianą biegu pławnych wód, miasto stopniowo przeniosło się na obecne miejsce.
Katedra w Uppsali zbudowana w stylu gotyckim jest, ze swoimi wieżami sięgającymi 118,7 m[5], największą budowlą sakralną w Skandynawii. Jest ona miejscem koronacji i spoczynku królów szwedzkich. W tej świątyni pochowana jest m.in. królewna Polska i królowa Szwecji Katarzyna Jagiellonka, żona króla Szwecji Jana III Wazy, matka Zygmunta III Wazy. Nad jej nagrobkiem znajduje się herb Rzeczypospolitej, a na ścianie powyżej znajduje się fresk wyobrażający Kraków. W katedrze tej znajdują się dwa ogromne dzwony zrabowane przez Szwedów w 1703 z Polski (z Torunia) podczas wojny północnej, jeden z nich jest obecnie największym dzwonem w Szwecji (odlany w 1601 r.) - tzw. Thornan.
W Uppsali znajduje się założony w roku 1477 najstarszy uniwersytet w całej Skandynawii. W mieście przez wiele lat żył Karol Linneusz – w dzisiejszych czasach wciąż można zwiedzać jego dom i ogród. W Uppsali znajduje się też XVI-wieczny zamek królewski. Miasto było poważnie zniszczone w pożarze z roku 1702. Pamiątki historyczne i kulturalne zostały utracone również, podobnie jak w wielu innych szwedzkich miastach, w wyniku wyburzeń jakich dokonano w latach 60 i 70 XX wieku. Mimo braku zrozumienia w tych czasach dla wartości starszych budynków wciąż w mieście pozostało wiele historycznych budowli, szczególnie w zachodniej części miasta.
Demografia
Uppsala jest czwartym co do wielkości miastem w Szwecji i siódmym co do gęstości zaludnienia (2015)[3]. Powierzchnia miasta (miejscowości, szw. tätort) według SBC Statistiska centralbyrån wynosiła 4767 ha w 2005 roku (gęstość zaludnienia – 3201 mk./km²), a 4877 ha w 2010 roku (3412 mk./km²)[3][6][b].
Liczba ludności tätortu Uppsala w latach 1960–2015[7]:
Polityka
Historycznie Uppsala stanowi centrum konserwatyzmu i liberalizmu, czerpiących swoje ideologiczne podłoże z ruchu umysłowego na Uniwersytecie.
W latach 2002–2006 miasto było rządzone przez socjaldemokratów, Partię Lewicy i Zielonych.
Po wyborach w 2006 r. rządziła miastem koalicja składająca się z czterech partii: konserwatywnej Umiarkowanej Partii Koalicyjnej (szw. Moderata Samlingspartiet), Ludowej Partii Liberałów (szw. Folkpartiet Liberalerna), Partii Centrum (szw. Centerpartiet) i Chrześcijańskiej Demokracji (szw. Kristdemokraterna).
W bieżącej kadencji od 2014 miastem rządzi koalicja socjaldemokratów, Zielonych i Partii Lewicy[8].
Gospodarka
Obecnie Uppsala ma wysoką pozycję w badaniach medycznych i pełni wiodącą rolę w przemyśle biotechnologicznym. Ponadto w mieście rozwinął się przemysł poligraficzny, spożywczy, maszynowy, środków transportu, ceramiczny oraz odzieżowy[9].
- Pharmacia
- Fresenius
- Slotts
- Lindvalls kaffe
Edukacja
- Uniwersytet w Uppsali – najstarszy w Skandynawii
- Szwedzki Uniwersytet Nauk Rolniczych (Sveriges Lantbruksuniversitet)
Herb
Najstarszy ślad stosowania przez Uppsalę postaci lwa w herbie pochodzi z roku 1737, kiedy to użyto jej na pieczęciach miasta. Wzór widoczny na stronie pochodzi z roku 1943, obecnie jest używany obraz o bardziej syntetycznej postaci oficjalnie nadany w roku 1986.
Interesujące miejsca
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e9/Botaniska_tr%C3%A4dg%C3%A5rden%2C_Uppsala_II.jpg/240px-Botaniska_tr%C3%A4dg%C3%A5rden%2C_Uppsala_II.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/10/Uppsala_slott_as_seen_from_the_botanical_garden.jpg/240px-Uppsala_slott_as_seen_from_the_botanical_garden.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2a/Uppsala_centralstation.jpg/240px-Uppsala_centralstation.jpg)
- Katedra w Uppsali
- Uniwersytet w Uppsali
- Muzeum Gustavianum
- Zamek królewski – wewnątrz m.in. muzeum sztuki
- Ogród botaniczny
- Park Uniwersytecki z kamieniami runicznymi
- Muzeum Ewolucji
- Muzeum Upplandu
- Muzeum historii medycyny
- Dom Filonka Bezogonka (szw. Pelle Svanslös Hus) – muzeum bohatera serii książek dla dzieci (zlikwidowane 2013)[10]
- Dom Brora Hjortha – muzeum poświęcone twórczości szwedzkiego artysty
- Muzeum Linneusza w domu, w którym mieszkał
- Ogród Linneusza (szw. Linnéträdgården) – rekonstrukcja XVIII-wiecznego ogrodu botanicznego
- Muzeum przyrodnicze Biotopia
- Muzeum Pokoju (szw. Fredsmuseum) – wystawy dotyczące wojny i pokoju
Sport
- Almtuna IS – klub hokeja na lodzie
- Storvreta IBK – klub unihokeja
Osoby związane z Uppsalą
- Z tym tematem związana jest kategoria:
Uwagi
Przypisy
- ↑ a b c Statistiska tätorter 2018; befolkning, landareal, befolkningstäthet. Statistikmyndigheten SCB, 2020-03-20. [dostęp 2020-09-08]. [zarchiwizowane z tego adresu (2020-03-24)]. (szw.).
- ↑ John Everett-Heath: The Concise Dictionary of World Place Names. Oxford University Press, 7 gru 2017. ISBN 978-0-19-255646-2.
- ↑ a b c SCB Statistiska centalbyrån: Tätorter 2015 Befolkning och arealer [online] [dostęp 2016-10-28] [zarchiwizowane z adresu 2018-02-19] (szw.).
- ↑ Mapa - Uppsala karta, Uppsala: Uppsala kommun, 2015 .
- ↑ Uppsala domkyrka: Uppsala domkyrka. [dostęp 2010-03-23]. (szw.).
- ↑ SBC Statistiska centralbyrån: Landareal, folkmängd och invånartäthet (inv/km2), per tätort 2005 och 2010 [online] [dostęp 2016-10-28] [zarchiwizowane z adresu 2016-03-03] (szw.).
- ↑ Statistiska centralbyrån: Landareal per tätort, folkmängd och invånare per kvadratkilometer. Vart femte år 1960 - 2015. [dostęp 2016-12-14]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-01-20)]. (szw.).
- ↑ Oficjalna strona miasta
- ↑ Uppsala, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2021-08-26] .
- ↑ Pelle Svanslös hus stängs, UNT 19.08.2013 http://www.unt.se/kultur-noje/pelle-svanslos-hus-stangs-2554197.aspx [dostęp 05.10.2016]
Zobacz też
- Gamla Uppsala
- Diecezja Uppsali
- Świątynia w Uppsali
- Upsala Nya Tidning – lokalna gazeta Uppsali
Linki zewnętrzne
- Uppsala – oficjalna strona regionu
- Destination Uppsala - strona turystyczna
- Upsala Nya Tidning – lokalna gazeta