
Δεν θα ήταν υπερβολή αν υποστηρίζαμε ότι η ιταλική Παλιγγενεσία, όπως και η ελληνική έχει τις ρίζες της στην ναπολεόντεια περίοδο όταν άρχισε να ανατέλλει το άστρο του Γάλλου κοσμοκράτορα, του εμφανιζόμενου ως ελευθερωτή των σκλαβομένων λαών.
Όταν τον Ιούνιο του 1797 τα γαλλικά στρατεύματα αποβιβάζονταν στην Κέρκυρα, πολλοί ήταν τότε οι Επτανήσιοι ποιητές που θέλησαν να υμνήσουν το Ναπολέοντα.
Μεταξύ τους και ο Νικόλαος Μαρτελάος που τόνιζε:
«Ένας στρατηγός ανδρείος
Πέμπεται οχ την Γαλλίαν
Πίπτει εις την Ιταλίαν
Κάμνει θόρυβο πολύν
Έτρεξαν όλα τα έθνη
Να αντισταθούν με βίαν
Μα εκείνος με ανδρείαν
Κατακόπτει τους εχθρούς.
Βοναπάρτης δεν φοβείται
Δε γνωρίζει τη δειλίαν
Να χαρίση ελευθερίαν
Προσπαθεί εις τους λαούς».
Αλλά και ο Παναγιώτης Σούτσος σε εκτενή ωδή που συνέθεσε με αφορμή το θάνατο του Ναπολέοντα, θυμάται τα καταρθώματα του στην Ιταλία:
«Εις τα ίχνη του Αννίβου καταβάς την Ιταλίαν/ εν βασίλειον αρπάζεις στρατιωτικήν σου λείαν.»
Αυτήν ακριβώς την περίοδο στην αυτοκρατούμενη Λομβαρδία σπούδαζε ένας νεαρός Επτανήσιος ευγενής, ο Διονύσιος Σολωμός. Μόλις είχε τελειώσει τις γυμνασιακές του σπουδές στο Λύκειο της Κρεμόνα και έδωσε με επιτυχία εισαγωγικές εξετάσεις που του επέτρεψαν να εγγραφεί στη Νομική Σχολή της Παβίας, από όπου θα ελάμβανε το δίπλωμα του το 1818. Και όταν λίγα χρόνια αργότερα το 1823 συνέθεσε τον «Ύμνο εις την Ελευθερίαν» περιέγραφε (στην 26η στροφή του) μεταξύ άλλων και το μένος του αυστριακού αετού για τον απελευθερωτικό αγώνα των Ιταλών:
«Σε ξανοίγει από τα νέφη
Και το μάτι του αετού
Που φτερά και νύχια θρέφει
Με τα σπλάχνα του Ιταλού.»
Αλλά και ο Στέφανος Κουμανούδης συνέθεσε έξι τετράστιχα, εμπνευσμένα από τα κινήματα που ξεσπούσαν το 1848 το ένα μετά το άλλο στην ιταλική χερσόνησο.
«Αι κινήσεις τι είν΄ άλλο των εθνών αι τροπαιούχοι; /Πατρικώς ευλογημένοι ουρανόθεν προχωρούσι/ και νικώσαι τας χρονίους ανομίας ακυρούσι/ Ίδε ίδε πόσοι πίπτουν θρόνων άνομοι κληρούχοι!»
Η επιτυχής εκστρατεία των Γάλλων έληξε με τη συνθήκη της Ζυρίχης στης 10 Νοεμβρίου 1859 σύμφωνα με την οποία η Λομβαρδία ενώθηκε με το Πεδεμόντιο. Την καθοριστική συμβολή της Γαλλίας (και αργότερα το 1866 της Πρωσίας) στην ιταλική παλιγγενεσία τόνιζε ο Αχιλλεύς Παράσχος με τους παρακάτω στίχους του:
«Αλλά πριν έλθουν Ιταλέ οι Πρώσοι και οι Γάλλοι/ Να θραύσουν τας αλύσεις σου, εδεέσο επόνεις/ Και θρήνου ύψωνες παντού κραυγήν απεγνωσμένην».
Περίπου μισό αιώνα αργότερα ο Κωστής Παλαμάς εξυμνούσε με εκτενές στιχούργημα του την ηρωϊκή μορφή του στρατηλάτη Γαριβάλδη:
«Οι τραβαδούροι ας τραγουδάν την ώρα του ερχομού σου/ όταν η γη σου σκίζονταν και η μάνα σου σερνόταν/από στρατούς και τυράννους και καταπατατήδες/ και μπόρα να! Ξολοθρέμου και να! Βροχή ευεργέτρα/ κι ο Γαβριηλίδης νικητής κ΄ελεύθερη η πατρίδα».
Συμπερασμετικά, οι κοινωνικές και πολιτικές ζυμώσεις της περιόδου παραμένουν παράλληλα καθοριστικές τόσο στην Ευρωπαϊκή Δύση όσο και στον ελληνικό περίγυρο. Από τη μια πλεύρα, ο Διαφωτισμός, μέσα από την ώριμη έκφραση του εκείνης της ιδεολογίας, εκδηλώνεται από το 1789 και μετά ως ο καταλύτης της Επανάστασης, κεντρικός φορέας κοινωνικών και πνευματικών μεταρρυθμίσεων.
Βιβλιογραφία
• Νικόλαος Μαρτελάος «Ύμνος εις την περίφημου Γαλλίαν, τον αρχιστράτηγο Βοναπάρτη και τον στρατηγόν Γεντίλην» στον τόμο ποίησις και πεζογραφία της Επτανήσου, Επιμέλεια Γ.Θ. Ζώρα, Βασική Βιβλιοθήκη, αρ. 14, Εκδοτικός οίκος Ιωάννου Ν. Ζαχαροπούλου, Αθήναι 1958
• Παναγιώτης Σούτσος «Ωδή εις τον Ναπολέοντα Βοναπάρτην» στον τόμο Ποιηταί του ΙΘ αιώνα Επιμέλεια Κ.Θ. Δημαρά Βασική Βιβλιοθήκη αρ. 12 Α.Ε. Αετός, Αθήναι, Αθήναι
• Γεράσιμος Ζώρας «Ο Σολωμός και η Ιταλία» Περίπλους έτος 15 τεύχος 46-47, Ιούλιος 1998- Φεβρουάριος 1999
• Στέφανος Α. Κουμανούδης «Οι επαναστάσεις του 1848» στον τόμο Ποιηταί του ΙΘ αιώνα, ο.π. σελ. 181
• Αχιλλέως Παράσχου «Υπομονή» Ποιήματα τομ. ΄Γ Ανδρέας Κορομηλάς Εκδότης Εν Αθήναις 1881 313-314
• Κωστή Παλαμά, «Ηρωική Τριλογία ΄Γ Γαριβάλδης» (1907) Άπαντα τομ. Έ Μπίρης σελ.168
Επιμέλεια κειμένου: Αικατερίνη Φωτιάδου