Béla Lugosi
Ten artykuł od 2023-05 wymaga zweryfikowania podanych informacji. |
Béla Lugosi (właśc. Béla Ferenc Dezső Blaskó; ur. 20 października 1882 w Lugoj, zm. 16 sierpnia 1956 w Los Angeles) – węgiersko-amerykański aktor filmowy i teatralny, wiązany przede wszystkim ze stworzonym przez siebie klasycznym wizerunkiem wampira Draculi.
![]() Béla Lugosi (1912) | |
Imię i nazwisko |
Béla Ferenc Dezső Blaskó |
---|---|
Data i miejsce urodzenia |
20 października 1882 |
Data i miejsce śmierci |
16 sierpnia 1956 |
Zawód | |
Współmałżonek |
Ilona Szmick |
Lata aktywności |
1902–1956 |
Odznaczenia | |
![]() | |
![]() | |
Strona internetowa |
Życiorys
edytujUrodził się w Lugos w Banacie, na południe od Transylwanii, w Austro-Węgrzech (obecnie Lugoj w Rumunii) jako najmłodsze z czworga dzieci bankiera. Od miasta Lugos wziął później pseudonim artystyczny. Lugosi rozpoczął karierę jako aktor teatralny w kilku sztukach Shakespeare’a. Podczas I wojny światowej służył w piechocie armii austro-węgierskiej. W 1919 wyemigrował z Węgier do Niemiec, a w 1921 do Stanów Zjednoczonych, gdzie rozpoczął karierę w filmie.
Sławę przyniosła mu tytułowa rola wampira, księcia Draculi, w filmie Toda Browninga Dracula z 1931, bazującym na powieści Brama Stokera. Film odniósł sukces, a wizerunek wampira stworzony przez Lugosiego stał się klasyczny dla horroru oraz kultury masowej. Jednocześnie, wraz z kolejnymi filmami, jak Biały zombie i Scared to Death, Lugosi został zaszufladkowany jako aktor horrorów, wraz ze swoim wizerunkiem stworzonym w Draculi. Wraz ze spadkiem popularności, związanym z brakiem nowych ról, uzależnił się od morfiny. Rolę Draculi zagrał jeszcze w filmie Abbott i Costello spotykają Frankensteina z 1948.
W latach 50. ponownie zaczął grać w licznych, lecz mało ambitnych horrorach, obsadzany przez wielbiciela jego wizerunku, Eda Wooda, w rolach szalonych naukowców lub wampirów. Te role zainspirowały m.in. muzyków gothrockowego zespołu Bauhaus, którzy swój pierwszy singel zatytułowali „Bela Lugosi’s Dead” (pol. Bela Lugosi nie żyje). Ostatni film z jego udziałem, Plan dziewięć z kosmosu Wooda, pojawił się już po jego śmierci.
Lugosi zmarł 16 sierpnia 1956 na zawał mięśnia sercowego w swoim domu, w Los Angeles. Zgodnie z życzeniem rodziny (czwartej żony i syna), pochowany został w stroju wampira, w którym występował w filmie Dracula.
Filmografia
edytuj- 1920 – Ostatni Mohikanin
- 1920 – Głowa Janusa
- 1923 – Niemy rozkaz
- 1924 – Ten, którego biją po twarzy
- 1930 – Wiedeńskie noce
- 1931 – Czarny wielbłąd
- 1931 – Kobiety wszystkich narodowości
- 1931 – Dracula
- 1932 – Wyspa doktora Moreau
- 1932 – Zabójstwa przy Rue Morgue
- 1932 – Pocałunek śmierci
- 1932 – Białe zombie
- 1934 – Czarny kot
- 1934 – Powrót Chandu
- 1935 – Znak wampira
- 1935 – Kruk
- 1936 – Niewidzialny promień
- 1939 – Syn Frankensteina
- 1939 – Ninoczka
- 1939 – Gorilla
- 1940 – Black Friday
- 1940 – Diabelski nietoperz
- 1941 – Niewidzialny duch
- 1941 – Czarny kot
- 1941 – Wilkołak
- 1942 – Pogrzeb o północy
- 1942 – Znikająca panna młoda
- 1942 – Duch Frankensteina
- 1943 – Frankenstein spotyka Człowieka Wilka
- 1945 – Porywacz ciał
- 1948 – Abbott i Costello spotykają Frankensteina
- 1955 – Narzeczona potwora
- 1959 – Plan dziewięć z kosmosu
Linki zewnętrzne
edytuj- Béla Lugosi w bazie IMDb (ang.)
- Béla Lugosi w bazie Filmweb
- ISNI: 0000000122768254
- VIAF: 14803252
- LCCN: n80073607
- GND: 118922785
- BnF: 121216614
- SUDOC: 029632374
- NLA: 35315678
- NKC: xx0182948
- BNE: XX1409428
- NTA: 142276049
- BIBSYS: 90853928
- PLWABN: 9812466934005606
- NUKAT: n2005001215
- J9U: 987007445267605171
- CANTIC: a12349276
- NSK: 000502444
- CONOR: 306656867
- KRNLK: KAC2020Q0662
- LIH: LNB:Bu72;=BW