شەرێ ڤیەتنامێ
شەرێ ڤیەتنامێ | |
---|---|
![]() | |
![]() | |
دەما دەستپێکرنێ | |
دەما بداویبوونێ | |
بەشدار |
|
حەژمارا مریان | |
پێک تێ ژ | |
بگوهێرە - ویکیدانەیێ بگوهێرە![]() |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d8/VietnamwarBW3.jpg/220px-VietnamwarBW3.jpg)
شەرێ ڤیەتنامێ (بئی نگلیزی: ڤەتنام وار، ب ڤیەتنامی: جهếن ترانه ڤệت نام یان ژی جهếن ترانه مỹ، "شەرێئا مەریکی")، جەنگەکە درێژئوو تووژ ل ڤیەتنامئوو لاۆسئوو کامبۆجیایێ کو د سالا 1955ێ دە دەست پێ کرئوو هەیا رزگارکرنا ساگۆنێ د 30ێ نیسانا 1975ێ دە بەردەوام بوو. د ڤێ جەنگێ دە هێزێن رزگارکەرئێ ن ڤیەتناما باشوورئێ ن فنلئوو یێن ڤیەتناما باکور، هێزێن رەژیما ڤیەتناما باشوورئا کو ژئا لیێئا مەرکایێئوو چەند وەلاتێن دژکۆمونیستئێ ن دن ڤە هاتی پشتگریکرن شکاندنئوو ئا مەریکا ناچار بوو زوو ب زوو ژ ڤیەتنامێ دەرکەڤە.
چما کوئە ڤ شەر خوە ب شەرێئی ندۆچینێ (1946-1954) ڤە گرێدائوو تەسیرا وی ل سەرانسەریئی ندۆچینێ هەبوو، جارنان وەک شەرێئی ندۆچینێ یێ دویەم ژی تێ بناڤکرن. ژ بەر کو هێزێن هەری مەزنئێ ن جیهانێ باندۆرا خوە ل سەر ڤێ شەرێ کرن، وەک "شەرێ تەمسیلی" یا شەرێ سار تێ هەسباندن.
شەر پشتی پارچەکرنا ڤیەتنامێ یا د سالا 1954ێ دە وەک شەرێ هندورین ل ڤیەتناما باشوور دەست پێ کر (1955-1964). د ڤی شەری دە ڤەت منه (کو د سالا 1960ێ دە وەرگەریانە ڤەتجۆنگ) خوەستن رێڤەبەریا ڤیەتناما باشوور بشکیننئوو وەلاتێ خوە دیسا بکن یەک. ڤیەتناما باکورئا کۆمونیست پشتگری دا نلفئوو دیئائا لیکاریا لەشکەری ل ڤیەتناما باشوور کرن.
د سالێ 1965ێ دە سەرۆکێ دیئا لیندۆن ب. ژۆهنسۆن بریارا بۆمبەباراندنا ڤیەتناما باکور کرئوو د مەهائا دارێ دە زێدەتر لەشکەرێنئا مەریکی شاندە ڤیەتناما باشوور دا کو ل دژی نلفێ شەر بکن. ل سەر ڤێ یەکێ یەکیتیا سۆڤیەتئوو کۆمارا گەلئا چینێ پشتگریا ڤیەتناما باکور کرن، شەش نەتەوێن دن ژیئا لیکاریا لەشکەری دانە دیئائوو ڤیەتناما باشوور. د سالا 1964ێ دە شەر دەرباسی لاۆسئوو د سالا 1970ێ دە ژ دەرباسی کامبۆجایێ بوو. پشتی بوویەرا تەتئا نلف ژۆهنسۆن بۆمبەباراندنێ د سالا 1968ێ دە دا سەکناندن.
د سالا 1969ێ دە سەرۆکێ نو یێ دیئایێ رجهارد نخۆن بریار دا کو ژ 1969ێئوو پێ دە لەشکەرێن خوە ژ ڤیەتناما باشوور ڤەکشینەئوو پشتی چەند بۆمبەباراندنێن نوئا گربەستێ ب ڤیەتناما باکور رە راگهاند. حەیا 1ێ گولانێ 1975ێ لەشکەرێن ڤیەتناما باکور هەمی ڤیەتناما باشوور خستن بن دەستێ خوەئوو داوی ل شەرئا نین.
ژمارا قوربانیێن ڤیەتنامی دگهێژە پێنج ملیۆنان، د ناڤ وان دە 1،3 ملیۆن کەس لەشکەر بوون. قاسی 58.200 لەشکەرێن دیئایێئوو 5.264 لەشکەرێنئا لیگر هاتن کوشتن. ب ملیۆنان ڤیەتنامی ژ بەر شەرئوو تەسیرا ژەهرا ئاگەنتئۆ رانگە سەقەت مان.
چاڤکانی
[دەستکاری | دەستکاریی سەرچاوە]- دیرۆکا ڤیەتنامێ
- شەرێن دیئایێ
- شەرێن کامبۆجایێ
- شەرێن کۆرێیا باکور
- شەرێن کۆرێیا باشوور
- شەرێن لاۆسێ
- شەرێن تایلەندایێ
- شەرێن ڤیەتنامێ
- شەرێ ڤیەتنامێ
- ڤیەتنام
- 1955 ل ڤیەتنامێ
- 1956 ل ڤیەتنامێ
- 1957 ل ڤیەتنامێ
- 1958 ل ڤیەتنامێ
- 1959 ل ڤیەتنامێ
- 1960 ل ڤیەتنامێ
- 1961 ل ڤیەتنامێ
- 1962 ل ڤیەتنامێ
- 1963 ل ڤیەتنامێ
- 1964 ل ڤیەتنامێ
- 1965 ل ڤیەتنامێ
- 1966 ل ڤیەتنامێ
- 1967 ل ڤیەتنامێ
- 1968 ل ڤیەتنامێ
- 1969 ل ڤیەتنامێ
- 1970 ل ڤیەتنامێ
- 1971 ل ڤیەتنامێ
- 1972 ل ڤیەتنامێ
- 1973 ل ڤیەتنامێ
- 1974 ل ڤیەتنامێ
- 1975 ل ڤیەتنامێ