Alstom Citadis 100: Różnice pomiędzy wersjami
[wersja przejrzana] | [wersja przejrzana] |
malowanie |
Znaczniki: Z urządzenia mobilnego Z wersji mobilnej (przeglądarkowej) |
||
(Nie pokazano 41 wersji utworzonych przez 20 użytkowników) | |||
Linia 1: | Linia 1: | ||
{{wyróżnienie|DA}} |
|||
{{Dobry Artykuł}} |
|||
{{Tramwaj infobox |
{{Tramwaj infobox |
||
|nazwa = Alstom Citadis 100 |
|nazwa = Alstom Citadis 100{{r|Atlas-116Nd|Atlas-NGd99|SK-2000-09|TramwajeGórnośląskie}} |
||
|grafika = Alstom Citadis 100 nr 800 Katowice.JPG |
|grafika = Alstom Citadis 100 nr 800 Katowice.JPG |
||
|opis = Citadis 100 w [[Tramwaje w Katowicach|Katowicach]] |
|opis grafiki = Citadis 100 w [[Tramwaje w Katowicach|Katowicach]] |
||
| |
|alt grafiki = |
||
| |
|państwo = |
||
|producent = [[Alstom Konstal]] |
|||
|okres produkcji = 1999-2001 |
|||
|miejsce produkcji = [[Chorzów]] |
|miejsce produkcji = [[Chorzów]] |
||
| |
|premiera = 1999 |
||
| |
|lata produkcji = 1999-2001 |
||
| |
|liczba członów = 3 |
||
| |
|długość = 24 050 ÷ 26 600 mm |
||
| |
|szerokość = |
||
| |
|wysokość = |
||
|masa = 28 000 ÷ 30 000 kg |
|||
⚫ | |||
|rozstaw szyn = |
|||
|% niskiej podłogi = 70 ÷ 73 |
|||
| |
|rozstaw osi = 1800 ÷ 1900 mm |
||
|układ osi = |
|||
|miejsca siedzące = 34 ÷ 49 |
|||
| |
|średnica kół = |
||
| |
|moc silników = 4 × 120 ÷ 140 kW |
||
| |
|typ silników = |
||
| |
|napięcie zasilania = |
||
|v.max = 80 km/h |
|||
|uwagi = źródło: {{r|Atlas-116Nd|Atlas-NGd99|SK-2000-09|TramwajeGórnośląskie}} |
|||
| |
|przyspieszenie = |
||
|liczba miejsc siedzących = 34 ÷ 49 |
|||
|liczba miejsc ogółem = |
|||
|niskopodłogowość = 70 ÷ 73% |
|||
⚫ | |||
|commons = Category:Alstom Citadis 100 |
|||
}} |
}} |
||
'''Alstom Citadis 100''' – dwie serie [[tramwaj niskopodłogowy|tramwajów niskopodłogowych]] z rodziny [[Alstom Citadis|Citadis]], produkowane w [[Alstom Konstal|chorzowskim zakładzie Alstomu]] w latach |
'''Alstom Citadis 100''' – dwie serie [[tramwaj niskopodłogowy|tramwajów niskopodłogowych]] z rodziny [[Alstom Citadis|Citadis]], produkowane w [[Alstom Konstal|chorzowskim zakładzie Alstomu]] w latach 1999–2001. Powstało łącznie 21 sztuk, które są eksploatowane w [[Tramwaje w Gdańsku|Gdańsku]] (4 sztuki) i [[Tramwaje w Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii|Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii]] (17 sztuk). |
||
== Historia == |
== Historia == |
||
W 1995 [[Alstom Konstal|Konstal]] wyprodukował pierwszy |
W 1995 [[Alstom Konstal|Konstal]] wyprodukował pierwszy [[tramwaj]] posiadający fragment [[Tramwaj niskopodłogowy|niskopodłogowy]] (około 25%) – dwuczłonowy [[Konstal 112N|112N]]. Powstał jeden egzemplarz, który został sprzedany [[Tramwaje w Warszawie|Warszawie]]{{r|SK-2012-04}}. W 1997 roku Konstal wyprodukował kolejny model tramwaju częściowo niskopodłogowego (około 15%) – trójczłonowy [[Konstal 114Na|114Na]]{{r|SK-1997-04}}. Powstały dwie sztuki, które zostały sprzedane do [[Tramwaje w Gdańsku|Gdańska]]{{r|Atlas-114Na}}. |
||
W 1998 roku Konstal we współpracy z [[Tramwaje Warszawskie|Tramwajami Warszawskimi]] opracował kolejne [[prototyp]]y tramwajów niskopodłogowych – jedną sztukę [[Konstal 116N|116N]] i dwie sztuki [[Konstal 116N|116Na]]{{r|TTS-1998-03|Atlas-116N}}. W latach |
W 1998 roku Konstal we współpracy z [[Tramwaje Warszawskie|Tramwajami Warszawskimi]] opracował kolejne [[prototyp]]y tramwajów niskopodłogowych – jedną sztukę [[Konstal 116N|116N]] i dwie sztuki [[Konstal 116N|116Na]]{{r|TTS-1998-03|Atlas-116N}}. W latach 1998–2000 powstało 26 sztuk seryjnych 116Na/1. Tramwaje te składały się z trzech członów i posiadały około 60% niskiej podłogi{{r|Atlas-116N|Atlas-116Na/1}}. |
||
Bazując na doświadczeniach z produkcji wyżej wymienionych tramwajów, a w szczególności pojazdów typu 116Na, Alstom Konstal opracował nową rodzinę tramwajów – Citadis 100, która została przygotowana z myślą o rynku polskim{{r|Atlas-NGd99}} (w 1997 roku Konstal został przejęty przez francuski koncern [[Alstom]]{{r|TramwajeGórnośląskie}}). |
Bazując na doświadczeniach z produkcji wyżej wymienionych tramwajów, a w szczególności pojazdów typu 116Na, Alstom Konstal opracował nową rodzinę tramwajów – Citadis 100, która została przygotowana z myślą o rynku polskim{{r|Atlas-NGd99}} (w 1997 roku Konstal został przejęty przez francuski koncern [[Alstom]]{{r|TramwajeGórnośląskie}}). |
||
Linia 41: | Linia 46: | ||
{| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |
{| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |
||
! rowspan = 2 |
! rowspan = 2| Typ |
||
! rowspan = 2 |
! rowspan = 2| Długość |
||
! rowspan = 2 |
! rowspan = 2| Masa |
||
! rowspan = 2 |
! rowspan = 2| Liczba<br />i moc silników |
||
! colspan = 2 |
! colspan = 2| Miejsca<br />siedzące |
||
! rowspan = 2 |
! rowspan = 2| Układ<br />płatów drzwi |
||
! rowspan = 2 |
