Lech Raczak
Lech Raczak (ur. 27 stycznia 1946 w Krzyżanowie[1][2], zm. 17 stycznia 2020 w Poznaniu[3]) – polski reżyser teatralny, teatrolog, dramatopisarz i nauczyciel akademicki.
Lech Raczak podczas dyskusji po sztuce Spisek smoleński (Poznań, 2016) | |
Data i miejsce urodzenia | |
---|---|
Data i miejsce śmierci | |
Zawód |
reżyser teatralny, dramatopisarz |
Współmałżonek |
Daria Anfelli |
Lata aktywności |
1964–2020 |
Zespół artystyczny | |
Orbis Tertius – Trzeci Teatr | |
Odznaczenia | |
![]() |
Współzałożyciel Teatru Ósmego Dnia (1964) i jego kierownik artystyczny (1968–1994)[4]. Dyrektor artystyczny Teatru Polskiego w Poznaniu (1995–1998) oraz Malta Festival Poznań (1993–2012)[5]. W latach 2003–2018 był wykładowcą Pracowni Zjawisk Teatralnych Uniwersytetu Artystycznego w Poznaniu[6], działającej przy Katedrze Scenografii Wydziału Architektury Wnętrz i Scenografii[7].
Łącznie wyreżyserował ponad pięćdziesiąt przedstawień. Był autorem scenariuszy większości z nich. Kilka z jego przedstawień zostało zarejestrowanych dla Teatru Telewizji. Teksty teatrologiczne Raczaka były publikowane w Polsce, USA, we Francji, Niemczech, Wielkiej Brytanii i we Włoszech.
Życiorys
edytujAbsolwent VI Liceum Ogólnokształcącego im. Ignacego Jana Paderewskiego w Poznaniu[8] oraz filologii polskiej na Wydziale Filologii Polskiej i Klasycznej Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu (1969)[9].
Teatr alternatywny
edytujW 1964, w wieku osiemnastu lat, wspólnie z Tomaszem Szymańskim założył teatr studencki pod nazwą Studencki Teatr Poezji Ósmego Dnia, znany dziś jako Teatr Ósmego Dnia (T8D)[10][11]. Nazwa zespołu nawiązywała do Zielonej Gęsi Konstantego Ildefonsa Gałczyńskiego („siódmego dnia Pan Bóg odpoczywał, a ósmego stworzył teatr”)[4]. W tamtym okresie, do zespołu teatru należał również poeta Stanisław Barańczak, a w późniejszych latach Jan A.P. Kaczmarek, założyciel Orkiestry Ósmego Dnia[4].
Raczak oraz aktorzy Teatru Ósmego Dnia byli w swej pracy zainspirowani metodą Jerzego Grotowskiego[4]. W okresie stanu wojennego Raczak wystawił m.in. Wzlot według tekstów Nadieżdy i Osipa Mandelsztamów. Zaś po zawieszeniu stanu wojenngo, Raport z oblężonego miasta według Zbigniewa Herberta, w obsadzie z Ewą Wójciak, Ewą Wanat i Maciejem Kozłowskim[12]. Najpierw było to przedstawienie uliczne, potem – gdy występy zostały zakazane – grano je na dziedzińcach kościołów i klasztorów[10]. W latach 80. Teatr Ósmego Dnia pod kierownictwem Raczaka wystawił jeszcze m.in. Małą apokalipsę (1985) inspirowaną powieścią Tadeusza Konwickiego[4].
Jako reżyser współpracował z niezależnymi zespołami w Polsce (Sekta, Asocjacja 2006), a także we Włoszech (Basho w Modenie, Arca w Katanii, Aenigma w Urbino, Uqbar w Weronie). W ramach założonej przez siebie Fundacji Orbis Tertius – Trzeci Teatr, realizował przedstawienia na deskach Centrum Kultury Zamek oraz Sceny Roboczej. Były to m.in. Spisek smoleński (2014) traktujący o konsekwencjach społecznych katastrofy smoleńskiej[13][14], a także Misterium buffo (2014) według Dario Fo i Dziady (2015) Adama Mickiewicza[15].
Teatr instytucjonalny
edytujZa dyrekcji Zbigniewa Jaśkiewicza został mianowany reżyserem Teatru Polskiego w Poznaniu (1994)[16], zaś w latach 1995–1998 pełnił obowiązki dyrektora artystycznego sceny. Na deskach Teatru Polskiego wystawił dwa przedstawienia, adaptację Procesu Franza Kafki (1983) w obsadzie z m.in. Marią Maj, Mariuszem Puchalskim, Andrzejem Szczytką i Piotrem Zawadzkim[17], a także Edmonda Davida Mameta (1996) w obsadzie z Januszem Stolarskim, Robertem Więckiewiczem, Piotrem Wypartem i Krzysztofem Banaszykiem[18].
