Indonezia lingvo
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5a/Indonesian_language.png/775px-Indonesian_language.png)
Indonezia lingvo | ||
![]() | ||
lingvo • norma lingvo • moderna lingvo • literatura lingvo | ||
---|---|---|
malaja lingvo | ||
Parolata en | Indonezio | |
Parolantoj | 198 996 550 | |
Denaskaj parolantoj | >0,3 milionoj | |
Skribo | Latina alfabeto | |
Lingvistika klasifiko | ||
Aŭstronezia lingvaro
| ||
Oficiala statuso | ||
Reguligita de | Agency for Language Development and Cultivation | |
Lingvaj kodoj | ||
Lingvaj kodoj | ||
ISO 639-1 | id | |
ISO 639-2 | ind | |
ISO 639-3 | ind | |
SIL | IND | |
Glottolog | indo1316 | |
Angla nomo | Indonesian | |
Franca nomo | indonésien | |
Vikipedio | ||
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e3/Ujian_Nasional_2009.jpg/220px-Ujian_Nasional_2009.jpg)
ISO-lingvokodo :
639-1 = | id |
639-3 = | ind |
La indonezia lingvo (indonezie Bahasa Indonesia) estas aŭstronezia lingvo parolata plejparte en Indonezio, kie ĝi estas oficiala. Memnomiĝo estas Bahasa Indonesia. Ekster Indonezio oni ofte nomigas ĝin simple "Bahasa", tamen tio ne estas ĝusta, ĉar ties traduko estas simple "lingvo". Ĝi havas 17-30 milionojn da denaskaj parolantoj, kaj pli ol 140 milionoj parolas ĝin kiel duan lingvon. La indonezia lingvo fakte estas normigita formo de la malaja lingvo, al kiu ĝi ege similas. Se oni konsideras ambaŭ lingvojn kiel unu solan, oni povus konkludi ke temas pri unu el la plej parolataj lingvoj en la mondo. La Japana imperio, okupaciante Nederlandan Azion dum la Dua Mondmilito, favoris kreon de komuna azieca lingvo, anstataŭ la nederlanda lingvo, por indonezianoj. La ideologia komenco de la indonezia lingvo estis la tiel nomata Sumpah Pemuda (la "Ĵuro de la Junuloj") de la 28-an de oktobro 1928, fare de la partoprenantoj de la dua nacia Junularkongreso en Ĝakarto, en kiu tiu lingvo estis proklamita kiel la lingvo de estonta sendependa Indonezio.
Gramatiko
[redakti | redakti fonton]Skribo kaj ortografio
[redakti | redakti fonton]La indonezian lingvon oni skribas per latina skribo. En 1972 oni enkondukis novan oficialan ortografion. Ĉi tiu ortografio estas enkondukita samtempe en Malajzio kaj Indonezio kaj forigis la diferencojn inter la du ortografioj.
Ŝanĝoj:
Indonezie antaŭ 1972 | Malajzie antaŭ 1972 | Kune post 1972 |
---|---|---|
tj | ch | c |
dj | j | j |
ch | kh | kh |
nj | ny | ny |
sj | sh | sy |
j | y | y |
u, oe* | u, o | u |
* En 1947 oni jam ŝanĝis oe per u
Vortfarado
[redakti | redakti fonton]En la vortfarado gravan rolon havas afiksigo: prefiksigo, sufiksigo kaj infiksigo. Krome, estas grava reduplikado (ripeto) de vortoj aŭ ties partoj. Ofte la vortoj havas kaj prefikson kaj sufikson.
La plej produktivaj prefiksoj
[redakti | redakti fonton]per- produktas transitivajn verbojn.
pe- (peng-, pem-, pen-, penj-) produktas substantivojn kun signifo de ilo aŭ aganto, havas diversajn formojn kiuj dependas de sekvanta vokalo aŭ konsonanto.
se- produktas konjunkciojn kaj adverbojn.
Ekzemploj.
besar (granda) — perbesar (grandigi), lukis (pentri) — pelukis (pentristo), lalu (estinta) — selalu (ĉiam), lama (tempo) — selama (dum).
La plej produktivaj sufiksoj
[redakti | redakti fonton]-an montras rezulton, objekton de agado, rimedon, ilon, similecon, kolektivan nocion.
-i, -kan produktas transitivajn verbojn.
Ekzemploj.
larang (malpermesi) — larangan (malpermeso), manis (dolĉa) — manisan (dolĉaĵoj, franĝaĵoj), mata (okulo) — matai (rigardi), satu (unu) — satukan (unuigi).