! rowspan = 2| Udział<br />niskiej podłogi |
||
! rowspan = 2 |
! rowspan = 2| |
||
|- |
|- |
||
! 1 |
! 1 |
||
Linia 61: | Linia 66: | ||
| 1-2-2-2-2-1 |
| 1-2-2-2-2-1 |
||
| 70% |
| 70% |
||
| |
|{{r|Atlas-NGd99|SK-2000-09}} |
||
|- |
|- |
||
| 116Nd |
| 116Nd |
||
Linia 71: | Linia 76: | ||
| 2-2-2-2 |
| 2-2-2-2 |
||
| 73% |
| 73% |
||
| |
|{{r|TramwajeGórnośląskie|SK-2000-09}} |
||
|} |
|} |
||
=== Wózki === |
=== Wózki === |
||
Tramwaje są oparte na dwóch [[Wózek (kolejnictwo)|wózkach]] napędowych pod członami skrajnymi oraz jednym wózku tocznym pod członem środkowym. Wózki napędowe do Citadisów 100 zostały wyprodukowane w zakładach [[Linke-Hofmann-Busch]] w [[Salzgitter]], takie same wózki Alstom montował wcześniej w tramwajach [[Citadis 200]] dla [[Tramwaje w Magdeburgu|Magdeburga]]. Wózki toczne zostały wyprodukowane w [[Chorzów|Chorzowie]]{{r|SK-2000-09|Atlas-NGd99|Atlas-116Nd}}. |
Tramwaje są oparte na dwóch [[Wózek (kolejnictwo)|wózkach]] napędowych pod członami skrajnymi oraz jednym wózku tocznym pod członem środkowym. Wózki napędowe do Citadisów 100 zostały wyprodukowane w zakładach [[Linke-Hofmann-Busch]] w [[Salzgitter]], takie same wózki Alstom montował wcześniej w tramwajach [[Citadis 200]] dla [[Tramwaje w Magdeburgu|Magdeburga]]. Wózki toczne zostały wyprodukowane w [[Chorzów|Chorzowie]]{{r|SK-2000-09|Atlas-NGd99|Atlas-116Nd}}. |
||
Linia 81: | Linia 87: | ||
Dzięki obniżeniu wysokości podłogi w części wysokopodłogowej, okna w Citadisach 100 znajdują się na jednej linii. Część okien posiada górną małą część uchylną{{r|SK-2000-09}}. |
Dzięki obniżeniu wysokości podłogi w części wysokopodłogowej, okna w Citadisach 100 znajdują się na jednej linii. Część okien posiada górną małą część uchylną{{r|SK-2000-09}}. |
||
NGd99 i 116Nd posiadają przy drugich drzwiach wysuwany pomost, ułatwiający wjazd osób na wózkach inwalidzkich, który sterowany jest ze stanowiska motorniczego{{r|SK-2000-09}}. |
|||
Citadisy 100 posiadają zewnętrzne wyświetlacze pikselowe, pełniące rolę tablic kierunkowych{{r|SK-2000-02|TramwajeGórnośląskie}}. |
Citadisy 100 posiadają zewnętrzne wyświetlacze pikselowe, pełniące rolę tablic kierunkowych{{r|SK-2000-02|TramwajeGórnośląskie}}. |
||
Linia 91: | Linia 97: | ||
W części pasażerskiej NGd99 znajdują się 44 miejsca siedzące oraz stanowisko do mocowania wózków inwalidzkich{{r|SK-2000-09}}. Część pasażerska 116Nd posiada natomiast 22 normalne miejsca siedzące, 12 miejsc siedzących tzw. 1½ (o zwiększonej szerokości do 70 cm) oraz 2 stanowiska do mocowania wózków inwalidzkich. W pobliżu drzwi znajdują się wielofunkcyjne kolumny wyposażone w kasownik, hamulec bezpieczeństwa, przycisk otwierania drzwi, głośnik informacji pasażerskiej i kosz na śmieci{{r|SK-2000-09|TramwajeGórnośląskie}}. |
W części pasażerskiej NGd99 znajdują się 44 miejsca siedzące oraz stanowisko do mocowania wózków inwalidzkich{{r|SK-2000-09}}. Część pasażerska 116Nd posiada natomiast 22 normalne miejsca siedzące, 12 miejsc siedzących tzw. 1½ (o zwiększonej szerokości do 70 cm) oraz 2 stanowiska do mocowania wózków inwalidzkich. W pobliżu drzwi znajdują się wielofunkcyjne kolumny wyposażone w kasownik, hamulec bezpieczeństwa, przycisk otwierania drzwi, głośnik informacji pasażerskiej i kosz na śmieci{{r|SK-2000-09|TramwajeGórnośląskie}}. |
||
Stanowisko motorniczego w Citadisach 100, poza standardowym wyposażeniem, wyposażone jest w klimatyzację oraz komputer techniczny pokazujący na bieżąco podstawowe informacje o podzespołach{{r|SK-2000-09|TramwajeGórnośląskie}}. |
Stanowisko motorniczego w Citadisach 100, poza standardowym wyposażeniem, wyposażone jest w klimatyzację oraz komputer techniczny, pokazujący na bieżąco podstawowe informacje o podzespołach{{r|SK-2000-09|TramwajeGórnośląskie}}. |
||
=== Modernizacje === |
|||
W marcu 2016 [[Gdańskie Autobusy i Tramwaje|ZKM Gdańsk]] ogłosił przetarg na modernizację wszystkich 4 tramwajów{{r|IT-82941}}. Przetarg wygrał [[Modertrans Poznań|Modertrans]], który jako jedyny złożył ofertę{{r|IT-85804}} zmodernizowania wszystkich wozów do lipca 2017 za kwotę 1,75 mln zł za pojazd<ref>Maciej Dzwonnik [http://trojmiasto.wyborcza.pl/trojmiasto/7,35612,21697874,odnowiony-tramwaj-w-przedwojennym-malowaniu-wrocil-do-gdanska.html Odnowiony tramwaj w przedwojennym malowaniu wrócił do Gdańska].</ref>. Pod koniec maja w Gdańsku były 2 odnowione tramwaje, z czego jeden kursował z pasażerami{{r|IT-95016}}. |
|||
Od połowy 2019 roku do lutego 2021 w [[Zakład Usługowo Remontowy Tramwajów Śląskich|Zakładzie Usługowo Remontowym]] Tramwajów Śląskich trwała modernizacja jednego z tramwajów 116Nd. Modernizacja objęła m.in. zabudowę nowego wnętrza, siedzeń, wymianę oświetlenia wewnętrznego i zewnętrznego, wymianę kompletnego oszklenia z zastosowaniem szyb przyciemnianych, montaż klimatyzacji i gniazd USB, a także wizualny i głosowy system informacji pasażerskiej. Po zakończeniu modernizacji tramwaj otrzymał typ 116Ndm<ref name=":0">{{Cytuj |tytuł = Tramwaje Śląskie S.A. » Pierwszy zmodernizowany Karlik już w ruchu |data dostępu = 2022-03-28 |url = https://www.tram-silesia.pl/www/index.php/45901/pierwszy-zmodernizowany-karlik-juz-w-ruchu/ |język = pl-PL}}</ref>. Docelowo wszystkie tramwaje mają przejść potrzebne prace<ref name=":0" />. |
