Laza
![]() | Este artigo precisa de máis fontes ou referencias que aparezan nunha publicación acreditada que poidan verificar o seu contido, como libros ou outras publicacións especializadas no tema. Por favor, axude mellorando este artigo. |
Laza | |
---|---|
![]() Igrexa de Santa María de Retorta. | |
Situación | |
Xentilicio[1] | lacense (non oficial) |
Xeografía | |
Provincia | Provincia de Ourense |
Comarca | Comarca de Verín |
Poboación | 1.570 hab. (2010)[2][3] |
Área | 215,9 km²[3] |
Densidade | 7,27 hab./km² |
Entidades de poboación | 10 parroquias[4] |
Política (2011) | |
Alcalde | José Ramón Barreal (PPdeG) |
Concelleiros | BNG: 3 PPdeG: 6 PSdeG-PSOE: 0 Outros: - |
Eleccións municipais en Laza | |
Uso do galego[5] (2001) | |
Galegofalantes | 99,73% |
Na rede | |
http://www.laza.es/ | |
[ editar datos en Wikidata ] |
Laza é un concello da Provincia de Ourense en Galicia. Pertence á Comarca de Verín.
Poboación en 2010: 1.570 persoas segundo o Padrón municipal de habitantes (1.826 en 2003).
Evolución da poboación de Laza Fontes: INE e IGE. | ||||||||||||||||||
1900 | 1930 | 1950 | 1981 | 2004 | 2009 | 2011 | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | 2016 | 2017 | 2018 | 2019 | 2020 | 2021 | 2022 | 2023 |
4.405 | 4.262 | 4.573 | 3.034 | 1.800 | 1.570 | |||||||||||||
(Os criterios de rexistro censual variaron entre 1900 e 2004, e os datos do INE e do IGE poden non coincidir.) |
Censo Total | 1.570 |
Menores de 15 anos | 85 (5,41%) |
Entre 15 e 64 anos | 796 (50,70%) |
Maiores de 65 anos | 689 (43,88%) |
Etimoloxía toponímica
A orixe toponímica da palabra “Laza” parece que ten a súa orixe no vocábulo latino latium, que correspondería á rexión chamada “O Lacio” e situada entre os ríos Tíber e Líris da Península Itálica, e da que se supón proviñan os primeiros romanos asentados neste val, aínda que algúns autores como Antonio-Augusto Diéguez Añel atópanlle unha orixe celta.
Historia
No Concello de Laza atopamos abundantes xacementos da Idade do Bronce, como por exemplo:
- As Pisadiñas. (Gravura ó aire libre, en Laza).
- As Ferraduras. (Gravura ó aire libre, en Soutelo Verde).
Na Idade do ferro desenvólvese a Cultura castrexa, aparecendo o castro como hábitat. Aparece nos cumes ou na caída dos outeiros de media altura, aproveitando as cualidades defensivas, agrícolas , gandeiras ou/ e mineiras. Na tradición popular adquiren diferentes nomes: castro, castelo, coroa , cidadella, etc... No Concello de Laza atopamos abundantes mostras deste tipo de xacementos:
- O Castro. (Asentamento fortificado en Castro de Laza). Segundo Xesús Taboada Chivite (Carta Arqueológica de Verín, Actas del III Congreso Nacional de Arqueología, Zaragoza,1953): “Castro de Laza, en el pueblo de su nombre, al borde del camino secundario que enlazaba las vías 17 y 18 del itinerario de Antonio Pío”. E apoiando a idea do paso da Vía Secundaria IV en Galicia que unía Chaves (Portugal) e Baños de Molgas (Ourense): “Por Laza, bordeando el Oppidum allí existente, cruzaba el camino, que desde Alberguería asciende hasta la Sierra de San Mamed” (Manuel Fernández Castos y Manuel Fuentes Corral, nº 35, Nos, A Coruña.) E segundo o autor nativo deste pobo: Antonio-Augusto Diéguez Añel na súa obra "Támega", páxina14:
“La singularidad de este castro está en su relación con el oppidum, único en toda la Vía Romana Secundaria IV, de Chaves (Portugal), a Baños de Molgas, en la provincia de Ourense, al que es obrigado considerar como prototipo de lo que es y significa un castro natural, sin construcciones aparentes, situado en un lugar estratégico, con un entorno geográfico también singular, elegido previamente por los pueblos primitivos pre-celticos, celtas y romanos, de quienes quedan vestigios".
- Castro dos Mouros. (Asentamento fortificado. Soutelo Verde)
- A Coroa. (Asentamento fortificado. Carraxó).
- A Cidadella. (Asentamento fortificado. Carraxo. Hai que destacar neste castro a existencia nun monte próximo dunha explotación de estaño, coa cal o castro puido ter relación).
