Franciszek Górski (botanik)
Franciszek Górski (ur. 6 sierpnia 1897 w Woli Pękoszewskiej, zm. 7 stycznia 1989 w Krakowie) – botanik polski, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego, członek Polskiej Akademii Nauk.
Data i miejsce urodzenia |
6 sierpnia 1897 |
---|---|
Data i miejsce śmierci |
7 stycznia 1989 |
Miejsce spoczynku | |
Zawód, zajęcie |
Wykładowca Akademicki |
Narodowość |
Polska |
Tytuł naukowy |
Profesor zwyczajny od 1956 |
Edukacja |
gimnazjum im. Sobieskiego w Krakowie, gimnazjum klasyczne w Lozannie, ekonomika na uniwersytecie w Genewie, prawo na Uniwersytecie Poznańskim oraz botanika na Uniwersytecie Jagiellońskim |
Pracodawca | |
Małżeństwo | |
Dzieci |
Ludwik Górski, Anna Górska |
Odznaczenia | |
![]() ![]() ![]() |
![]() Bożawola | |
Rodzina |
Górscy |
---|---|
Ojciec | |
Matka |
Antonina Chłapowska |
Żona | |
Dzieci |
Ludwik Górski, Anna Górska |
Życiorys
edytujBył synem Konstantego Mariana (krytyka i historyka sztuki) i Antoniny z Chłapowskich, prawnukiem generała Franciszka Górskiego. Uczęszczał do Gimnazjum im. Sobieskiego w Krakowie (do 1914), następnie do gimnazjum klasycznego w Lozannie (1914–1916). Studiował ekonomię na uniwersytecie w Genewie (1916–1920, nie ukończył), prawo na Uniwersytecie Poznańskim (1920–1923) oraz botanikę na Uniwersytecie Jagiellońskim (1924–1929). Wśród jego wykładowców na UJ byli Kazimierz Rouppert i Władysław Szafer. Służył ochotniczo w Wojsku Polskim w czasie wojny polsko-radzieckiej. W 1930 obronił na UJ doktorat (na podstawie pracy Sur la precision de la methode de la numeration des bulles dans les recherches de photosynthese) i został starszym asystentem w Katedrze Botaniki Ogólnej. Habilitował się z dniem 12 lipca 1938[1] (praca Badania nad pobieraniem izomerów optycznych kwasu winowego przez kropidlaka Aspergillus fumigatus), był tam docentem.
Po wybuchu II wojny światowej brał udział w działaniach wojennych w ramach kampanii wrześniowej. W listopadzie 1939 znalazł się w gronie aresztowanych pracowników nauki Uniwersytetu Jagiellońskiego (Sonderaktion Krakau) i do lutego 1940 był więziony, m.in. w obozie koncentracyjnym Sachsenhausen. Po uwolnieniu pracował jako inspektor w dziale łąk i pastwisk w Krakowskiej Izbie Rolniczej oraz uczestniczył w konspiracyjnym nauczaniu w ramach tajnego Uniwersytetu Jagiellońskiego. Kontynuował pracę na stanowisku docenta w Katedrze Botaniki Ogólnej po wojnie, w 1947 został mianowany profesorem nadzwyczajnym i kierownikiem Katedry Fizjologii Roślin. Profesorem zwyczajnym był od 1956; w latach 1956–1959 pełnił funkcję dziekana Wydziału Biologii i Nauk o Ziemi. Przeszedł na emeryturę w 1967.
Współpracował również z innymi jednostkami naukowymi. W latach 1956–1968 kierował Zakładem Fizjologii Roślin PAN (oraz Pracownią Fotofizjologii tego zakładu), a następnie (1968–1981) przewodniczył jego Radzie Naukowej. Był również profesorem w Zakładzie Flory Polskiej (1962–1963) i przewodniczącym Rady Naukowej (1971–1982) Instytutu Botaniki PAN. Wykładał fizjologię roślin w Wyższej Szkole Pedagogicznej w Katowicach (1946–1947).
W 1962 został powołany na członka korespondenta PAN, w 1969 na członka rzeczywistego PAN[2]. Był wiceprezesem Polskiego Towarzystwa Botanicznego (1967–1973, 1973 członek honorowy). W 1988 członkostwo honorowe nadało mu Polskie Towarzystwo Przyrodników im. Kopernika, otrzymał również doktorat honoris causa Akademii Rolniczej w Krakowie (1981).
W pracy naukowej zajmował się fizjologią roślin, cytologią roślin, metodyką badań biochemicznych, biochemią porównawczą oraz biochemią nukleotydów. Opublikował m.in.:
- Jak odżywiają się rośliny zielone (1948)
- Zarys fizjologii roślin (1955–1959, 3 części)
- Fizjologia roślin (1962)
- Struktura żywej materii (1963)
- A Comparison of the Watson-Crick DNA Structural Model with the New „Side by Side” Model (1980)
Od 28 sierpnia 1923 był mężem Marii Morstin-Górskiej, z którą miał syna Ludwika Konstantego i córkę Annę Górską (1926–2014)[3].
Zmarł w Krakowie, pochowany w grobie rodzinnym na cmentarzu Salwatorskim (sektor SC14-1-11)[4][3].
Ordery i odznaczenia
edytuj- Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (1984)
- Złoty Krzyż Zasługi (28 września 1954)[5]
- Medal 10-lecia Polski Ludowej (15 stycznia 1955)[6]
Przypisy
edytuj- ↑ Ruch służbowy. „Dziennik Urzędowy Ministerstwa Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego Rzeczypospolitej Polskiej”. Nr 9, s. 360, 10 września 1938.
- ↑ GÓRSKI, Franciszek [online], Polska Akademia Nauk - Członkowie PAN [dostęp 2023-02-01] (pol.).
- ↑ a b Cmentarz parafialny Kraków Salwator - wyszukiwarka osób pochowanych [online], krakowsalwator.artlookgallery.com [dostęp 2024-01-11] .
- ↑ Jan Wiktor Tkaczyński (red.), Pro Memoria III. Profesorowie Uniwersytetu Jagiellońskiego spoczywający na cmentarzach Krakowa 1803–2017, Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2018, s. 87, ISBN 978-83-233-4527-5 .
- ↑ M.P. z 1954 r. nr 112, poz. 1588 „w 10 rocznicę Polski Ludowej za zasługi w pracy naukowej i dydaktycznej”.
- ↑ M.P. z 1955 r. nr 101, poz. 1400 - Uchwała Rady Państwa z dnia 15 stycznia 1955 r. Nr 0/165 - na wniosek Ministra Szkolnictwa Wyższego.
Bibliografia
edytuj- Andrzej Śródka, Biogramy uczonych polskich, Suplement, Warszawa 1993, ISBN 83-04-01682-6.
- Krystyna Górska-Gołaska (redaktor): Górscy Herbu Boża Wola - Przodkowie i potomkowie generała Franciszka Górskiego. Poznań: Wydawnictwo Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk, 2000. ISBN 8370632832. ISSN 00794651. (pol.).