|||
== Eksploatacja == |
== Eksploatacja == |
||
Linia 103: | Linia 114: | ||
! |
! |
||
|- |
|- |
||
|rowspan= |
| rowspan="3" | {{Państwo|Polska}} |
||
| [[Tramwaje w Gdańsku|Gdańsk]] |
| [[Tramwaje w Gdańsku|Gdańsk]] |
||
| [[Gdańskie Autobusy i Tramwaje]] |
| [[Gdańskie Autobusy i Tramwaje]] |
||
| NGd99 |
| NGd99 |
||
| 1999–2000 |
|||
| 1999-2000 |
|||
| 4 |
| 4 |
||
| |
|{{r|Atlas-NGd99|IT-91152}} |
||
|- |
|- |
||
| rowspan="2" | [[Tramwaje w Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii|Górnośląsko-Zagłębiowska Metropolia]] |
|||
| [[Tramwaje w konurbacji górnośląskiej|konurbacja górnośląska]] |
|||
| [[Tramwaje Śląskie]] |
| rowspan="2" | [[Tramwaje Śląskie]] |
||
| 116Nd |
| 116Nd |
||
| 2000–2001 |
|||
| 2000-2001 |
|||
| 17 |
| 10 (17) |
||
|<ref name=":1">{{Cytuj |tytuł = Tramwaje Śląskie S.A. » Wagony liniowe |data dostępu = 2024-02-28 |url = https://www.tram-silesia.pl/www/index.php/tabor/liniowe/ |język = pl}}</ref> |
|||
| {{r|Atlas-116Nd}} |
|||
|- |
|||
⚫ | |||
|116Ndm |
|||
⚫ | |||
|od 2021 |
|||
|7 |
|||
|<ref name=":0" /><ref name=":1" /> |
|||
⚫ | |||
⚫ | |||
! 21 |
! 21 |
||
! |
! |
||
|} |
|} |
||
=== Gdańsk === |
=== Gdańsk === |
||
[[Plik:Konstal NGd99.JPG|thumb|NGd99 w Gdańsku]] |
[[Plik:Konstal NGd99.JPG|thumb|NGd99 w Gdańsku]] |
||
21 grudnia 1999 dotarł do Gdańska pierwszy z czterech zamówionych Citadisów. W pierwszych dniach po dostarczeniu tramwaj był testowany pomiędzy [[ |
21 grudnia 1999 dotarł do Gdańska pierwszy z czterech zamówionych Citadisów. W pierwszych dniach po dostarczeniu tramwaj był testowany pomiędzy [[Zajezdnia tramwajowa Wrzeszcz|zajezdnią Wrzeszcz]], a pętlą w [[Oliwa (Gdańsk)|Oliwie]]. 29 grudnia odbył się pierwszy, oficjalny przejazd na linii nr 2 [[Żabianka-Wejhera-Jelitkowo-Tysiąclecia|Jelitkowo]] – [[Śródmieście (Gdańsk)|centrum]], do obsługi której tramwaje zostały zakupione. W styczniu 2000 rozpoczęto planową eksploatację pierwszego wagonu, a w maju zakończono dostawy{{r|SK-2000-02|SK-2014-03}}. |
||
Citadisy nie były pierwszymi niskopodłogowymi tramwajami w Gdańsku, gdyż od 1997 eksploatowano tam 2 pojazdy [[Konstal 114Na]]{{r|IT-40384}}. |
Citadisy nie były pierwszymi niskopodłogowymi tramwajami w Gdańsku, gdyż od 1997 eksploatowano tam 2 pojazdy [[Konstal 114Na]]{{r|IT-40384}}. |
||
W latach |
W latach 2009–2013 wszystkie 4 tramwaje zostały przemalowane na wzór nowych gdańskich tramwajów [[Bombardier Flexity Classic]]{{r|SK-2014-03}}. |
||
W ramach modernizacji tramwaje otrzymały kremowo-niebieskie malowanie, nawiązujące do [[Wolne Miasto Gdańsk|przedwojennej]] malatury gdańskich tramwajów. Patronami tramwajów zostali gdańscy księża zamordowani przez [[Narodowy socjalizm|narodowych socjalistów]]: [[Franciszek Rogaczewski]], [[Bronisław Komorowski (duchowny)|Bronisław Komorowski]], [[Marian Górecki]] i [[Bruno Binnebesel]]{{r|IT-95016}}. |
|||
W marcu 2016 [[Gdańskie Autobusy i Tramwaje|ZKM Gdańsk]] ogłosił przetarg na modernizację wszystkich 4 tramwajów{{r|IT-82941}}. Przetarg wygrał [[Modertrans Poznań|Modertrans]], który jako jedyny złożył ofertę{{r|IT-85804}}. W ramach modernizacji jedno z modernizowanych tramwajów otrzymał kremowo-niebieskie malowanie, nawiązujące do historycznej malatury gdańskich tramwajów{{r|IT-93846}}. |
|||
=== Górnośląsko-Zagłębiowska Metropolia === |
|||
=== Konurbacja górnośląska === |
|||
[[Plik:113 Silesian Interurbans, Citadis car, Bytom.jpg|thumb|116Nd w Bytomiu]] |
[[Plik:113 Silesian Interurbans, Citadis car, Bytom.jpg|thumb|116Nd w Bytomiu]] |
||
[[File:Alstom Citadis 100 typ 116Ndm w Katowicach 01.jpg|thumb|116Ndm w Katowicach]] |
|||
W 1998 roku [[Tramwaje Śląskie|Przedsiębiorstwo Komunikacji Tramwajowej w Katowicach]] podpisało umowę z Alstomem na zakup 17 Citadisów oraz remont trasy [[Katowice]] – [[Chorzów]] – [[Bytom]] (linie nr 6 i 41), do obsługi której tramwaje zostały zakupione{{r|RG/GOP-Kontrakt|SK-2000-09}}. |
W 1998 roku [[Tramwaje Śląskie|Przedsiębiorstwo Komunikacji Tramwajowej w Katowicach]] podpisało umowę z Alstomem na zakup 17 Citadisów oraz remont trasy [[Katowice]] – [[Chorzów]] – [[Bytom]] (linie nr 6 i 41), do obsługi której tramwaje zostały zakupione{{r|RG/GOP-Kontrakt|SK-2000-09}}. |
||
