Kazimierz Rusinek (polityk)
Kazimierz Rusinek, właśc. Kazimierz Rusin (ur. 7 lutego 1905 w Krakowie, zm. 5 maja 1984 w Warszawie) – polski dziennikarz i polityk socjalistyczny. Poseł do Krajowej Rady Narodowej i na Sejm Ustawodawczy, w latach 1947–1952 minister pracy i opieki społecznej, działacz ZBoWiD, członek Centralnej Komisji Porozumiewawczej Stronnictw Demokratycznych w 1946 roku[1].
![]() | |
Data i miejsce urodzenia |
7 lutego 1905 |
---|---|
Data i miejsce śmierci |
5 maja 1984 |
Minister pracy i opieki społecznej | |
Okres |
od 6 lutego 1947 |
Przynależność polityczna | |
Poprzednik | |
Następca | |
Odznaczenia | |
![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() |
Życiorys
edytujSyn Stanisława Rusina i Katarzyny z domu Konopackiej. Ojciec był członkiem Socjaldemokracji Królestwa Polskiego i Litwy, a następnie Polskiej Partii Socjalistycznej. Dziadek uczestniczył w powstaniu styczniowym. Jego bratem był Stanisław Wolicki, poseł PPS, aktor i reżyser. Od grudnia 1921 członek PPS. Był sekretarzem Okręgowego Komitetu Robotniczego PPS na Pomorzu (1928–1931) i w poznańskiem (1935–1939), od 1927 do 1935 członek Zarządu Głównego Centralnego Związku Robotników Przemysłu Chemicznego, sekretarz okręgu Poznań.
We wrześniu 1930 jeden z organizatorów poparcia Centrolewu, m.in. aresztowany w czasie wspólnego wiecu 14 września 1930 z Narodową Partią Robotniczą w Toruniu, gdzie doszło do starć z policją i masowych aresztowań. 14 września 1930 skazany za utworzenie oddziału Milicji PPS na 6 miesięcy więzienia w zawieszeniu na 3 lata. Następnie w Poznaniu zakładał pismo „Walka Ludu” i ponownie był aresztowany za podburzanie do strajku w zakładach PPG. W latach 1937–1939 członek Rady Naczelnej PPS. Od 1935 do 1939 wiceprzewodniczący Zarządu Głównego Związku Transportowców, Marynarzy i Robotników Portowych w Gdyni, od 1937 przewodniczący Komitetu Miejskiego PPS w Gdyni. Członek prezydium gdyńskiego oddziału Towarzystwa Uniwersytetu Robotniczego. Od lutego 1939 radny miasta Gdyni i przewodniczący frakcji radnych PPS.
We wrześniu 1939 organizator i dowódca ochotniczych Drużyn Robotniczych przy PPS pomagających przy budowie umocnień w Gdyni i okolicach. 7 września w uzgodnieniu z pułkownikiem Stanisławem Dąbkiem, dowódcą Lądowej Obrony Wybrzeża, przystąpił do formowania Ochotniczego Batalionu Kosynierów. Jako podporucznik rezerwy pełnił prawdopodobnie funkcję w sztabie podpułkownika Stanisława Wężyka. Według Donalda Steyera pełnił on funkcję II adiutanta ppłk Wężyka, a zarazem dowódcy ochotniczych oddziałów robotniczych[2]. Jako żołnierz brał udział w dniach 18–19 września w obronie Koszar Marynarki Wojennej na Oksywiu. Po wojnie przypisywał sobie dowodzenie batalionem Gdyńskich Kosynierów i był głównym autorem tekstów i wspomnień, w których gloryfikował własną postawę pomijając m.in. rolę ppłk. Wężyka[3].
Po kapitulacji Kępy Oksywskiej, od września 1939 do lipca 1940 był więźniem obozu jenieckiego – oflagu II-A Prenzlau, a następnie od lipca 1940 w więzieniu gestapo w Gdańsku, zaś od marca 1941 w obozach koncentracyjnych w Stutthofie oraz od listopada 1941 w Mauthausen. Po wojnie pojawiły się oskarżenia, że pełnił funkcję kapo w Stutthofie i w związku z tym uczestniczył w biciu innych więźniów[4][5]. Informacja o byciu przez niego więźniem funkcyjnym w tym obozie najprawdopodobniej stanowiła element późniejszej rozgrywki Polskiej Partii Robotniczej z działaczami „lubelskiej” PPS[6]. Józef Hen w wywiadzie udzielonym Gazecie Wyborczej stwierdził, że Rusinek był kapo i że "nie ma z nim najlepszych wspomnień[7].