Po odejściu z Teatru Polskiego związał się z Polskim Teatrem Tańca – Baletem Poznańskim, gdzie we współpracy z Ewą Wycichowską zrealizował spektakle baletowe (1997, 2004)[19]. Ponadto wystawiał spektakle na deskach Teatru im. Aleksandra Fredry w Gnieźnie (2003, 2004, 2009, 2012), Teatru Studio w Warszawie (2006), Wrocławskiego Teatru Współczesnego (2013) oraz Teatru Nowego im. Kazimierza Dejmka w Łodzi (2013)[19].
Najdłuższą współpracę nawiązał z Teatrem im. Heleny Modrzejewskiej w Legnicy, prowadzonym przez Jacka Głomba[20]. W latach 2003–2017 wystawił osiem przedstawień, między innymi Zonę według Stalkera Andrieja Tarkowskiego (2003) z Przemysławem Bluszczem w jednej z głównych ról[21], Dziady Adama Mickiewicza (2007), Marata-Sade Petera Weissa w obsadzie ze Zbigniewem Walerysiem jako Jacques Roux (2008)[22], Czas terroru (2010) na podstawie Róży Stefana Żeromskiego, a także swoją ostatnią pracę reżyserską, jaką był Makbet Williama Shakespeare’a (2017)[20].
Nagrody i wyróżnienia
edytujLech Raczak oraz aktorzy T8D – współtwórcy przedstawień tej sceny – są laureatami Nagrody im. Konrada Swinarskiego, przyznawanej przez redakcję miesięcznika „Teatr” za całokształt działalności artystycznej (nagroda za sezon 1993/1994), a także Nagrody im. Stanisława Ignacego Witkiewicza (2008), przyznawanej przez Sekcję Krytyków Teatralnych Polskiego Ośrodka Międzynarodowego Instytutu Teatralnego[23].
W 2012 roku ówczesny minister kultury Bogdan Zdrojewski odznaczył Raczaka Srebrnym Medalem „Zasłużony Kulturze – Gloria Artis”, mówiąc[5]:
Starałem się zobaczyć jak wygląda dorobek Lecha Raczaka, jego zaangażowanie w pokazywanie spektakli swoich, sprowadzonych, pozyskanych i zrealizowanych w Polsce przy jego współudziale i jest to ponad 500 przedstawień. Zazwyczaj reżyserzy, pilnują swoich interesów artystycznych, a w tym wypadku mamy do czynienia z człowiekiem reprezentującym interesy widzów i za to Lechowi Raczakowi podziękowałem.
W 2018 został uhonorowany Nagrodą Artystyczną Miasta Poznania. W uzasadnieniu kapituła nagrody pod przewodnictwem prof. Romana Kubickiego podała, że przyznaje ją za wybitne osiągnięcia w dziedzinie teatru, a przede wszystkim przywracanie wiary w to, że sztuka ma zdolność przenoszenia nas z doraźnej rzeczywistości do świata uniwersalnego, czego szczególnym przykładem jest znakomity spektakl Podróże przez sny. I powroty[23]. W 2019 otrzymał Medal Alumno Bene Merenti, przyznawany wybitnym absolwentom UAM[24].
Życie prywatne
edytujŻoną Raczaka była aktorka, dramaturg i reżyserka, Daria Anfelli[25][26], z którą miał córkę Giordanę[27][28].
17 stycznia 2020 zasłabł na przyjęciu noworocznym prezydenta Poznania, Jacka Jaśkowiaka, które odbywało się w Centrum Kultury Zamek. Zmarł tego samego dnia po przewiezieniu do szpitala[23]. Został pochowany 24 stycznia 2020 na poznańskim cmentarzu Górczyńskim, ceremonię odprawił jezuita, o. Wacław Oszajca[29].
Publikacje
edytuj- Szaleństwo i metoda. 48 tekstów o teatrze, Poznań 2012, ISBN 978-83-7768-042-1
- Plac Wolności i inne scenariusze teatralne 1982-2010, Poznań 2012, ISBN 978-83-7768-041-4
- Więcej niż jedno życie. Kreacje zbiorowe Teatru Ósmego Dnia 1977-1985. Postzapisy, Poznań 2012, ISBN 978-83-7768-040-7
- Felietony Lecha Raczaka opublikowane na łamach portalu Teatralny.pl
Przypisy
edytuj- ↑ Lech Raczak, [w:] Encyklopedia teatru polskiego (autorzy) [dostęp 2020-01-19] .