30 czerwca 2000 na terenie chorzowskich zakładów Alstomu odbyła się prezentacja pierwszego z siedemnastu zakupionych Citadisów, a 17 lipca tramwaj został zaprezentowany podczas Dni [[Chorzów|Chorzowa]]. 4 sierpnia rozpoczęły się testy{{r|SK-2000-09|RG/GOP-Kontrakt}}. 17 września 2001 w [[Zawodzie (zajezdnia tramwajowa)|zajezdni Zawodzie]] odbyła się uroczystość oficjalnego wprowadzenia tramwajów do ruchu, połączona z prezentacjami w Katowicach, Chorzowie i Bytomiu{{r|TTS-2001-10}}. Powodem tak późnego wprowadzenia do eksploatacji były opóźnienia w remontach torowisk, do których obsługi zakupiono Citadisy{{r|SK-2000-08}}. W 2001 w lokalnej prasie zorganizowano plebiscyt na imię dla nowych tramwajów, wybrano w nim imię ''Karlik''{{r|TP-50315}}. |
30 czerwca 2000 na terenie chorzowskich zakładów Alstomu odbyła się prezentacja pierwszego z siedemnastu zakupionych Citadisów, a 17 lipca tramwaj został zaprezentowany podczas Dni [[Chorzów|Chorzowa]]. 4 sierpnia rozpoczęły się testy{{r|SK-2000-09|RG/GOP-Kontrakt}}. 17 września 2001 w [[Zawodzie (zajezdnia tramwajowa)|zajezdni Zawodzie]] odbyła się uroczystość oficjalnego wprowadzenia tramwajów do ruchu, połączona z prezentacjami w Katowicach, Chorzowie i Bytomiu{{r|TTS-2001-10}}. Powodem tak późnego wprowadzenia do eksploatacji były opóźnienia w remontach torowisk, do których obsługi zakupiono Citadisy{{r|SK-2000-08}}. W 2001 w lokalnej prasie zorganizowano plebiscyt na imię dla nowych tramwajów, wybrano w nim imię ''Karlik''{{r|TP-50315}}. |
||
Tramwaje stacjonują w zajezdni Zawodzie oraz [[Gliwice (zajezdnia tramwajowa)|Gliwice]]{{r|TŚ/Tabor}}. Ze względu na niewłaściwą skrajnię śląskie Citadisy mogą obsługiwać tylko |
Tramwaje stacjonują w zajezdni Zawodzie oraz [[Gliwice (zajezdnia tramwajowa)|Gliwice]]{{r|TŚ/Tabor}}. Ze względu na niewłaściwą skrajnię śląskie Citadisy mogą obsługiwać tylko część tras{{r|TramwajeGórnośląskie}}. |
||
Od momentu wprowadzenia Citadisów do ruchu w 2001 były one jedynymi niskopodłogowymi tramwajami w konurbacji górnośląskiej aż do 2014, kiedy rozpoczęto eksploatację pojazdów [[Pesa Twist]]{{r|IT-40384|IT-64088}}. Po dostawach |
Od momentu wprowadzenia Citadisów do ruchu w 2001 były one jedynymi niskopodłogowymi tramwajami w konurbacji górnośląskiej aż do 2014, kiedy rozpoczęto eksploatację pojazdów [[Pesa Twist]]{{r|IT-40384|IT-64088}}. Po dostawach Twistów, Citadisy zaczęto kierować również na inne trasy niż Katowice – Bytom, w 2016 roku 4 sztuki obsługiwały linię nr 4 w [[Zabrze|Zabrzu]]{{r|KK-28721}}. |
||
2 grudnia 2016 na ulicy Łagiewnickiej w Bytomiu jeden z |
2 grudnia 2016 na ulicy Łagiewnickiej w Bytomiu jeden z Citadisów zderzył się z tirem, w wyniku czego jedna osoba została ranna{{r|BNM-50315}}. |
||
=== Szczecin === |
=== Szczecin === |
||
Z powodu opóźnienia dostawy tramwajów typu [[Konstal 105N2k/2000|105N2k/2000]], do [[Tramwaje w Szczecinie|Szczecina]] w ramach rekompensaty trafił pierwszy egzemplarz niskopodłogowego tramwaju typu 116Nd. Wagon otrzymał numer 783 i w okresie od 21 marca do 20 kwietnia 2001 roku przewoził pasażerów linii 7 i 8. Po zakończonych testach tramwaj wrócił do Katowic, gdzie otrzymał docelowy numer taborowy 800, jego poprzedni numer otrzymał później pierwszy dostarczony wagon 105N2k/2000{{r|TramwajeGórnośląskie}}<ref>{{Cytuj |autor = Serwis KOMIS |tytuł = Encyklopedia: Alstom 116Nd |data dostępu = 2022-03-28 |opublikowany = Serwis KOMIS |url = https://www.mkm.szczecin.pl/encyklopedia/116nd |język = pl}}</ref>. |
|||
Wagon 116Nd-800 w marcu 2001 został zaprezentowany w [[Tramwaje w Szczecinie|Szczecinie]] i przez krótki okres tam pracował{{r|TramwajeGórnośląskie}}. |
|||
== Zobacz też == |
== Zobacz też == |
||
* [[lista tramwajów produkowanych w Polsce]] |
* [[lista tramwajów produkowanych w Polsce]] |
||
== Przypisy == |
|||
{{Przypisy| |
|||
⚫ | |||
<ref name="Atlas- |
<ref name="Atlas-114Na">{{cytuj książkę |nazwisko = Lubka |imię = Arkadiusz |tytuł = Atlas tramwajów |wydawca = Kolpress |miejsce = Poznań |data = 2011 |strony = 101 |rozdział = 114Na |isbn = 978-83-920784-6-3 |nazwisko2 = Stiasny |imię2 = Marcin}}</ref> |
||
<ref name="Atlas- |
<ref name="Atlas-116N">{{cytuj książkę |nazwisko = Lubka |imię = Arkadiusz |tytuł = Atlas tramwajów |wydawca = Kolpress |miejsce = Poznań |data = 2011 |strony = 102 |rozdział = 116N, 116Na |isbn = 978-83-920784-6-3 |nazwisko2 = Stiasny |imię2 = Marcin}}</ref> |
||
<ref name="Atlas- |
<ref name="Atlas-116Na/1">{{cytuj książkę |nazwisko = Lubka |imię = Arkadiusz |tytuł = Atlas tramwajów |wydawca = Kolpress |miejsce = Poznań |data = 2011 |strony = 103 |rozdział = 116Na/1 |isbn = 978-83-920784-6-3 |nazwisko2 = Stiasny |imię2 = Marcin}}</ref> |
||
<ref name="Atlas- |
<ref name="Atlas-116Nd">{{cytuj książkę |nazwisko = Lubka |imię = Arkadiusz |tytuł = Atlas tramwajów |wydawca = Kolpress |miejsce = Poznań |data = 2011 |strony = 104 |rozdział = 116Nd |isbn = 978-83-920784-6-3 |nazwisko2 = Stiasny |imię2 = Marcin}}</ref> |
||
⚫ | |||
