علم (عزاداری): تفاوت میان نسخهها
محتوای حذفشده محتوای افزودهشده
←اصطلاحات عَلَم: ویرایش مطلب برچسبها: ویرایش همراه ویرایش از وبگاه همراه |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
(۴۰ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۲۵ کاربر نشان داده نشد) | |||
خط ۱:
{{Merge from|علمکشی|discuss=Talk:علم و طوق(عزاداری)#Proposed merge of علمکشی into علم (عزاداری)|date=اکتبر ۲۰۲۰}}
{{سوگواری محرم}}▼
[[پرونده:Moharram in Iran 04.jpg|علمکشی در مراسم عاشورای حسینی
'''عَلم''' یا '''علامت''' یا '''جریده''' یا '''توغ'''<ref>[http://rch.ac.ir/article/Details/10616 توغ (یا تغ / تق / توق / طوغ / طوق )] دانشنامه جهان اسلام</ref> یکی از وسیلههای نمادین بکار رفته در آیین سوگواری [[عاشورا]] در میان شیعیان است. این وسیله معمولاً چوبی بلندی به ارتفاع پنج شش متر که سر آن پنجهای برنجین میگذارند و پارچههای رنگین قیمتی به چوب میبندند. علم از فلز، چوب یا آهن ساخته شده، توسط علمدار حمل میشود.
علم معمولاً در جلوی صف سوگواران حرکت داده میشود. علمهای قدیمی تر معمولاً پایهای دارند که واژههای دینی بر روی آن برنگاشته شدهاست و دو اژدها یا شیر با دهان باز از آن پاسداری میکنند. گاهی پهنای علمها به ۳ متر تا ۱۰متر هم میرسد و غالباً ۱۱ زبانه (تیغه) دارد که زبانه میانی بزرگتر از بقیه میباشد. حد فاصل زبانهها را هم با اشیاء فلزی که به شکل کبوتر و طاووس و لاله و گنبد و بارگاه و… ساخته شده بود، پر میکردند.
سطر ۱۶ ⟵ ۱۲:
به نظر میرسد که نوعی علم در زمان [[آل بویه|آلبویه]] برای مراسم محرم استفاده میشدهاست. در زمان [[آققویونلو|آق قویونلوها]] طبل و علم از امامزادهها توسط علما در مراسم مذهبی حمل میشدهاست. با تشکیل دولت شیعی [[صفویان|صفوی]]، علم به صورت گسترهای در مراسم محرم و سایر مراسم مذهبی بکار مورد استفاده قرار میگرفتهاست.
قدیمیترین علمهای ایرانی در کاخ توپقاپی استانبول نگهداری میشود. این علمها از غنایم جنگی است و پس از تصرف شهر تبریز توسط سپاهیان عثمانی، [[سلیم یکم|شاه سلیم]] آنها را به استانبول منتقل کرد که پس از رواج تشیع در زمان [[شاه اسماعیل]] مورد استفاده دستهها قرار
در سالهای بعد، بخصوص در دوران [[زندیان]] و [[قاجاریه]]، تزئینات دیگری به علمهای دسته اضافه شد و عزاداران مذهبی در ایام سوگواری یا بزرگداشت و تشریفات دیگر آنها را به کار میبرند.
== نگارههای
[[File:Processional Standard ('Alam) MET DP333078.jpg|انگشتی|ایستاده|راست|علم با نقش اژدها]]
علم را پیشاپیش صف سوگواران حرکت میدهند، علمهای قدیمیتر معمولاً پایهای دارند که کلمات مذهبی بر روی آن منقوش است و دو اژدها با دهان باز از آن حفاظت میکنند و صورت آنها نیز سوراخ شدهاست.
برخی علمها [[نگاره]] [[طاووس]]، پرنده، چهار گلدان و یک جفت [[طوطی]] در دو طرف علم دارد. گاه دو [[شمعدان]] به میلهای که قاب بر آن تکیه دارد متصل است.