- ↑ Kwestionariusz osobowy obywatela Lecha Raczaka. nietak! 2011, nr 6, s. 3-4. [dostęp 2020-01-19].
- ↑ Nie żyje Lech Raczak. Był reżyserem i współtwórcą Teatru Ósmego Dnia. [dostęp 2020-01-19].
- ↑ a b c d e Teatr Ósmego Dnia | Życie i twórczość | Artysta [online], Culture.pl [dostęp 2020-01-20] (ang.).
- ↑ a b Żegnamy Lecha Raczaka – Malta Festival Poznań 2019 [online], malta-festival.pl [dostęp 2020-01-20] (pol.).
- ↑ Lech Raczak | 1946–2020 – UAP Poznań [online], uap.edu.pl [dostęp 2020-01-20] .
- ↑ Pracownia Zjawisk Teatralnych – UAP Poznań [online], uap.edu.pl [dostęp 2020-01-20] .
- ↑ Marek Zaradniak, Bogna Kisiel: Lech Raczak nie żyje. Był przewodnikiem w ciemnościach. Pozostawił po sobie ranę w sercu wielu ludzi. Głos Wielkopolski, 2020-01-18. [dostęp 2020-01-19]. (pol.).
- ↑ Krzysztof Smura: Lech Raczak. Katastrofista z rektorskim medalem. UAM, 2019-04-29. [dostęp 2020-01-19]. (pol.).
- ↑ a b Z jego śmiercią kończy się pewna epoka. Kim był Lech Raczak, poznański reżyser i opozycjonista [online], e-teatr.pl [dostęp 2020-01-20] .
- ↑ Wyborcza.pl [online], wyborcza.pl [dostęp 2020-01-20] .
- ↑ Teatr w Polsce – polski wortal teatralny [online], e-teatr.pl [dostęp 2020-01-21] .
- ↑ ORBIS TERTIUS » Recenzje [online] [dostęp 2020-01-20] (pol.).
- ↑ "Czy Raczak oszalał?" "Smoleńskie rytuały" na deskach teatru [online], TVN24.pl [dostęp 2020-01-20] .
- ↑ ORBIS TERTIUS » Spektakle [online] [dostęp 2020-01-20] (pol.).
- ↑ Lech Raczak, [w:] Encyklopedia teatru polskiego (autorzy) [dostęp 2020-01-20] .
- ↑ Teatr w Polsce – polski wortal teatralny [online], e-teatr.pl [dostęp 2020-01-20] .
- ↑ Teatr w Polsce – polski wortal teatralny [online], e-teatr.pl [dostęp 2020-01-20] .
- ↑ a b Lech Raczak, [w:] Encyklopedia teatru polskiego (autorzy) [dostęp 2020-01-21] .
- ↑ a b Teatr im. Heleny Modrzejewskiej w Legnicy – Aktualności [online], teatr.legnica.pl [dostęp 2020-01-20] .
- ↑ Teatr w Polsce – polski wortal teatralny [online], e-teatr.pl [dostęp 2020-01-20] .
- ↑ Teatr w Polsce – polski wortal teatralny [online], e-teatr.pl [dostęp 2020-01-20] .
- ↑ a b c Bogna Kisiel , Lech Raczak nie żyje. Był przewodnikiem w ciemnościach. Pozostawił po sobie ranę w sercu wielu ludzi [WSPOMNIENIA] [online], Głos Wielkopolski, 18 stycznia 2020 [dostęp 2020-01-18] (pol.).
- ↑ Lech Raczak nie żyje [online], Życie Uniwersyteckie [dostęp 2020-01-18] (pol.).
- ↑ Poznań. Malownicza widownia Malty [online], e-teatr.pl [dostęp 2020-01-20] .
- ↑ Daria Anfelli [online], opera.poznan.pl [dostęp 2020-01-20] .
- ↑ Lech Raczak, Poznań, 23.01.2020 – pozostałe [online], nekrologi.wyborcza.pl [dostęp 2020-01-24] .
- ↑ nietak!t nr 6 [online], Issuu [dostęp 2020-01-24] (ang.).
- ↑ Wyborcza.pl [online], poznan.wyborcza.pl [dostęp 2020-01-24] .
Bibliografia
edytuj- Lech Raczak , Szaleństwo i metoda. 48 tekstów o teatrze, Poznań: Wydawnictwo Miejskie Posnania, 2012, ISBN 978-83-7768-042-1, OCLC 829859136 .
Linki zewnętrzne
edytuj- Lech Raczak, [w:] Encyklopedia teatru polskiego (autorzy) [dostęp 2021-04-11] .
- Lech Raczak w bazie filmpolski.pl