<ref name="TramwajeGórnośląskie">{{cytuj książkę|nazwisko=Soida|imię=Krzysztof|nazwisko2=Danyluk|imię2=Zbigniew|nazwisko3=Nadolski|imię3=Przemysław|tytuł=Tramwaje Górnośląskie Tom II|rozdział=116Nd|wydawca=Eurosprinter|miejsce=Rybnik|rok=2012|strony= |
<ref name="TramwajeGórnośląskie">{{cytuj książkę|nazwisko=Soida|imię=Krzysztof|nazwisko2=Danyluk|imię2=Zbigniew|nazwisko3=Nadolski|imię3=Przemysław|tytuł=Tramwaje Górnośląskie Tom II|rozdział=116Nd|wydawca=Eurosprinter|miejsce=Rybnik|rok=2012|strony=253–254|isbn=978-83-931006-6-8}}</ref> |
||
⚫ | |||
<ref name="SK- |
<ref name="SK-2000-02">{{cytuj pismo|nazwisko=Lemański|imię=Wojciech|tytuł=Citadis 100 w Gdańsku|czasopismo=Świat Kolei|wolumin=2/2000|strony=23–26|wydawca=Emi-press|miejsce=Łódź|issn=1234-5962}}</ref> |
||
⚫ | |||
<ref name="SK-2000-08">{{cytuj pismo|nazwisko=Rusak|imię=Ryszard|tytuł=Prezentacja CITADIS-a|czasopismo=Świat Kolei|wolumin=8/2000|strony=7|wydawca=Emi-press|miejsce=Łódź|issn=1234-5962}}</ref> |
<ref name="SK-2000-08">{{cytuj pismo|nazwisko=Rusak|imię=Ryszard|tytuł=Prezentacja CITADIS-a|czasopismo=Świat Kolei|wolumin=8/2000|strony=7|wydawca=Emi-press|miejsce=Łódź|issn=1234-5962}}</ref> |
||
<ref name="SK-2000-09">{{cytuj pismo|nazwisko=Rusak|imię=Ryszard|tytuł=Rodzina tramwajów CITADIS|czasopismo=Świat Kolei|wolumin=9/2000|strony= |
<ref name="SK-2000-09">{{cytuj pismo|nazwisko=Rusak|imię=Ryszard|tytuł=Rodzina tramwajów CITADIS|czasopismo=Świat Kolei|wolumin=9/2000|strony=23–26|wydawca=Emi-press|miejsce=Łódź|issn=1234-5962}}</ref> |
||
<ref name="SK-2012-04">{{Cytuj pismo |nazwisko = Modrzejewski|imię = Jacek |tytuł = Warszawski 112N|czasopismo = Świat kolei|wolumin = 4/2012|strony = |
<ref name="SK-2012-04">{{Cytuj pismo |nazwisko = Modrzejewski|imię = Jacek |tytuł = Warszawski 112N|czasopismo = Świat kolei|wolumin = 4/2012|strony = 46–47 |wydawca = EMI-PRESS|miejsce = Łódź |issn = 1234-5962}}</ref> |
||
<ref name="SK-2014-03">{{cytuj pismo|nazwisko=Jacobson|imię=K.|tytuł=Nowe malowania NGd99|czasopismo=Świat Kolei|wolumin=3/2014|strony=8|wydawca=Emi-press|miejsce=Łódź|issn=1234-5962}}</ref> |
<ref name="SK-2014-03">{{cytuj pismo|nazwisko=Jacobson|imię=K.|tytuł=Nowe malowania NGd99|czasopismo=Świat Kolei|wolumin=3/2014|strony=8|wydawca=Emi-press|miejsce=Łódź|issn=1234-5962}}</ref> |
||
<ref name="TTS-1998-03">{{cytuj pismo|nazwisko=Ninard|imię=Piotr|tytuł=Tramwaje typu 116N z GEC Alsthom KONSTAL|czasopismo=Technika Transportu Szynowego|wolumin=3/1998|strony=15–21|wydawca=EMI-PRESS|miejsce=Łódź|issn=1232-3829}}</ref> |
|||
<ref name="TTS- |
<ref name="TTS-2001-10">{{cytuj pismo|nazwisko=Rusak|imię=Ryszard|tytuł=Wprowadzenie katowickich tramwajów Citadis do ruchu|czasopismo=Technika transportu szynowego|wydawca=Emi-press Wydawnictwa Techniczne i Naukowe|wolumin=10/2001|strony=6–7|issn=1232-3829}}</ref> |
||
<ref name="TŚ/Tabor">{{cytuj stronę |url = http://www.tram-silesia.pl/www/index.php/tabor/liniowe/| tytuł = Tramwaje Śląskie S.A. » Wagony liniowe |opublikowany = tram-silesia.pl| data dostępu = 2016-05-31}}</ref> |
|||
<ref name="TTS-2001-10">{{cytuj pismo|nazwisko=Rusak|imię=Ryszard|tytuł=Wprowadzenie katowickich tramwajów Citadis do ruchu|czasopismo=Technika transportu szynowego|wydawca=Emi-press Wydawnictwa Techniczne i Naukowe|wolumin=10/2001|strony=6-7|issn=1232-3829}}</ref> |
|||
<ref name="RG/GOP-Kontrakt">{{cytuj stronę |url = http://www.railwaygazette.com/news/single-view/view/polish-citadis-rolls-out.html| tytuł = Polish Citadis rolls out |opublikowany = railwaygazette.com| język = en| data dostępu = 2014-01-09}}</ref> |
|||
<ref name=" |
<ref name="IT-40384">{{cytuj stronę |url = https://transinfo.pl/infotram/text.php?id=40384| tytuł = Niskopodłogowe tramwaje w Polsce – stan na 31 maja 2011 roku |data = 2011-05-31 |opublikowany = infotram.pl| data dostępu = 2014-06-12}}</ref> |
||
⚫ | |||
<ref name=" |
<ref name="IT-82941">{{cytuj stronę |url = https://transinfo.pl/infotram/zkm-gdansk-zmodernizuje-wagony-ngd99-i-114na-_more_82941/| tytuł = ZKM Gdańsk zmodernizuje wagony NGd99 i 114Na |data = 2016-03-31 |opublikowany = infotram.pl| data dostępu = 2016-04-11}}</ref> |
||
<ref name="IT-85804">{{cytuj stronę |url = https://archive.ph/20160705145639/http://infotram.pl/modertrans-zmodernizuje-gdanskie-niskopdlogowce_more_85804.html| tytuł = Modertrans zmodernizuje gdańskie niskopdłogowce |data = 2016-07-04 |opublikowany = infotram.pl |data dostępu = 2016-07-05}}</ref> |
|||
<ref name="IT- |
<ref name="IT-91152">{{cytuj stronę |url = https://transinfo.pl/infotram/w-gdansku-gdanskie-autobusy-i-tramwaje_more_91152/ |tytuł = W Gdańsku Gdańskie Autobusy i Tramwaje |data = 2017-01-19 |opublikowany = infotram.pl |data dostępu = 2017-01-21}}</ref> |
||
<ref name="IT- |
<ref name="IT-95016">{{cytuj stronę |url = https://transinfo.pl/infotram/pierwszy-wyremontowany-ngd99-wyruszyl-na-tory_more_95016/ |tytuł = Pierwszy wyremontowany NGd99 wyruszył na tory |data = 2017-05-31 |opublikowany = infotram.pl |data dostępu = 2017-06-01}}</ref> |