در گذشته علمها یک زبانه بودند و تزییناتی به آن متصل میکردند. این علم کمکم تبدیل به علم سه تیغ، پنج تیغ، هفت تیغ و… تا بیست و یک تیغ شد.
== آرایهها و نمادهای علم ==
[[شیر (گربهسان)|شیر]] در عَلَم نشان قدرت است و
[[شیخ کلینی
[[پرونده:Ashura in Bojnord.jpg|200px|بندانگشتی|چپ|جایگزین=یک علم عزاداری عاشورا در بجنورد|یک علم عزاداری عاشورا در بجنورد]]
آهو نماد
زنگوله، مرتبط با ماجرای ساکت شدن
▲[[شیر]] در عَلَم نشان قدرت است و شجاعت ؛ [[علی بن ابی طالب]] ، می باشد چون که یکی از القاب او اسدالله الغالب ، می باشد .<ref>ابن شهر آشوب، مناقب آل ابیطالب، ۱۳۷۹ق، ج۳، ص۲۵۹.</ref>
▲[[شیخ کلینی|شیخ كلينی]] در [[کتاب کافی|کتاب كافی]] روايتی را آورده است كه براساس آن، بعد از كشته شدن حسين بن علی دشمنان خواستند با اسب بر بدنش بتازند، فضه به زينب گفت: ای خاتون من! سفينه، غلام رسول خدا، در سفر دريا سوار كشتی بود، كشتی شكست و او به جزيره ای پناه برد. ناگاه شيری را ديد، به شير گفت: من غلام رسول خدا هستم، شير غرش كنان در جلوی او به حركت افتاده، راه را به وی نشان داد و آن شير اينک در ناحيه ای آرميده است. به من اجازه دهيد نزد شير بروم و وی را از برنامه فردای دشمنان آگاه كنم. پس فضه نزد شير رفت و واقعه را نقل كرد. شير برخاسته، آمد و دست هايش را بر جسد حسين بن علی گذاشت. اسب سواران دشمن به سوی جسد امام آمده، هنگامی كه شير را ديدند، ابن [[عمر بن سعد]] به آنان گفت: اين، فتنه ای نو است، آن را بر نينگيزيد و برگرديد، آنان هم برگشتند.<ref>اصول کافی، ج 1، ص 465، ح 8</ref>
▲آهو نماد "[[ضامن آهو]]" است. نماد علی بن موسی الرضا اشاره به ضمانت و رحمت و مغفرت حسین بن علی در کربلا دارد ؛ هم داستان [[حر]] و هم نصیحت به [[شمر]] .<ref>خانعلیزاده طارمی ،عبدالعلی ، اسرار علم کشی صفحه ۱۰۱</ref>
▲زنگوله، مرتبط با ماجرای ساکت شدن زنگوله های شتران در ابتدای خطبه [[زینب کبری]] در شام می باشد.<ref>خانعلیزاده طارمی ،عبدالعلی ، اسرار علم کشی صفحه ۱۰۱</ref>
[[طاووس]] نماد حجت بن الحسن است ؛ المهدی طاووس اهل الجنة.<ref>فیروزی، سید مرتضی، فضائل الخمسة من الصحاح الستة، ج3، ص343، اسلامیه،1410ق</ref> <ref>بحارالانوار، ج51، ص 105،باب اول،حدیث 41 ، مؤسسه الوفا،لبنان، 1404ق.</ref> <ref>شیخ یوسف، بن یحیی، بن علی، مقدسی، شافعی، عقد الدرر، فی اخبار المهدی المنتظر، ج1،ص34.</ref> <ref>خانعلیزاده طارمی ،عبدالعلی ، اسرار علم کشی صفحه ۱۰۱</ref>▼
▲[[طاووس]] نماد حجت بن الحسن