- Lombo da Cerca. (Asentamento fortificado. Trez).
- O castro. (Asentamento fortificado. Alberguería.)
- A Picota. (Asentamento. Camba).
As terras do val de Laza foron poboadas polos Tamaganos, unha das tribos castrexas pertencente ó convento Bracarense que aparece nomeada na Columna Honorífica da ponte de Chaves o Padrón dos pobos, e que abranguería as terras do Val norte do río Támega.
Os romanos tamén deixaron aquí a súa fonda pegada tal como se manifesta nos restos arqueolóxicos atopados na zona e que proban a explotación dos xacementos minerais, de asentamentos ou doutro tipo de restos:
- A Coroa. (Explotación aurífera en aluvión. Camba).
- Os Casarellos. (Asentamento. Toro. Apareceron varios muíños de man e un couzón de pedra dunha porta).
- Cabeza de Cántara. (Explotación mineira. Tamén puido ser aurífera. Cerdedelo).
- Vasilla de Carraxó. (Cerámica. Carraxó).
- Ara anepígrafa da Alberguería.
- As Minas Vellas de Arcucelos.
Na Idade Media como sinala Taboada Chivite ó estudar a Reconquista e a súa consolidación na comarca de Baronceli, Laza aparece relacionada nunha declaración testemuñar sobre aquela. Alude a este pobo como “Laza do Conde”. Foi curato de presentación do Conde de Motezuma, Marqués de Tenebrón que pon tamén ó seu xuíz. Tirso de Molina na súa obra “Mari Hernández, La gallega” escribe:
“El de Laza que ya esotro lado
ameno se avecina,
al. Val de Monterrey con quien confina,
cinco leguas de Chaves
dista este monte," etc....
A finais do século XVIII, ano 1777, Pedro González de Ulloa, no seu libro “Relación y Descripción Geográfica de los Estados pertenecientes a la excelentísima y Nobilísima Casa de Monterrey en el reino Galicia, Provincia de Órense” di o seguinte respecto a Laza:
“El Duque mi señor pone Corregidor, Escribanos de número, y ministros con jurisdicción sobre la mayor parte de los vecinos; comprendiendo también las parroquias de Castro, Cerdedelo, Campo de becerros, y la sobredicha de Retorta. Y todas concurren a la audiencia de Laza; en donde reside el Corregidor…..”
Sobre o couto jurisdiccional de Alberguería, tiña o poder o Arcediano de Varonceli. Da Catedral de Ourense, Vicente Risco e Xaquín Lorenzo no Boletín da Real Academia Galega explícannos como o camiño antigo que atravesa a vila de Laza, formando a súa rúa máis longa e principal, foi noutro tempo verea moi importante, sendo chamado polos lugareños “Camiño de Castela” coa ruta de: Laza, Eiras, Portocamba, Campo Becerros, Venta do Bolaño, e Venta do Espiño ata a Gudiña, confirmando que tivo moito trafego de segadores que ían á sega á Castela. Tamén viñan de Castela comerciantes para traer aceite, carne, pemento, etc... Posiblemente lle viñera de aí a súa importancia.
No ano 1812, a constitución contempla unha nova división territorial na que xorden novos concellos. Laza, Castro de Laza e Cerdedelo pertencen ó partido xudicial de Monterrei. A comezos de 1822 o concello de Cerdedelo desaparece e aparece como tal o de Retorta.
Finalmente, no ano 1835 implántase unha nova organización de municipios e Laza e mailas súas parroquias, que coinciden coas actuais, adscríbense ó partido xudicial de Verín.
Galería de imaxes
- Artigo principal: Galería de imaxes de Laza.
-
Igrexa en Laza
-
Albergue de peregrinos
Parroquias
Lugares de Laza
Para unha lista completa de todos os lugares do concello de Laza vexa: Lugares de Laza.
Notas
- ↑ Véxase no Galizionario.
- ↑ Instituto Nacional de Estadística, ed. (27 de decembro de 2019). "Cifras oficiales de población resultantes de la revisión del Padrón municipal a 1 de enero". Consultado o 2 de xuño de 2020.(en castelán).
- ↑ 3,0 3,1 Instituto Galego de Estatística. (2023) "Laza".Información municipal. Sociedade e poboación. Xunta de Galicia.
- ↑ Nomenclátor de Galicia. Busca directa. Xunta de Galicia
- ↑ Neira, Carlos. "Evolución do uso do galego por concellos". Arquivado dende o orixinal o 5 de decembro de 2019. Consultado o 14 de outubro de 2014.
Fonte: IGE. Datos dispoñibles nas Táboas Dinámicas de Google
Véxase tamén
![]() |
Wikimedia Commons ten máis contidos multimedia na categoría: Laza ![]() |