Prefikso + sufikso
[redakti | redakti fonton]ke…an signifas agon aŭ staton.
pe…an produktas verbajn substantivojn kiuj signifas proceson.
per…an simile proceso, ago, sed kreita de adjektivo.
Ekzemploj.
satu (unu) — kesatuan (unueco), pulau (insulo) — kepulauan (arkipelago), membatas (limigi) — pembatasan (limigo), dagang (negoci) — perdagangan (negoco), adab (civilizacio) — peradaban (civilizita)
Infiksoj
[redakti | redakti fonton]-em-, -el-, -er- produktas adjektivojn.
Ekzemploj.
guruh (tondro) — gemuruh (tondra)
Reduplikado
[redakti | redakti fonton]Reduplikado estas ripetado de intera vorto (simpla) aŭ de la unua silabo. Ekzistas reduplikado kun ŝanĝoj (ekzemple kiam ŝanĝiĝas unu vokalo) kaj kun aldono de afiksoj.
Ekzemploj.
mata (okulo) — mata-mata (spiono)
laki (edzo) — lelaki (viro)
rumah (domo) — rumah-rumahan (modelo de domo)
anak (infano) — kekanak-kanakan (en infana maniero)
abu (cindro) — abu-abu (griza)
barat (okcidento) — kebarat-baratan (en okcidenta maniero)
gunung (monto) — gunung-gemunung (monta lando)
Kunmetitaj vortoj
[redakti | redakti fonton]En la indonezia lingvo ekzistas kunmetitaj vortoj. La plej konataj: matahari ("okulo de tago") = suno, komparu la tekston Mata Hari, orangutan ("homo de arbaro") = orangutango.
Aliaj ekzemploj.
nenek moyang (antaŭuloj), de nenek = avo, avino, moyang = praavo, praavino.
air mata (larmoj), de air = akvo, mata = okulo.
tanah air (patrujo), de tanah = tero, air = akvo.
hari besar (feritago), de hari = tago, besar = granda.
Prononco
[redakti | redakti fonton]Litero | Nomo | Prononco | ||
---|---|---|---|---|
Majuskla | Minuskla | Indonezia | IFA | |
A | a | a | /a/ | a |
B | b | be | /be/ | b |
C | c | ce | /t͡ʃe/ | ĉ |
D | d | de | /de/ | d |
E | e | e | /e/ | e, /ɛ/, kaj /ə/ |
F | f | ef | /ef/ | f |
G | g | ge | /ge/ | g |
H | h | ha | /ha/ | h |
I | i | i | /i/ | i |
J | j | je | /d͡ʒe/ | ĝ |
K | k | ka | /ka/ | k |
L | l | el | /el/ | l |
M | m | em | /em/ | m |
N | n | en | /en/ | n |
O | o | o | /o/ | o |
P | p | pe | /pe/ | p |
Q | q | ki | /ki/ | k |
R | r | er | /er/ | r |
S | s | es | /es/ | s |
T | t | te | /te/ | t |
U | u | u | /u/ | u |
V | v | ve | /fe/ | v~f |
W | w | we | /we/ | /w/ |
X | x | eks | /eks/ | ks |
Y | y | ye | /je/ | j |
Z | z | zet | /zet/ | z |
Digrafo | Prononco | ||
---|---|---|---|
IFA | Esperanto | ||
ai | /ai̯/ | aj | |
au | /au̯/ | aŭ | |
oi | /oi̯/ | /ʊi̯/ | oj |
kh | /x/ | ĥ | |
ng | /ŋ/ | La angla "ng" en "sing" | |
ny | /ɲ/ | ~nj | |
sy | /ʃ/ | ŝ |
Literaturo
[redakti | redakti fonton]- Monato, internacia magazino sendependa, numero 1993/07, paĝo 16–17: Bahaso verkita de Bradley Kendal Tietti.
Vidu ankaŭ
[redakti | redakti fonton]Eksteraj ligiloj
[redakti | redakti fonton]- http://www.101languages.net/indonesian
- http://www.atrinia.com Arkivigite je 2019-12-20 per la retarkivo Wayback Machine
- http://dbp.gov.my/dbp98/majalah/bahasa20/mac/j03baku1.htm Arkivigite je 2005-09-05 per la retarkivo Wayback Machine
- http://wikibooks.org/wiki/Indonesian
- http://thesaurus.art.officelive.com/Documents/FlashThesaurus.html Arkivigite je 2010-03-04 per la retarkivo Wayback Machine
- http://www.kumandang.com Indonesian Text to Speech
- Indonezia-Esperanta proverbaro, Yohanes Manhitu, eldonejo Libera, 2022. Mil indoneziaj proverboj en la originalo kaj Esperanta versio, plus mallonga klarigo.