||
<ref name=" |
<ref name="KK-28721">{{cytuj stronę |url = http://kurier-kolejowy.pl/aktualnosci/28721/parada-tramwajow-w-zabrzu.html| tytuł = Parada tramwajów w Zabrzu |data = 2016-09-30 |opublikowany = kurier-kolejowy.pl| data dostępu = 2016-09-30}}</ref> |
||
<ref name=" |
<ref name="TP-50315">{{cytuj stronę |url = http://www.transport-publiczny.pl/wiadomosci/wybierz-imie-dla-moderusa-z-tramwajow-slaskich-50315.html| tytuł = Wybierz imię dla Moderusa z Tramwajów Śląskich |data = 2015-09-07 |opublikowany = transport-publiczny.pl| data dostępu = 2015-09-12}}</ref> |
||
<ref name=" |
<ref name="BNM-50315">{{cytuj stronę |url = http://bytom.naszemiasto.pl/artykul/wypadek-w-bytomiu-tir-zderzyl-sie-z-tramwajem-na,3938310,artgal,t,id,tm.html| tytuł = Wypadek w Bytomiu. TIR zderzył się z tramwajem na Łagiewnickiej |data = 2016-12-02 |opublikowany = transport-publiczny.pl| data dostępu = 2016-12-08}}</ref> |
||
⚫ | |||
<ref name="KK-28721">{{cytuj stronę | url = http://kurierkolejowy.eu/aktualnosci/28721/parada-tramwajow-w-zabrzu.html| tytuł = Parada tramwajów w Zabrzu| data dostępu = 2016-09-30 | data = 2016-09-30 |opublikowany = kurierkolejowy.eu}}</ref> |
|||
<ref name="TP-50315">{{cytuj stronę | url = http://www.transport-publiczny.pl/wiadomosci/wybierz-imie-dla-moderusa-z-tramwajow-slaskich-50315.html| tytuł = Wybierz imię dla Moderusa z Tramwajów Śląskich| data dostępu = 2015-09-12 | data = 2015-09-07 |opublikowany = transport-publiczny.pl}}</ref> |
|||
<ref name="BNM-50315">{{cytuj stronę | url = http://bytom.naszemiasto.pl/artykul/wypadek-w-bytomiu-tir-zderzyl-sie-z-tramwajem-na,3938310,artgal,t,id,tm.html| tytuł = Wypadek w Bytomiu. TIR zderzył się z tramwajem na Łagiewnickiej| data dostępu = 2016-12-08 | data = 2016-12-02 |opublikowany = transport-publiczny.pl}}</ref> |
|||
}} |
}} |
||
{{Konstal}} |
{{Konstal}} |
||
{{Alstom}} |
|||
[[Kategoria:Wagony tramwajowe Alstom]] |
[[Kategoria:Wagony tramwajowe Alstom]] |
Aktualna wersja na dzień 11:04, 20 maj 2024
Citadis 100 w Katowicach | |
Dane ogólne | |
Producent | |
---|---|
Miejsce produkcji | |
Premiera |
1999 |
Lata produkcji |
1999-2001 |
Dane techniczne | |
Liczba członów |
3 |
Długość |
24 050 ÷ 26 600 mm |
Masa |
28 000 ÷ 30 000 kg |
Rozstaw osi w wózkach |
1800 ÷ 1900 mm |
Moc silników |
4 × 120 ÷ 140 kW |
Prędkość maksymalna |
80 km/h |
Wnętrze | |
Liczba miejsc siedzących |
34 ÷ 49 |
Niskopodłogowość |
70 ÷ 73% |
Wysokość podłogi |
340–590 mm |
Alstom Citadis 100 – dwie serie tramwajów niskopodłogowych z rodziny Citadis, produkowane w chorzowskim zakładzie Alstomu w latach 1999–2001. Powstało łącznie 21 sztuk, które są eksploatowane w Gdańsku (4 sztuki) i Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii (17 sztuk).
Historia
[edytuj | edytuj kod]W 1995 Konstal wyprodukował pierwszy tramwaj posiadający fragment niskopodłogowy (około 25%) – dwuczłonowy 112N. Powstał jeden egzemplarz, który został sprzedany Warszawie[5]. W 1997 roku Konstal wyprodukował kolejny model tramwaju częściowo niskopodłogowego (około 15%) – trójczłonowy 114Na[6]. Powstały dwie sztuki, które zostały sprzedane do Gdańska[7].
W 1998 roku Konstal we współpracy z Tramwajami Warszawskimi opracował kolejne prototypy tramwajów niskopodłogowych – jedną sztukę 116N i dwie sztuki 116Na[8][9]. W latach 1998–2000 powstało 26 sztuk seryjnych 116Na/1. Tramwaje te składały się z trzech członów i posiadały około 60% niskiej podłogi[9][10].
Bazując na doświadczeniach z produkcji wyżej wymienionych tramwajów, a w szczególności pojazdów typu 116Na, Alstom Konstal opracował nową rodzinę tramwajów – Citadis 100, która została przygotowana z myślą o rynku polskim[2] (w 1997 roku Konstal został przejęty przez francuski koncern Alstom[4]).
Konstrukcja
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/94/Alstom_Citadis_100_-_wn%C4%99trze_%28widok_w_ty%C5%82%29.jpg/220px-Alstom_Citadis_100_-_wn%C4%99trze_%28widok_w_ty%C5%82%29.jpg)
Tramwaje Citadis 100 to tramwaje trójczłonowe, jednokierunkowe, częściowo niskopodłogowe[3].
Typ | Długość | Masa | Liczba i moc silników |
Miejsca siedzące |
Układ płatów drzwi |
Udział niskiej podłogi |
||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|
1 | 1½ | |||||||
NGd99 | 26,6 m | 30 t | 4 × 140 kW | 49 | – | 1-2-2-2-2-1 | 70% | [2][3] |
116Nd | 24,05 m | 28 t | 4 × 120 kW | 22 | 12 | 2-2-2-2 | 73% | [4][3] |
Wózki
[edytuj | edytuj kod]Tramwaje są oparte na dwóch wózkach napędowych pod członami skrajnymi oraz jednym wózku tocznym pod członem środkowym. Wózki napędowe do Citadisów 100 zostały wyprodukowane w zakładach Linke-Hofmann-Busch w Salzgitter, takie same wózki Alstom montował wcześniej w tramwajach Citadis 200 dla Magdeburga. Wózki toczne zostały wyprodukowane w Chorzowie[3][2][1].
