Nabój
Nabój (daw. patron) – jednostka amunicji zawierająca w jednym pakiecie wszystkie elementy niezbędne do nadania wystrzeliwanemu z broni palnej pociskowi energii kinetycznej lub do wytworzenia eksplozji[1][2].
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c6/7.62%C3%9754mmR_loaded_with_9.5_grams_%28147_gr%29_L_spitzer_bullet_%28rotate%29.jpg/300px-7.62%C3%9754mmR_loaded_with_9.5_grams_%28147_gr%29_L_spitzer_bullet_%28rotate%29.jpg)
Budowa
edytuj- spłonka lub zapłonnik
- ładunek wybuchowy (najczęściej jako ładunek miotający)
- pocisk lub pociski
- łuska lub inny rodzaj osłony mieszczący w sobie większość lub (w przypadku nabojów zespolonych) wszystkie elementy naboju
Podział
edytujW najogólniejszym ujęciu naboje dzieli się na[4][3]:
- naboje zespolone (scalone) w których wszystkie elementy pakietu stanowią integralną całość ładowaną do broni (współcześnie najpopularniejsze)
- naboje rozdzielnego ładowania w których elementy pakietu umieszczane są w broni osobno (popularne do II połowy XIX w., współcześnie wykorzystywane niekiedy jeszcze w działach dużego kalibru – tzw. naboje składane)
Ze względu na przeznaczenie do typu broni wyróżnia się[4][3]:
Ze względu na specjalne przeznaczenie i budowę[4][3]:
- naboje saperskie
- naboje sportowe
- naboje bojowe
- naboje myśliwskie
- naboje ćwiczebne
- naboje szkolne
- naboje treningowe
- naboje sygnałowe
- naboje smugowe
- naboje kontrolno pomiarowe
- naboje bezłuskowe
Ponadto naboje ze względu na sposób zapłonu ładunku miotającego dzieli się na[4][3]:
-
Nabój rozdzielnego ładowania (patron)
-
Nabój zespolony w łusce papierowej
-
Nabój zespolony w łusce metalowej
-
Nabój śrutowy
-
Nabój szkolny
-
Naboje ślepe
-
Naboje artyleryjskie
-
Artyleryjski nabój składany
-
Nabój bezłuskowy rozłożony na części
Historia
edytujPierwotnie ładowanie broni palnej było procesem bardzo czasochłonnym, a wszystkie elementy konieczne do wystrzelenia pocisku stanowiły odrębne elementy ekwipunku:
- prochownica – jako pojemnik na zapas prochu, którego porcję należało każdorazowo odmierzać przed wsypaniem do lufy
- prochowniczka – jako pojemnik na zapas prochu do podsypania panewki
- przybitka – oddzielająca proch od pocisku w lufie
- flejtuch – do utrzymania pocisku w lufie
- pociski – w formie ołowianych kul trzymanych osobno
Mimo iż sytuacja taka trwała od początku wynalezienia broni palnej, to w okolicach XVII wieku w końcu opracowano system mogący usprawnić ten stan rzeczy – projektując pierwsze naboje stanowiące gotowe pakiety zawierające w sobie wszystkie te elementy (konieczne do oddania jednego strzału). Wynalezienie naboju, zrewolucjonizowało system ładowania broni palnej znacznie skracając cały proces.
Pierwszym rodzajem nabojów były naboje rozdzielnego ładowania[5] (tzw. patrony), w których po rozerwaniu papierowej łuski wszystkie elementy naboju umieszczano oddzielnie w broni (ze względu na specyfikę ładowania broni odprzodowej). Był to nadal proces czasochłonny, ale mimo to znacząco szybszy niż rozwiązania wcześniejsze. Znaczący postęp nastąpił w XIX wieku, za sprawą pojawienia się pierwszych naboi zespolonych[5] (początkowo w łusce papierowej) stosowanych w znacznie nowocześniejszej broni odtylcowej (głównie w karabinach iglicowych). Z czasem łuskę papierową zastąpiono metalową[5], co jeszcze bardziej usprawniło proces ładowania i niezawodność broni, a także umożliwiło projektowanie jej coraz bardziej zaawansowanych rodzajów (np. broń powtarzalna i automatyczna). Współcześnie naboje zespolone w łusce metalowej są zdecydowanie najpopularniejszym typem naboju. Pod koniec XX wieku, prowadzono również prace nad nowatorskimi nabojami bezłuskowymi, które nie zdobyły jednak szerszej popularności.
Zobacz też
edytujPrzypisy
edytuj- ↑ a b Mała Encyklopedia Wojskowa Tom 2 ↓, s. 360.
- ↑ Torecki 1982 ↓, s. 146.
- ↑ a b c d e Torecki 1982 ↓, s. 146–154.
- ↑ a b c d Mała Encyklopedia Wojskowa Tom 2 ↓, s. 360–363.
- ↑ a b c Kwaśniewicz 1987 ↓, s. 111.
Bibliografia
edytuj- Mała Encyklopedia Wojskowa (K-Q). T. 2. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1970.
- Stanisław Torecki: 1000 słów o broni i balistyce. Wyd. 3, popr. i uzup. Warszawa: Wyd. Ministerstwa Obrony Narodowej, 1982. ISBN 83-11-06699-X.
- Włodzimierz Kwaśniewicz: 1000 słów o dawnej broni palnej. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1987. ISBN 83-11-07350-3.