Wraz z Józefem Cyrankiewiczem uczestniczył w konspiracyjnym ruchu oporu w obozach koncentracyjnych. Uwolniony 5 maja 1945 przez armię amerykańską. Po uwolnieniu już jako członek Komitetu obozowego w Mauthausen w niezbyt jasnych okolicznościach pobił innego więźnia – Szymona Wiesenthala[8][9]. Incydent ten stał się przyczyną późniejszego sporu pomiędzy Wiesenthalem a Rusinkiem jako liderem organizacji kombatanckich, a tym samym ostrego sporu pomiędzy organizacjami ścigającymi zbrodniarzy hitlerowskich a Związkiem Bojowników o Wolność i Demokrację. Po powrocie do kraju wraz z Józefem Cyrankiewiczem spotkali się z działającym w konspiracji Zygmuntem Zarembą[10]. Jednak wraz z Cyrankiewiczem postanowili przystąpić do „lubelskiej” PPS.
Od czerwca 1945 był członkiem Rady Naczelnej „lubelskiej” PPS. Od 1 lipca 1945 członkiem Centralnego Komitetu Wykonawczego PPS, od sierpnia 1946 wiceprzewodniczącym CKW. Od grudnia 1947 do września 1948 pełnił funkcję przewodniczącego CKW PPS, pozostawał członkiem CKW do grudnia 1948 i połączenia z PPR. Wszedł do Komitetu Centralnego Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej. Jednak w wyborach do Komitetu Centralnego PZPR, przy jednolitej liście przeznaczonych do wybrania, Rusinek uzyskał zaledwie 1180 głosów na 1508 głosujących[11]. W 1945 pełnił również funkcję sekretarza generalnego Komisji Centralnej Związków Zawodowych. W latach 1947–1952 był ministrem pracy i opieki społecznej. Do 1954 był członkiem KC PZPR, z tym że w lutym 1951 Bolesław Bierut wprost mu zakazał uczestnictwa w posiedzeniach KC[12]. Pełnił mandat poselski do Krajowej Rady Narodowej i na Sejm Ustawodawczy.
W 1953 został dyrektorem Państwowych Wydawnictw Szkolenia Zawodowego w Warszawie.
Powrócił do polityki po 1956. W 1958 był kierownikiem resortu kultury i sztuki, a od 1958 do 1971 wiceministrem kultury i sztuki. W latach 1964–1971 pełnił funkcję zastępcy członka KC PZPR. W 1971 przeszedł na emeryturę. Od roku 1956 do 1972 był sekretarzem generalnym, a od 1972 wiceprezesem Zarządu Głównego ZBoWiD[13]. W 1968 wraz z Mieczysławem Moczarem uczestniczył w kampanii przeciw tzw. „encyklopedystom”, czyli redaktorom Wielkiej Encyklopedii Powszechnej PWN, którzy – jak twierdzili Moczar i Rusinek – nie nazbyt polsko naświetlili kwestię okupacji hitlerowskiej. W czerwcu 1968 roku wszedł w skład Komitetu Przygotowawczego obchodów 500. rocznicy urodzin Mikołaja Kopernika[14].
Od 1946 honorowy obywatel Gdyni. 22 września 2004 Rada Miasta Gdyni uchwałą nr XXIII/534/04[15] pozbawiła Kazimierza Rusinka oraz Konstantego Rokossowskiego, Amazaspa Babadżaniana i Nikołaja Szablikowa honorowego obywatelstwa Gdyni.
Pochowany na cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie (kwatera A32-tuje-7)[16].
Ordery i odznaczenia
edytuj- Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (2 lipca 1946)[17]
- Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari (14 czerwca 1946)[18]
- Złoty Krzyż Zasługi (19 lipca 1946)[19]
- Medal „Za udział w wojnie obronnej 1939” (1981)[20]
- Krzyż Oświęcimski (pośmiertnie, 1985)[21]
- Medal 10-lecia Polski Ludowej (18 stycznia 1955)[22]
- Brązowy Medal „Za zasługi dla obronności kraju” (1967)[23]
- Krzyż Wielki Orderu Lwa Białego (Czechosłowacja, 1947)[24]
- Order Braterstwa i Jedności ze Złotym Wieńcem (Jugosławia, 1965)[25]
Przypisy
edytuj- ↑ Wolna Polska, nr 13 (149) Moskwa 8 kwietnia 1946 roku, s. 1.
- ↑ Donald Steyer, Problemy robotników Gdyni 1926–1939, Gdańsk 1959, s. 144.
- ↑ Fakty i mity o Gdyńskich Kosynierach.
- ↑ Barbara Szczepuła, Dygnitarz, „Dziennik Bałtycki” nr 41 z 19 lutego 1993.
- ↑ Wiesław Jan Wysocki: Rotmistrz Pilecki. s. 123. Cytat: Kazimierz Rusinek, sekretarz generalny ZZZ, a po „wyborach” – minister pracy i opieki społecznej, którego „Tadeusz” znał ze Stutthofu, gdzie Rusinek był kapo.