Nadwozie
[edytuj | edytuj kod]NGd99 posiada po dwie pary dwupłatowych odskokowo-przesuwnych drzwi o prześwicie 1300 mm w niskopodłogowych częściach 1. i 3. członu. Dodatkowo na początku 1. i końcu 3. znajdują się drzwi jednopłatowe, pierwsze z nich stanowią wejście dla motorniczego[3]. 116Nd posiada po dwie pary dwupłatowych odskokowo-przesuwnych drzwi o prześwicie 1300 mm w 1. i 3. członie. Pierwsze skrzydło pierwszych drzwi stanowi wejście dla motorniczego[4].
Dzięki obniżeniu wysokości podłogi w części wysokopodłogowej, okna w Citadisach 100 znajdują się na jednej linii. Część okien posiada górną małą część uchylną[3].
NGd99 i 116Nd posiadają przy drugich drzwiach wysuwany pomost, ułatwiający wjazd osób na wózkach inwalidzkich, który sterowany jest ze stanowiska motorniczego[3].
Citadisy 100 posiadają zewnętrzne wyświetlacze pikselowe, pełniące rolę tablic kierunkowych[11][4].
Silniki
[edytuj | edytuj kod]Citadisy 100 napędzane są 4 asynchronicznymi silnikami chłodzonymi powietrzem o mocy 120 lub 140 kW. Układ sterowania zbudowany jest na bazie elementów półprzewodnikowych IGBT i umożliwia odzysk energii podczas hamowania. Zmiana prądu stałego na zmienny następuje w falownikach Onix 800 wyprodukowanych przez Alstom. Cała aparatura znajduje się na dachu tramwaju[3][4].
Wnętrze
[edytuj | edytuj kod]W części pasażerskiej NGd99 znajdują się 44 miejsca siedzące oraz stanowisko do mocowania wózków inwalidzkich[3]. Część pasażerska 116Nd posiada natomiast 22 normalne miejsca siedzące, 12 miejsc siedzących tzw. 1½ (o zwiększonej szerokości do 70 cm) oraz 2 stanowiska do mocowania wózków inwalidzkich. W pobliżu drzwi znajdują się wielofunkcyjne kolumny wyposażone w kasownik, hamulec bezpieczeństwa, przycisk otwierania drzwi, głośnik informacji pasażerskiej i kosz na śmieci[3][4].
Stanowisko motorniczego w Citadisach 100, poza standardowym wyposażeniem, wyposażone jest w klimatyzację oraz komputer techniczny, pokazujący na bieżąco podstawowe informacje o podzespołach[3][4].
Modernizacje
[edytuj | edytuj kod]W marcu 2016 ZKM Gdańsk ogłosił przetarg na modernizację wszystkich 4 tramwajów[12]. Przetarg wygrał Modertrans, który jako jedyny złożył ofertę[13] zmodernizowania wszystkich wozów do lipca 2017 za kwotę 1,75 mln zł za pojazd[14]. Pod koniec maja w Gdańsku były 2 odnowione tramwaje, z czego jeden kursował z pasażerami[15].
Od połowy 2019 roku do lutego 2021 w Zakładzie Usługowo Remontowym Tramwajów Śląskich trwała modernizacja jednego z tramwajów 116Nd. Modernizacja objęła m.in. zabudowę nowego wnętrza, siedzeń, wymianę oświetlenia wewnętrznego i zewnętrznego, wymianę kompletnego oszklenia z zastosowaniem szyb przyciemnianych, montaż klimatyzacji i gniazd USB, a także wizualny i głosowy system informacji pasażerskiej. Po zakończeniu modernizacji tramwaj otrzymał typ 116Ndm[16]. Docelowo wszystkie tramwaje mają przejść potrzebne prace[16].
Eksploatacja
[edytuj | edytuj kod]Państwo | Lokalizacja | Przewoźnik | Typ | Lata dostaw | Liczba | |
---|---|---|---|---|---|---|
![]() |
Gdańsk | Gdańskie Autobusy i Tramwaje | NGd99 | 1999–2000 | 4 | [2][17] |
Górnośląsko-Zagłębiowska Metropolia | Tramwaje Śląskie | 116Nd | 2000–2001 | 10 (17) | [18] | |
116Ndm | od 2021 | 7 | [16][18] | |||
Łączna liczba: | 21 |
Gdańsk
[edytuj | edytuj kod]21 grudnia 1999 dotarł do Gdańska pierwszy z czterech zamówionych Citadisów. W pierwszych dniach po dostarczeniu tramwaj był testowany pomiędzy zajezdnią Wrzeszcz, a pętlą w Oliwie. 29 grudnia odbył się pierwszy, oficjalny przejazd na linii nr 2 Jelitkowo – centrum, do obsługi której tramwaje zostały zakupione. W styczniu 2000 rozpoczęto planową eksploatację pierwszego wagonu, a w maju zakończono dostawy[11][19].
Citadisy nie były pierwszymi niskopodłogowymi tramwajami w Gdańsku, gdyż od 1997 eksploatowano tam 2 pojazdy Konstal 114Na[20].
W latach 2009–2013 wszystkie 4 tramwaje zostały przemalowane na wzór nowych gdańskich tramwajów Bombardier Flexity Classic[19].
W ramach modernizacji tramwaje otrzymały kremowo-niebieskie malowanie, nawiązujące do przedwojennej malatury gdańskich tramwajów. Patronami tramwajów zostali gdańscy księża zamordowani przez narodowych socjalistów: Franciszek Rogaczewski, Bronisław Komorowski, Marian Górecki i Bruno Binnebesel[15].
Górnośląsko-Zagłębiowska Metropolia
[edytuj | edytuj kod]![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1b/113_Silesian_Interurbans%2C_Citadis_car%2C_Bytom.jpg/220px-113_Silesian_Interurbans%2C_Citadis_car%2C_Bytom.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/96/Alstom_Citadis_100_typ_116Ndm_w_Katowicach_01.jpg/220px-Alstom_Citadis_100_typ_116Ndm_w_Katowicach_01.jpg)
W 1998 roku Przedsiębiorstwo Komunikacji Tramwajowej w Katowicach podpisało umowę z Alstomem na zakup 17 Citadisów oraz remont trasy Katowice – Chorzów – Bytom (linie nr 6 i 41), do obsługi której tramwaje zostały zakupione[21][3].
30 czerwca 2000 na terenie chorzowskich zakładów Alstomu odbyła się prezentacja pierwszego z siedemnastu zakupionych Citadisów, a 17 lipca tramwaj został zaprezentowany podczas Dni Chorzowa. 4 sierpnia rozpoczęły się testy[3][21]. 17 września 2001 w zajezdni Zawodzie odbyła się uroczystość oficjalnego wprowadzenia tramwajów do ruchu, połączona z prezentacjami w Katowicach, Chorzowie i Bytomiu[22]. Powodem tak późnego wprowadzenia do eksploatacji były opóźnienia w remontach torowisk, do których obsługi zakupiono Citadisy[23]. W 2001 w lokalnej prasie zorganizowano plebiscyt na imię dla nowych tramwajów, wybrano w nim imię Karlik[24].