[[شتر]] نشانه اسارت [[اهل بیت]] است ، برخی هم آن را اشاره به حدیث پیامبر در [[معراج]] می دانند که فرمود:دیدم کاروان بی پایانی از شتر ها حرکت میکردند که حامل فضائل [[امیرالمومنین]] بودند.<ref>مجلسی، بحارالانوار، ج18، ص382، به نقل از: سیمای معراج پیامبر، ص22.</ref> <ref>خانعلیزاده طارمی ،عبدالعلی ، اسرار علم کشی صفحه ۱۰۱</ref>▼
"مرغ رخ" در کنار علم استفاده میشود ، همان [[براق]] است که در شب معراج مرکوب پیامبر اکرم بوده است.<ref>خانعلیزاده طارمی ،عبدالعلی ، اسرار علم کشی صفحه ۱۰۱</ref>▼
[[هدهد]] نشانه سفیری و پیام بری عاشورا است.<ref>خانعلیزاده طارمی ،عبدالعلی ، اسرار علم کشی صفحه ۱۰۱</ref>▼
[[خروس]] اذان گو ، نماد غیرت است.<ref>خانعلیزاده طارمی ،عبدالعلی ، اسرار علم کشی صفحه ۱۰۱</ref>▼
[[کبوتر]] هم نشانه آزادگی و شهادت است.<ref>خانعلیزاده طارمی ،عبدالعلی ، اسرار علم کشی صفحه ۱۰۱</ref>▼
[[شمع]] و [[فانوس]] نماد قداست و پاکی است.<ref>خانعلیزاده طارمی ،عبدالعلی ، اسرار علم کشی صفحه ۱۰۱</ref>▼
▲[[شتر]] نشانه اسارت [[اهل بیت]]
== اصطلاحات عَلَم ==▼
علم بندی: علم بستن پارچههای رنگین و با ارزش به بدنه چوبین علم که در روز معین و با آدابی ویژه انجام میشود.▼
▲
▲[[هدهد]] نشانه سفیری و پیام بری عاشورا است.<ref>خانعلیزاده
▲[[خروس]] اذان
▲[[کبوتر]] هم نشانه آزادگی و شهادت است.<ref>خانعلیزاده
▲[[شمع]] و [[فانوس]] نماد قداست و پاکی است.<ref>خانعلیزاده
▲علم بندی:
علم واچینی: عمل بازکردن پارچههای رنگین و قیمتی از چوبه علم که آن نیز آدابی دارد و در روز معین انجام میشود.
سطر ۶۱ ⟵ ۵۴:
== جستارهای وابسته ==
* [[علمکشی]]
* [[محرم در ایران]]
* [[سوگواری محرم|عزاداری محرم]]
== گالری ==
<gallery>
پرونده:Arba'een 83-Mashhad city-Iran اربعین سال 1383 در شهر مشهد 05.jpg|یک علم که به شیوهای خاص برای [[اربعین|عزاداری در اربعین]] تزئین شده
پرونده:Arba'een 83-Mashhad city-Iran اربعین سال 1383 در شهر مشهد 15.jpg|یک علم که بر روی چهار چرخ حمل میشود
پرونده:عزاداری شیعیان در ماه محرم 17.jpg|علم برداری [[شیعه|شیعیان]] در [[محرم (ماه)|ماه محرم]]، شهر [[قم]]
پرونده:عزاداری شیعیان در ماه محرم 11.jpg|یک جوان در زیر یک علم [[سوگواری|عزاداری]]
</gallery>
== پانویس ==
{{پانویس|۲}}
* تشیّع علوی و تشیّع صفوی: دکتر علی
{{ویکیانبار-رده|
{{واقعه کربلا}}
▲{{سوگواری محرم}}
{{مداحی}}
{{حسین بن علی-افقی}}
[[رده:عاشورا]]
[[رده:فرهنگ اسلامی]]
[[رده:نمادهای اسلامی]]
[[رده:تزیین]]
|