Laktancjusz
Lucius Caecilius Firmianus Lactantius (ur. ok. 250, zm. 330[1]) – pisarz i apologeta chrześcijański, retor.
![]() | |
Data urodzenia |
ok. 250 |
---|---|
Data śmierci |
330 |
Zawód, zajęcie |
pisarz i apologeta |
Życiorys
edytujUrodził się w Afryce Północnej około 250 roku. Pod okiem sławnego retora Arnobiusza uzyskał staranne wykształcenie w zakresie filozofii i literatury, po czym został nauczycielem retoryki. Cesarz Dioklecjan powołał go na stanowisko nauczyciela do Nikomedii, gdzie uczył między innymi urzędników cesarskiego dworu. Po okresie dłuższego sympatyzowania z chrześcijaństwem, prawdopodobnie właśnie w Nikomedii przyjął chrzest. Po rozpoczęciu prześladowań w 303 roku, stracił swoje stanowisko. Pod koniec życia został wychowawcą najstarszego syna Konstantyna Wielkiego, Kryspusa.
Nauczanie
edytujLaktancjusz jest jednym z autorów dostarczających wiedzy na temat wczesnochrześcijańskiego millenaryzmu. W jego ujęciu jedną z cech charakterystycznych tysiącletniego królestwa eschatologicznego będzie niezwykła płodność w rodzeniu dzieci[2]:
Po zmartwychwstaniu, Syn Najwyższego... będzie królować wśród ludzi tysiąc lat i będzie nimi rządził najbardziej sprawiedliwą władzą. Wtedy ci, którzy pozostaną przy życiu w swoich ciałach, nie umrą, ale w ciągu tego tysiąca lat zrodzą nieskończone mnóstwo (dzieci). A co do tych, którzy zmartwychwstaną, będą przewodzić żywym jako sędziowie. Słońce stanie się siedem razy jaśniejsze niż teraz; a ziemia okaże swoją płodność i wyda obfite plony. Zwierzęta nie będą już żywić się krwią (Divinae Institutiones VII, 24)
Był jednym z ideologów Nowej Republiki, powstałej w wyniku reform cesarza Konstantyna. Cel jego dzieła Divinae Institutiones (Boże rozporządzenia) był ten sam co wcześniej De oficiis Cycerona[3]. M.in. życie rodzinne w jego wizji, wyrażonej w ks. 5 Institutiones Divinae, miało być odnowione i być przede wszystkim wspólnotą polegającą na wierności przyjętym przez oboje małżonków ideałom, a nie instytucją należącą do porządku ekonomiczno-politycznego, regulowaną prawem własności[4].
Laktancjusz negował kulistość Ziemi i istnienie antypodów, mimo że dowody podał już Arystoteles w IV w. p.n.e. Mikołaj Kopernik podawał Laktancjusza jako przykład zawodności zdrowego rozsądku[5] (W czasach Kopernika sama kulistość Ziemi była już powszechnie znana, ale przez odwołanie do zdrowego rozsądku negowano jej ruch).
Dorobek literacki
edytujDo najważniejszych dzieł autorstwa Laktancjusza można zaliczyć:
- Divinae Institutiones (Podstawy nauki Bożej) napisane w latach 304–313
- De ave Phoenice (O ptaku Feniksie),
- De ira Dei (O gniewie Bożym)
- De mortibus persecutorum (O śmierci prześladowców) (ok. 314) – paszkwil na cesarzy – prześladowców chrześcijan.
Przypisy
edytuj- ↑ Laktancjusz, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2021-10-05] .
- ↑ Daniélou 2002 ↓, s. 341.
- ↑ Cochrane 1960 ↓, s. 194.
- ↑ Cochrane 1960 ↓, s. 197.
- ↑ Heller 1994 ↓, s. 96.
Bibliografia
edytuj- Charles Norris Cochrane: Chrześcijaństwo i kultura antyczna. G. Pianko (przekład), J. Domański, S. Kazikowski (redaktorzy). Warszawa: IW PAX, 1960.
- Maria Cytowska, Hanna Szelest: Literatura rzymska: okres cesarstwa. Autorzy chrześcijańscy. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1994. ISBN 83-01-11526-2.
- Jean Daniélou: Teologia judeochrześcijańska. Historia doktryn chrześcijańskich przed Soborem Nicejskim. Stanisław Basista (przekład). Kraków: Wydawnictwo WAM, 2002, s. 479, seria: Myśl Teologiczna 39.
- Michał Heller: Wszechświat u schyłku stulecia. Kraków: Znak, 1994. ISBN 83-7006-348-9.
Linki zewnętrzne
edytujDzieła Laktancjusza:
- ISNI: 0000000109285960
- VIAF: 100198064, 261159448
- ULAN: 500110878
- LCCN: n50041328
- GND: 118725831
- LIBRIS: nl02337611c1vw5
- BnF: 119105531
- SUDOC: 026959348
- SBN: CFIV074554
- NLA: 35287525
- NKC: ola2002158755
- BNE: XX980172
- NTA: 068978294
- BIBSYS: 90084219
- CiNii: DA02052887
- Open Library: OL467204A
- PLWABN: 9810542487205606
- NUKAT: n96216113
- J9U: 987007264024405171
- PTBNP: 77109
- CANTIC: a10489654
- LNB: 000087840
- NSK: 000084540
- CONOR: 46663267
- ΕΒΕ: 92818
- BLBNB: 000179947
- LIH: LNB:TyG;=Bq
- RISM: people/30079740