Tramwaje stacjonują w zajezdni Zawodzie oraz Gliwice[25]. Ze względu na niewłaściwą skrajnię śląskie Citadisy mogą obsługiwać tylko część tras[4].
Od momentu wprowadzenia Citadisów do ruchu w 2001 były one jedynymi niskopodłogowymi tramwajami w konurbacji górnośląskiej aż do 2014, kiedy rozpoczęto eksploatację pojazdów Pesa Twist[20][26]. Po dostawach Twistów, Citadisy zaczęto kierować również na inne trasy niż Katowice – Bytom, w 2016 roku 4 sztuki obsługiwały linię nr 4 w Zabrzu[27].
2 grudnia 2016 na ulicy Łagiewnickiej w Bytomiu jeden z Citadisów zderzył się z tirem, w wyniku czego jedna osoba została ranna[28].
Szczecin
[edytuj | edytuj kod]Z powodu opóźnienia dostawy tramwajów typu 105N2k/2000, do Szczecina w ramach rekompensaty trafił pierwszy egzemplarz niskopodłogowego tramwaju typu 116Nd. Wagon otrzymał numer 783 i w okresie od 21 marca do 20 kwietnia 2001 roku przewoził pasażerów linii 7 i 8. Po zakończonych testach tramwaj wrócił do Katowic, gdzie otrzymał docelowy numer taborowy 800, jego poprzedni numer otrzymał później pierwszy dostarczony wagon 105N2k/2000[4][29].
Zobacz też
[edytuj | edytuj kod]Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ a b 116Nd. W: Arkadiusz Lubka, Marcin Stiasny: Atlas tramwajów. Poznań: Kolpress, 2011, s. 104. ISBN 978-83-920784-6-3.
- ↑ a b c d e NGd99. W: Arkadiusz Lubka, Marcin Stiasny: Atlas tramwajów. Poznań: Kolpress, 2011, s. 110. ISBN 978-83-920784-6-3.
- ↑ a b c d e f g h i j k l m n Ryszard Rusak. Rodzina tramwajów CITADIS. „Świat Kolei”. 9/2000, s. 23–26. Łódź: Emi-press. ISSN 1234-5962.
- ↑ a b c d e f g h i j 116Nd. W: Krzysztof Soida, Zbigniew Danyluk, Przemysław Nadolski: Tramwaje Górnośląskie Tom II. Rybnik: Eurosprinter, 2012, s. 253–254. ISBN 978-83-931006-6-8.
- ↑ Jacek Modrzejewski. Warszawski 112N. „Świat kolei”. 4/2012, s. 46–47. Łódź: EMI-PRESS. ISSN 1234-5962.
- ↑ Jan Raczyński. Tramwaj 114Na. „Świat Kolei”. 4/1997, s. 36–37. Łódź: Emi-press. ISSN 1234-5962.
- ↑ 114Na. W: Arkadiusz Lubka, Marcin Stiasny: Atlas tramwajów. Poznań: Kolpress, 2011, s. 101. ISBN 978-83-920784-6-3.
- ↑ Piotr Ninard. Tramwaje typu 116N z GEC Alsthom KONSTAL. „Technika Transportu Szynowego”. 3/1998, s. 15–21. Łódź: EMI-PRESS. ISSN 1232-3829.
- ↑ a b 116N, 116Na. W: Arkadiusz Lubka, Marcin Stiasny: Atlas tramwajów. Poznań: Kolpress, 2011, s. 102. ISBN 978-83-920784-6-3.
- ↑ 116Na/1. W: Arkadiusz Lubka, Marcin Stiasny: Atlas tramwajów. Poznań: Kolpress, 2011, s. 103. ISBN 978-83-920784-6-3.
- ↑ a b Wojciech Lemański. Citadis 100 w Gdańsku. „Świat Kolei”. 2/2000, s. 23–26. Łódź: Emi-press. ISSN 1234-5962.
- ↑ ZKM Gdańsk zmodernizuje wagony NGd99 i 114Na. infotram.pl, 2016-03-31. [dostęp 2016-04-11].
- ↑ Modertrans zmodernizuje gdańskie niskopdłogowce. infotram.pl, 2016-07-04. [dostęp 2016-07-05].
- ↑ Maciej Dzwonnik Odnowiony tramwaj w przedwojennym malowaniu wrócił do Gdańska.
- ↑ a b Pierwszy wyremontowany NGd99 wyruszył na tory. infotram.pl, 2017-05-31. [dostęp 2017-06-01].
- ↑ a b c Tramwaje Śląskie S.A. » Pierwszy zmodernizowany Karlik już w ruchu [online] [dostęp 2022-03-28] (pol.).
- ↑ W Gdańsku Gdańskie Autobusy i Tramwaje. infotram.pl, 2017-01-19. [dostęp 2017-01-21].
- ↑ a b Tramwaje Śląskie S.A. » Wagony liniowe [online] [dostęp 2024-02-28] (pol.).
- ↑ a b K. Jacobson. Nowe malowania NGd99. „Świat Kolei”. 3/2014, s. 8. Łódź: Emi-press. ISSN 1234-5962.
- ↑ a b Niskopodłogowe tramwaje w Polsce – stan na 31 maja 2011 roku. infotram.pl, 2011-05-31. [dostęp 2014-06-12].
- ↑ a b Polish Citadis rolls out. railwaygazette.com. [dostęp 2014-01-09]. (ang.).
- ↑ Ryszard Rusak. Wprowadzenie katowickich tramwajów Citadis do ruchu. „Technika transportu szynowego”. 10/2001, s. 6–7. Emi-press Wydawnictwa Techniczne i Naukowe. ISSN 1232-3829.
- ↑ Ryszard Rusak. Prezentacja CITADIS-a. „Świat Kolei”. 8/2000, s. 7. Łódź: Emi-press. ISSN 1234-5962.
- ↑ Wybierz imię dla Moderusa z Tramwajów Śląskich. transport-publiczny.pl, 2015-09-07. [dostęp 2015-09-12].
- ↑ Tramwaje Śląskie S.A. » Wagony liniowe. tram-silesia.pl. [dostęp 2016-05-31].
- ↑ Twisty Step wreszcie ruszyły. infotram.pl, 2014-05-13. [dostęp 2014-06-12].
- ↑ Parada tramwajów w Zabrzu. kurier-kolejowy.pl, 2016-09-30. [dostęp 2016-09-30].
- ↑ Wypadek w Bytomiu. TIR zderzył się z tramwajem na Łagiewnickiej. transport-publiczny.pl, 2016-12-02. [dostęp 2016-12-08].
- ↑ Serwis KOMIS , Encyklopedia: Alstom 116Nd [online], Serwis KOMIS [dostęp 2022-03-28] (pol.).