- ↑ Potwierdza to w swoich wspomnieniach Zygmunt Augustyński, redaktor naczelny „Gazety Ludowej” który wspominał: Znacznie później dowiedziałem się, że to właśnie bezpieka, działając na rozkaz rosyjskiego NKWD, organizowała nagonkę przeciw Rusinkowi i czyniła wysiłki, ażeby go zhańbić i zniszczyć. Niemałe też było moje zadowolenie, że kierowana przeze mnie gazeta nie stała się narzędziem komunistycznej intrygi przeciwko działaczowi socjalistycznemu. Natomiast w maju wydrukowałem w „Gazecie Ludowej” notatkę pod tytułem Honor pana Kazimierza Rusinka – Uchwała CKW PPS. Otóż CKW PPS w specjalnej uchwale uznał wieści o Kazimierzu Rusinku „za plugawą kampanię oszczerczą, szarpiącą jego cześć osobistą i honor partii, której jest członkiem” cyt; Dziennikarstwo i polityka. Zygmunt Augustyński. Wspomnienia redaktora naczelnego „Gazety Ludowej”, Kraków 2009, s. 142
- ↑ Wyborcza.pl [online], wyborcza.pl [dostęp 2023-11-09] .
- ↑ Grzegorz Górny, Winę trzeba spłacać, „Gazeta Wyborcza” nr 459, z 15 grudnia 1990, s. 10.
- ↑ Nim wymrą świadkowie. Rozmowa Haliny Świerkosz-Iwanowskiej z Szymonem Wiesenthalem, „Polityka”, nr 7(2180) z 1999.
- ↑ Zygmunt Zaremba, Wojna i konspiracja, Londyn 1957, s. 332.
- ↑ Andrzej Paczkowski, Zjednoczona i oczyszczona, „Gazeta Wyborcza” nr 295 z 18 grudnia 1993, s. 16.
- ↑ Stanisław Konarski, Kazimierz Rusinek, [w:] Polski Słownik Biograficzny z. 136 z 1991, s. 138.
- ↑ Trybuna Robotnicza, nr 108 (8784), 8 maja 1972, s. 2.
- ↑ „Urania”, miesięcznik Polskiego Towarzystwa Miłośników Astronomii, nr 3, marzec 1969, s. 85.
- ↑ Uchwała Rady Miasta Gdyni z 22 września 2004
- ↑ Wyszukiwarka cmentarna - Warszawskie cmentarze
- ↑ M.P. z 1947 r. nr 79, poz. 531 „za wybitną działalność polityczno-społeczną w okresie okupacji na terenie kraju i w obozach koncentracyjnych”.
- ↑ M.P. z 1946 r. nr 145, poz. 277 „za wybitną działalność polityczno-społeczną w okresie okupacji na terenie Kraju i w Obozach koncentracyjnych”.
- ↑ M.P. z 1947 r. nr 27, poz. 194 „za wybitne zasługi w dziele organizacji Związków Zawodowych i działalność związkową na terenie kraju”.
- ↑ 150 żołnierzy Września otrzymało medale „Za udział w wojnie obronnej 1939” [w:] Trybuna Robotnicza, nr 175, 2 września 1981, s. 2.
- ↑ Stefan Oberleitner, Polskie ordery, odznaczenia i niektóre wyróżnienia zaszczytne 1705–1990: vademecum dla kolekcjonerów. Polska Rzeczpospolita Ludowa, 1944–1990, Wydawnictwo Kanion, 1992, s. 123.
- ↑ M.P. z 1955 r. nr 104, poz. 1411 - Uchwała Rady Państwa z dnia 18 stycznia 1955 r. nr 0/193 - na wniosek Prezesa Centralnego Urzędu Wydawnictw, Przemysłu Graficznego i Księgarstwa.
- ↑ Za zasługi dla obronności Kraju [w:] „Trybuna Robotnicza”, nr 110, 10 maja 1967, s. 2.
- ↑ Delegacja czechosłowacka wyjechała do Pragi [w:] „Trybuna Robotnicza”, nr 71, 12 marca 1947, s. 1
- ↑ Wysokie odznaczenia jugosławiańskie dla obywateli polskich, "Trybuna Robotnicza", nr 281, 26 listopada 1965, s. 1-2.
Bibliografia
edytuj- Kazimierz Rusinek, Kilka wspomnień o pomorskiej organizacji PPS, [w:] PPS. Wspomnienia z lat 1918–1939, Warszawa 1987 Tm 2, s. 897–905, ISBN 83-05-11291-8.
- Stanisław Konarski, Kazimierz Rusinek, [w:] Polski Słownik Biograficzny, z. 136 z 1991.
- Tadeusz Mołdawa, Ludzie władzy 1944–1991, Warszawa: PWN, 1991, s. 419, ISBN 83-01-10386-8, OCLC 69290887 .
- Kazimierz Rusinek, Gdynia-Prenzlau-Mauthausen, [w:] Polska Partia Socjalistyczna w latach wojny i okupacji 1939–1945. Księga wspomnień. Tom 2, Warszawa 1995 ISBN 83-85618-15-5.
- Encyklopedia Gdyni, Gdynia 2006.
- Informacje w BIP IPN.
- Profil na stronie Biblioteki Sejmowej.